Hàn gắn gia đình suýt tan vỡ sau đám tang cha

Chiếc lư hương dưới chân tượng Mẹ Nhật ở Bệnh viện Chợ Rẫy. Ảnh: Khương Nguyễn.

Người đàn ông vừa băng qua đường, trên tay còn cầm hộp cơm mua vội để lót dạ trước chuyến lái xe thuê dài ngày, thì tai nạn ập đến. Chiếc xe buýt lao tới quá nhanh, không kịp tránh. Từ Tiền Giang (cũ), anh được chuyển gấp lên Bệnh viện Chợ Rẫy trong tình trạng gần như chết não.

Trong phòng hồi sức, người đàn ông bất động, hy vọng không còn. Trước phút chia lìa, vợ anh đối mặt với quyết định đầy can trường: Hoặc đưa anh về lo hậu sự, hoặc hiến tặng tạng để sự ra đi của anh trở thành cơ hội sống cho những cuộc đời đang dần vào ngõ cụt.

Không có quyết định nào là nhẹ nhàng. Sau nhiều cân nhắc, chị quyết định hiến tạng của chồng.

Gia đình từng nghĩ sẽ nói cho cậu con trai 16 tuổi biết. Nhưng rồi người mẹ chần chừ. Đứa trẻ vốn nhạy cảm, bốc đồng, chị sợ con không chịu nổi cú sốc ấy. Thế là chị giữ lại sự thật. Quyết định đó đã đẩy một gia đình vốn không còn nguyên vẹn vào một sự rạn nứt khác.

Các nhân viên phòng Công tác xã hội tham dự lễ tang của một người hiến tạng. Ảnh: BVCC.

Hàn gắn một gia đình

Cậu bé trên đường đến bệnh viện thì nhận được cuộc gọi từ mẹ yêu cầu quay về nhà. Không có lời giải thích. Không có cơ hội nhìn cha lần cuối. Một cánh cửa khép lại, và cùng lúc, một khoảng trống mở ra trong lòng đứa trẻ.

Ca hiến tạng diễn ra. Nhiều tháng sau đó, chị Văng Thị Ngọc Bích, nhân viên phòng Công tác xã hội, Bệnh viện Chợ Rẫy, vẫn duy trì kết nối với gia đình, âm thầm theo dõi những chuyển biến tâm lý của từng thành viên.

Ban đầu, mọi thứ diễn ra bình thường. Bẵng đi một thời gian, người phụ nữ lại tìm đến. Chị ngập ngừng một lúc lâu, rồi mới mở điện thoại. Trong đoạn video, cậu con trai đập phá, mất kiểm soát, thường xuyên hét to và lôi cả hai đứa em vào những cơn giận của mình.

Đứa trẻ không hiểu chuyện gì đã xảy ra với cha mình, và trong khoảng trống thông tin ấy, em tự lấp đầy bằng suy nghĩ riêng: rằng mẹ đã quá lạnh lùng, thậm chí “bất nhân, bất nghĩa” khi đồng ý “bán tạng” của cha để đổi lấy cuộc sống đủ đầy hơn.

Nhân viên công tác xã hội đã liên hệ mời cha xứ đến thực hiện nghi thức tiễn biệt, theo di nguyện của gia đình người hiến tạng. Ảnh: BVCC.

“Chúng tôi gần như sững người khi xem đoạn video đó”, chị Bích nói với Tri Thức - Znews. Là người làm Công tác xã hội, chị Bích hiểu rằng mọi thứ không chỉ kết thúc bằng một ca ghép tạng hoàn tất hay một đám tang chỉn chu.

Chị bắt đầu từ việc mời chuyên gia tâm lý đến nhà đánh giá. Buổi trò chuyện diễn ra nặng nề. Không có xung đột rõ rệt, nhưng vị chuyên gia dễ dàng nhận ra khoảng trống giữa hai mẹ con đã hình thành. Cậu bé nghỉ học, từ chối đi học nghề. Em muốn đi nghĩa vụ quân sự để trốn chạy tất cả.

Từ đó, chị Bích bắt đầu những tin nhắn rất đều đặn gửi đến cậu bé mỗi ngày. Khi thì hỏi em ăn uống ra sao, khi thì chỉ là một lời động viên để em không thu mình lại. Có lúc, tin nhắn được đáp lại cụt ngủn, có lúc không hồi đáp.

Dần dà, khi cậu thiếu niên dần mở lòng, chị nhẹ nhàng giải thích, giúp em hiểu rằng việc hiến tạng không phải là “trục lợi” trên cơ thể người thân, mà là một nghĩa cử đẹp nơi sự sống của cha em được tiếp nối theo một cách khác.

Ở phía người mẹ, chị Bích cũng chọn cách tiếp cận khác. Không đặt vấn đề đúng sai, không tạo áp lực, mà từng bước giúp chị hiểu vì sao con mình lại phản ứng như vậy, và vì sao khoảng lặng giữa hai mẹ con lại ngày một rộng ra.

Dưới sự động viên của các nhân viên công tác xã hội, đứa trẻ dần cũng đã biết, lựa chọn hôm đó của mẹ mình không làm nỗi mất mát vơi đi. Nhưng bằng một cách nào đó, nó khiến việc rời đi của cha mình không hoàn toàn là kết thúc.

“Nhiều tháng sau, tôi nhận được tin nhắn của người mẹ: ‘Bích ơi, bé Nhân chịu gọi chị bằng mẹ lại rồi’. Lúc đó tôi thực sự cảm nhận rõ những nỗ lực của mình đã có ý nghĩa”, chị Bích nói.

Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ viện phí hay thủ tục bảo hiểm y tế, công việc của nhân viên công tác xã hội còn mở ra một hành trình dài hơn - đi cùng cả gia đình người bệnh qua những ngày chông chênh nhất, lắng nghe và tháo gỡ từng nút thắt.

Người "điều trị tinh thần" bệnh nhân

Phát biểu tại tọa đàm “Công tác xã hội trong bệnh viện - Kết nối và đào tạo thực tiễn” diễn ra sáng 21/3, bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Việt, Phó giám đốc phụ trách Quản lý Điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy, cho rằng, nếu người làm y chỉ dừng lại ở mục tiêu chữa khỏi bệnh, thì đó vẫn là một cách nhìn chưa trọn vẹn.

Trên thực tế, hành trình hồi phục của người bệnh không chỉ phụ thuộc vào phác đồ điều trị, mà còn chịu tác động sâu sắc từ tinh thần và những điều kiện sống xung quanh.

Bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thanh Việt, Phó giám đốc phụ trách Quản lý Điều hành Bệnh viện Chợ Rẫy. Ảnh: BVCC.

Theo ông, trạng thái tâm lý của bệnh nhân luôn bị chi phối bởi nhiều lớp áp lực, từ nỗi đau thể chất, sự lo lắng trước bệnh tật, đến gánh nặng gia đình... Khi những yếu tố này không được nhận diện và hỗ trợ kịp thời, hiệu quả điều trị có thể bị kéo dài, thậm chí bị ảnh hưởng đáng kể dù chuyên môn y khoa vẫn được đảm bảo.

Từ cách tiếp cận đó, công tác xã hội trong bệnh viện được nhìn nhận như một phần không thể thiếu của hệ thống chăm sóc toàn diện. Với bác sĩ Phạm Thanh Việt, những người làm công tác xã hội cũng là “người thầy thuốc” theo một cách khác, họ không trực tiếp can thiệp vào bệnh lý, nhưng lại góp phần chữa lành về mặt tinh thần, giúp người bệnh ổn định tâm lý để đồng hành tốt hơn với quá trình điều trị.

Tại Bệnh viện Chợ Rẫy, hoạt động công tác xã hội tại đây trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ hỗ trợ viện phí, tư vấn bảo hiểm y tế, đến triển khai các chương trình phẫu thuật tim miễn phí cho trẻ em, tất cả đều hướng tới việc giảm bớt gánh nặng tài chính cho người bệnh.

Bên cạnh đó là những chương trình đồng hành lâu dài như hỗ trợ bệnh nhân ung thư, người bệnh suy thận, hay “Đồng hành cùng chiến binh K” với các hoạt động đọc sách, yoga, âm nhạc.

Một phần công việc ít được nhìn thấy hơn là đồng hành với gia đình người hiến tạng. Trong những thời điểm nhạy cảm nhất, khi gia đình phải đối diện với mất mát, nhân viên công tác xã hội là người ở lại, lắng nghe, giải thích và hỗ trợ để họ có thể đưa ra quyết định trong sự thấu hiểu, đồng thời tiếp tục theo sát để giúp gia đình ổn định cuộc sống sau đó.

Những nỗ lực này không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ chi phí, mà còn giúp giảm bớt áp lực tâm lý, mang đến cho người bệnh và gia đình một điểm tựa trong giai đoạn khó khăn.

Kỳ Duyên