Hạn chế trong việc ra đề kiểm tra Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực

Những hạn chế trong việc ra đề kiểm tra môn Ngữ văn

Thứ nhất, theo Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung học phổ thông, bài kiểm tra định kỳ (giữa kì, cuối kì) môn Ngữ văn có thời gian tối đa là 90 phút.

Tuy nhiên, có đề được thiết kế với dung lượng và mức độ yêu cầu tương đương 120 phút làm bài, không khác gì đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông môn Ngữ văn. Khi khối lượng nội dung vượt quá thời gian quy định, học sinh sẽ quá tải, khó hoàn thành bài kiểm tra một cách trọn vẹn.

Thứ hai, ngữ liệu giữ vai trò quan trọng trong đề kiểm tra Ngữ văn. Thế nhưng, một số đề sử dụng văn bản quá dài hoặc kết hợp nhiều văn bản trong phần Đọc hiểu và phần Viết. Điều này khiến học sinh mất nhiều thời gian cho việc đọc và xử lý thông tin ban đầu, ảnh hưởng đến các nhiệm vụ tiếp theo.

Bên cạnh đó, việc trích dẫn nguồn chưa rõ ràng hoặc sử dụng văn bản từ các trang mạng thiếu kiểm chứng cũng là vấn đề cần lưu ý. Với những văn bản ngoài chương trình, nếu không có giới thiệu ngắn gọn về tác giả, hoàn cảnh sáng tác hoặc chú thích từ ngữ khó, học sinh sẽ gặp khó khăn trong quá trình tiếp cận.

Thứ ba, một đề kiểm tra cần được thiết kế theo trình tự hợp lý, từ yêu cầu nhận biết đến vận dụng. Nhưng, theo ghi nhận của người viết, ở một số đề, lệnh yêu cầu ở phần Đọc hiểu chưa rõ ràng. Chẳng hạn lệnh "trả lời các câu hỏi", trong khi không phải câu nào cũng có từ ngữ để hỏi như vì sao, như thế nào,...

Ngoài ra, giữa phần Đọc hiểu và phần Viết đôi khi chưa có sự liên kết chặt chẽ. Có đề mà nội dung câu hỏi Đọc hiểu đã định hướng sẵn gần như toàn bộ ý cho phần Viết, làm giảm khả năng tư duy của học sinh. Ngược lại, cũng có đề mà hai phần Đọc hiểu và Viết hoàn toàn tách rời, thiếu sự thống nhất về chủ đề và mạch tư duy.

Thứ tư, phần Viết là cơ hội để học sinh thể hiện năng lực lập luận và quan điểm cá nhân. Nếu đề bài chỉ xoay quanh những chủ đề quen thuộc, cứng nhắc thì học sinh dễ viết theo khuôn mẫu, bài làm vì thế thiếu tính cá nhân và ít chiều sâu.

Để khắc phục điều này, đề phần Viết nên gắn với ngữ liệu đã đọc hoặc đặt ra những tình huống cụ thể, gần gũi với đời sống. Cách đặt vấn đề cần khuyến khích học sinh suy nghĩ độc lập, đưa ra nhận xét và dẫn chứng từ trải nghiệm học tập, thay vì lặp lại những ý đã quen thuộc.

Nhìn chung, đổi mới kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn không chỉ là thay đổi hình thức đề mà còn là điều chỉnh cách tiếp cận trong xây dựng đề. Giáo viên cần tuân thủ quy định về thời lượng, lựa chọn ngữ liệu phù hợp, xây dựng hệ thống câu hỏi rõ ràng và định hướng theo hướng phát triển năng lực.

Khi đề kiểm tra được thiết kế hợp lý, học sinh sẽ có điều kiện thể hiện đúng khả năng của mình. Đây cũng là mục tiêu cốt lõi của đổi mới giáo dục hiện nay.

Đề kiểm tra định kì tham khảo - môn Ngữ văn 12 (90 phút)

Phan Thế Hoài