Hai lời giải cho vỉa hè đô thị

Điểm chung là Đặc khu kinh tế Thâm Quyến (tỉnh Quảng Đông) và Đặc khu hành chính Hồng Kông rất hiện đại và văn minh.

Hồng Kông quy định rất nghiêm ngặt về sử dụng vỉa hè, tuyệt đối dành cho đi bộ, các hành vi lấn chiếm vô tình hay cố ý đều bị phạt rất nặng.

Ở cái nơi rất giàu có và đông đúc này, chính quyền quản lý "sát sàn sạt" từng mét vuông bằng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và bằng mạng lưới nhân viên công vụ tận tâm. Ngay cả chuyện hút thuốc lá, hễ vi phạm là phạt tiền 3.000 HKD (khoảng 386 USD), "mắt thần" camera khắp nơi, đố ai chối được!

Thâm Quyến thì không gian thoáng hơn nhiều, cũng rất hiện đại và đặc biệt "xanh". Đường sá, vỉa hè, hàng quán…, đâu ra đó. Tuyệt đối không có chuyện lấn chiếm vỉa hè để buôn bán (trừ khá ít khu vực được phép theo quy hoạch). Cảm giác rằng đến với một thành phố quá bài bản như thế, bất cứ ai có ý định xả rác cũng chùn tay!

Nhiều nước khác trên thế giới như Singapore, Hàn Quốc cũng sở hữu những đô thị văn minh chủ yếu nhờ hệ thống pháp luật quản lý chặt chẽ và được lực lượng công vụ cùng người dân, du khách thực thi, chấp hành nghiêm cẩn.

Quản lý hiệu quả nhất phải dùng "pháp trị", tất nhiên, trước khi áp dụng "bàn tay sắt" vào quản trị, điều hành đô thị, người ta phải thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp và cũng phải mất một thời gian mới mang lại kết quả.

Tại Việt Nam, nhiều thành phố dai dẳng "nhức đầu" với nạn lấn chiếm vỉa hè, lòng lề đường, không gian công cộng, gây mất mỹ quan đô thị và ảnh hưởng đến thương hiệu địa phương. Hà Nội, phường Nha Trang của Khánh Hòa… đang quyết liệt lập lại trật tự vỉa hè, lòng lề đường.

Mới nhất, Đà Nẵng công bố triển khai đợt cao điểm lập lại trật tự vỉa hè bằng hàng loạt giải pháp đồng bộ, mọi hành vi lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh sẽ bị dẹp bỏ, vỉa hè chỉ dành cho người đi bộ và đỗ xe máy. "Chiến dịch" chia làm 3 đợt (hoàn thành trong quý I/2026), giai đoạn 1: tuyên truyền, vận động người dân tự giác tháo dỡ, chuyển đổi sinh kế; giai đoạn 2: tổng kiểm tra, xử lý vi phạm, chấm dứt triệt để nạn lấn chiếm; giai đoạn 3: thường xuyên kiểm tra, chống tái lấn chiếm...

Để chờ xem quyết tâm của Đà Nẵng có được hiện thực hóa hay không. Trước mắt, địa phương hãy cùng người dân tìm lời giải cho bài toán sinh kế, phải nhân văn nhưng kiên quyết, thì mới duy trì bền vững được trật tự đô thị. Thành phố nào cũng vậy, hài hòa được hai yếu tố này thì mới thành công.

Ngoài ra, trong bối cảnh mới, cần có cách tiếp cận khác trước về vỉa hè, nên xem đó là không gian đa chức năng. Ngoài chức năng giao thông, chức năng cảnh quan - môi trường, vỉa hè còn có chức năng kinh tế - xã hội và chức năng văn hóa - kiến trúc.

Rõ ràng, không gian vỉa hè đóng góp không nhỏ cho hoạt động kinh tế, trong đó có kinh tế đêm, là nguồn sống của đông đảo lao động phi chính thức. Và nhiều vỉa hè hoàn toàn có thể trở thành những điểm giao lưu văn hóa - nghệ thuật, điểm nhấn kiến trúc phục vụ công chúng và thu hút du khách.

Như vậy, thêm một lời giải nữa là: thay vì cấm đoán tuyệt đối, cần có quy hoạch phù hợp.

Theo A.Q (NLĐO)