Hải Châu khai hội đình làng: Giữ nhịp sống di sản

Lễ chánh tế Đình làng Hải Châu năm 2025.

Dấu xưa giữa phố

Ông Nguyễn Văn Duy, Chủ tịch UBND phường Hải Châu, cho biết lễ hội nhằm tưởng nhớ công lao các bậc tiền hiền khai phá vùng đất bên bờ sông Hàn hơn 500 năm trước, đánh dấu mốc son lập làng, giữ nước trong tiến trình lịch sử dân tộc.

Trải qua thời gian, lễ hội trở thành sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng địa phương, góp phần gìn giữ bản sắc, đồng thời tiếp biến hài hòa với đời sống văn hóa đương đại.

Theo tư liệu nghiên cứu của ngành văn hóa thành phố, Đình làng Hải Châu là quần thể công trình thờ tự mang đậm giá trị tâm linh dân gian, gắn với việc tưởng nhớ các bậc tiền hiền khai hoang lập làng.

Hải Châu xưa là một trong ba ngôi làng đầu tiên hình thành trên vùng đất Đà Nẵng, do những cư dân xuất thân từ làng Hải Châu (tỉnh Thanh Hóa) theo chân vua Lê Thánh Tông vào mở cõi, nên lấy tên quê cũ đặt cho vùng đất mới.

Đến triều Nguyễn, làng Hải Châu có 43 tộc họ cùng sinh sống, sau đó tách dần thành nhiều làng lân cận, chỉ còn lại khu trung tâm được vua Thành Thái đặt tên là “Hải Châu chánh xã”. Sau ngày đất nước thống nhất, khu vực này được chia thành hai phường và đến nay hợp nhất thành phường Hải Châu.

Nhà thờ 43 chư phái tộc họ làng Hải Châu.

Lịch sử ghi nhận, vào năm Gia Long thứ 5, các hương chức làng xin lập đình và được triều đình chấp thuận. Ngôi đình ban đầu được dựng bên bờ sông Hàn nhưng do chiến tranh tàn phá và từng bị quân đội Pháp chiếm dụng, đình trải qua hai lần xây dựng lại trước khi ổn định ở vị trí hiện nay, nằm sâu trong một con ngõ trên đường Phan Châu Trinh.

Hiện nay, quần thể di tích vẫn còn lưu giữ nhiều hạng mục như đình làng, nhà thờ tiền hiền, nhà thờ Kính Ái thờ 43 phái tộc, Miếu Bà thờ Thánh mẫu Thiên Yana (hiện còn bàn thờ) và hồ nước cảnh quan. Giữa không gian đô thị ngày càng phát triển, đình làng Hải Châu trở thành một hình ảnh đặc biệt - “đình làng giữa phố”, nơi lịch sử hiện hữu giữa nhịp sống hiện đại.

Ông Nguyễn Duy Minh, nghệ nhân bảo tồn và quản lý di tích, chia sẻ dù không gian bị thu hẹp, nhưng hơn 500 năm lịch sử lập làng và 222 năm dựng đình khiến nơi đây trở thành biểu tượng sống động của quá trình khai hoang, kiến tạo Đà Nẵng và vùng đất Quảng Nam.

Đình được Bộ Văn hóa công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia từ năm 2001. Từ năm 2009, thành phố Đà Nẵng thường xuyên tổ chức lễ hội tại đây vào dịp cận Giỗ Tổ Hùng Vương, góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, tinh thần độc lập dân tộc và khí phách của cư dân Việt trong hành trình mở cõi phương Nam.

Gìn giữ di sản

Theo kế hoạch năm 2026, lễ hội được tổ chức với hai phần lễ và hội. Phần lễ gồm lễ Vọng và lễ Chánh tế diễn ra trong hai ngày, với các nghi thức truyền thống, nhằm tưởng niệm tiền hiền và tri ân các anh hùng liệt sĩ của làng.

Gian chính Đình làng Hải Châu

Phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động cộng đồng như: trưng bày gian hàng ẩm thực, giới thiệu sản phẩm phụ nữ khởi nghiệp, triển lãm ảnh, biểu diễn tuồng cổ, hô hát bài chòi tại sân đình, thả hoa đăng ở hồ cảnh quan, cùng các hoạt động thể thao, vui chơi dành cho giới trẻ.

Đáng chú ý, năm nay, lễ hội bổ sung hoạt động “Điểm dừng thư pháp” do Hội Hán Nôm thành phố phối hợp tổ chức và dựng cây Phúc Lộc để trao tặng lời chúc may mắn đến người dân và du khách.

Nhiều người dân địa phương bày tỏ sự háo hức khi lễ hội trở lại. Bà Trần Thị Lành (65 tuổi, phường Hải Châu) chia sẻ: “Với người lớn tuổi như chúng tôi, lễ hội đình làng không chỉ là dịp cúng bái mà còn là lúc con cháu sum họp, nhắc nhớ về cội nguồn. Nhìn lớp trẻ quan tâm, hỏi han về lịch sử làng, tôi rất mừng”.

Trong khi đó, anh Nguyễn Quốc Huy (28 tuổi) cảm nhận lễ hội vừa trang nghiêm, nhưng vẫn có không gian trải nghiệm nên người trẻ rất hứng thú, tìm hiểu sâu hơn về giá trị truyền thống.

Bên cạnh đó, lễ hội cũng thu hút sự quan tâm của du khách khi đến Đà Nẵng dịp này. Chị Lê Minh Anh (Hà Nội) chia sẻ: “Tôi khá bất ngờ khi giữa trung tâm thành phố lại có một không gian đình làng đậm dấu ấn lịch sử. Tôi nghĩ mình sẽ tìm hiểu sâu hơn về văn hóa bản địa, thay vì chỉ đi du lịch biển như trước đây”.

Chủ tịch UBND phường Hải Châu Nguyễn Văn Duy cho biết, trong bối cảnh hiện nay, lễ hội dân gian có ý nghĩa quan trọng trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa, đạo đức và tăng cường sự kết nối giữa các thế hệ. Đồng thời, đây cũng là không gian để người dân sáng tạo, thụ hưởng văn hóa và góp phần quảng bá hình ảnh địa phương.

“Địa phương tổ chức lễ hội theo hướng tiết kiệm nhưng vẫn bảo đảm trang nghiêm, an toàn, trật tự; quan trọng nhất là gìn giữ tinh thần tiếp nối lịch sử văn hóa, thu hút người dân tham gia, đẩy mạnh xã hội hóa và phát triển các hoạt động du lịch trải nghiệm hiệu quả”, ông Nguyễn Văn Duy khẳng định.

Ông Duy cho biết, đến thời điểm này, công tác chuẩn bị cho lễ hội cơ bản hoàn tất. Đáng chú ý, thông tin về lễ hội nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

“Đây là tín hiệu tích cực khi một di sản tồn tại hàng trăm năm nhưng vẫn hiện diện trong nhịp sống thường nhật, càng được thế hệ trẻ quan tâm, hiệu quả bảo tồn càng được nâng cao”, ông Duy chia sẻ.

MINH TRUNG - BẤT NHI