Hạ tuổi trợ cấp hưu trí xã hội: Điểm tựa an sinh mới cho phụ nữ cao tuổi

Ảnh minh họa

Những gánh nặng thầm lặng của phụ nữ

Năm nay vừa tròn 70 tuổi, bà Vũ Thanh Hương, Phố Vọng, phường Bạch Mai, Hà Nội, từng có nhiều năm công tác tại Cửa hàng Thực phẩm Vân Hồ, Hà Nội. Sau đó, bà chọn xin nghỉ và lấy bảo hiểm xã hội một lần để có một khoản chi phí xoay xở công việc gia đình. Không có lương hưu, mọi sinh hoạt cá nhân của bà hiện phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lương hưu của chồng. 

Bà Hương bộc bạch: "Bây giờ ông nhà tôi còn lương hưu thì hai vợ chồng bảo nhau tằn tiện gói ghém cũng xong. Nhưng cuộc sống chẳng ai nói trước được điều gì. Nếu chẳng may không còn nguồn lương của ông ấy, tôi thực sự không biết sẽ xoay xở ra sao khi tuổi ngày một cao, sức yếu. Nhiều lúc muốn mua hộp sữa hay liều thuốc bổ cũng phải đắn đo vì lo mình trở thành gánh nặng".

Thực tế của bà Hương phản ánh một khoảng trống an sinh mang tính phổ quát đối với phụ nữ cao tuổi Việt Nam. Trước thềm những thay đổi quan trọng, cử tri nhiều tỉnh thành như Lâm Đồng, An Giang, Tây Ninh, Ninh Bình và Quảng Trị đã liên tục gửi kiến nghị đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi và nâng mức hỗ trợ hằng tháng.

Nhìn lại lộ trình hoàn thiện chính sách, Chính phủ đã từng bước nới rộng đối tượng thụ hưởng thông qua việc liên tục giảm độ tuổi nhận trợ cấp xã hội đối với người cao tuổi từ mốc 90 tuổi (năm 2002) xuống 85 tuổi (năm 2007) và 80 tuổi (năm 2011). Mới đây nhất, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và Nghị định 176/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 1/7/2025) đã hạ tuổi hưởng từ 80 xuống 75 tuổi đối với người không có lương hưu, và từ 70 đến dưới 75 tuổi đối với hộ nghèo, cận nghèo.

Đến tháng 7/2026, cả nước dự kiến có khoảng 2,5 triệu người thụ hưởng tầng an sinh này (giúp tăng thêm 500.000 người, đưa tỷ lệ bao phủ lên gần 42%). Phản hồi kiến nghị cử tri các tỉnh vào ngày 10/8/2026 và công khai trung tuần tháng 8/2026, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, Bộ Y tế đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 20/2021/NĐ-CP, đề xuất tăng mức trợ cấp từ 500.000 đồng lên 540.000 đồng/tháng (tăng 8%). 

Đồng thời, dự thảo sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội đề xuất cơ chế linh hoạt: Cho phép Chính phủ chủ động quyết định lộ trình hạ dần tuổi hưởng trợ cấp xuống 70 tuổi tùy theo khả năng cân đối ngân sách, thay vì cố định một mốc tuổi cứng trong Luật.

Báo cáo chẩn đoán giới về thị trường lao động Việt Nam năm 2025 tiếp tục xác định an ninh thu nhập khi nghỉ hưu là một trong những vấn đề trọng tâm cần tiếp cận bằng chính sách đáp ứng giới.

Thông tin này mang lại niềm kỳ vọng rất lớn, bởi phụ nữ luôn là nhóm chịu nhiều thiệt thòi nhất về mặt hưu trí khi về già. Khoảng cách về khả năng tiếp cận hưu trí giữa nam và nữ đã được phản ánh rõ qua các nghiên cứu quốc tế. Báo cáo của UN Women chỉ ra rằng, dựa trên dữ liệu năm 2019, chỉ 16% phụ nữ từ 65 tuổi trở lên tại Việt Nam nhận lương hưu đóng góp, so với 27,3% ở nam giới. Ở nhóm từ 80 tuổi trở lên, khoảng cách này chênh lệch vô cùng gay gắt, cụ thể 6,9% ở phụ nữ so với 25,9% ở nam giới.

Đáng chú ý, không thể giải thích khoảng cách này bằng nhận định đơn giản rằng phụ nữ "ít tham gia bảo hiểm xã hội". Dữ liệu của UN Women khẳng định, cũng trong năm 2019, có khoảng 31,3% phụ nữ trong lực lượng lao động đang đóng bảo hiểm xã hội, cao hơn tỷ lệ 22,1% ở nam giới. Ở nhóm 25 - 29 tuổi, tỷ lệ tham gia của phụ nữ lên tới 58,5%, so với 38,6% ở nam giới. Như vậy, lợi thế tham gia ở một số giai đoạn đầu của cuộc đời lao động không tự động chuyển thành lợi thế hưu trí khi về già.

Phân tích từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy, hệ thống hưu trí dựa trên lịch sử việc làm và thu nhập đã phản ánh những bất lợi tích lũy suốt cuộc đời của người phụ nữ, sự gián đoạn nghề nghiệp do sinh đẻ, trách nhiệm chăm sóc gia đình không lương, chênh lệch thu nhập và thời gian đóng bảo hiểm ngắn. Báo cáo chẩn đoán giới về thị trường lao động Việt Nam năm 2025 tiếp tục xác định an ninh thu nhập khi nghỉ hưu là một trong những vấn đề trọng tâm cần tiếp cận bằng chính sách đáp ứng giới.

Thêm vào đó, yếu tố nhân khẩu học càng khiến vấn đề trở nên cấp bách. Theo Cục Thống kê, tuổi thọ trung bình của dân số Việt Nam năm 2025 đạt 74,7 tuổi; trong đó phụ nữ đạt 77,3 tuổi, cao hơn nam giới 5 tuổi (72,3 tuổi). Sống thọ hơn là một thành quả phát triển, nhưng khi tuổi thọ dài hơn đi cùng xác suất có lương hưu thấp hơn, phụ nữ cao tuổi phải đối mặt với rủi ro bất an thu nhập kéo dài suốt nhiều năm cuối đời.

Việc từng bước hạ tuổi hưởng trợ cấp từ 80 xuống 75 và tiến tới 70 tuổi chính là điểm tựa nhân văn, giúp nhận diện điểm xuất phát không giống nhau giữa nữ và nam, đảm bảo không một ai bị bỏ lại phía sau ở bên kia sườn dốc cuộc đời

Tấm lưới an sinh giúp phụ nữ tự chủ

Nghe tin Bộ Y tế đang trình phương án nghiên cứu hạ tuổi trợ cấp xuống 70 và tăng mức hỗ trợ, bà Hương không giấu được sự kỳ vọng: "Nếu chính sách này được ban hành, những người vừa tròn 70 tuổi như tôi sẽ có ngay một khoản trợ cấp riêng. Tiền tuy không quá lớn nhưng có thêm thẻ BHYT và chút tiền chi tiêu cá nhân, tôi sẽ thấy yên tâm và tự chủ hơn rất nhiều, không phải nơm nớp lo sợ khi chỉ dựa vào một nguồn thu nhập".

Đồng tình với chủ trương này, bà Nguyễn Thị Thảo, 71 tuổi, phường Phú Thượng, Hà Nội, cũng bày tỏ: "Ở tuổi này, bạn bè tôi nhiều người không có lương hưu. Trước đây nghe bảo phải chờ đến 80 tuổi thì xa quá, nhiều người lo không sống kịp đến lúc nhận. Nay hạ xuống 75 và hướng tới 70 tuổi thì thực sự là chính sách quá hợp lòng dân. Có khoản tiền cố định này, chị em người già chúng tôi tự tin hơn, có thể chủ động cơm nước, thuốc men mà không còn cảm giác mình là người phụ thuộc hoàn toàn".

Song song với việc nới rộng độ tuổi và tăng mức hỗ trợ, một điểm đột phá được Bộ Y tế đề xuất là số hóa quy trình giải quyết thủ tục. Hồ sơ giấy sẽ được thay thế bằng dữ liệu số trên môi trường điện tử nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng thủ tục rườm rà, kéo dài khiến nhiều trường hợp người cao tuổi qua đời trước khi kịp nhận chế độ.

Để tầng hưu trí xã hội thực sự góp phần thu hẹp khoảng cách giới, các chuyên gia cho rằng chính sách cần đi thêm một bước trong khâu thực thi: Dữ liệu về 2,5 triệu người hưởng hiện nay cần được phân tách và công bố định kỳ theo giới tính, nhóm tuổi, vùng miền và mức độ tự chủ kinh tế. Một báo cáo thành công không thể chỉ dựa vào một con số tổng chung chung.

Đồng thời, tại Hội nghị biểu dương người cao tuổi tiêu biểu toàn quốc tháng 6/2026, Chính phủ đã nêu rõ định hướng chuyển từ tư duy chỉ "chăm sóc" sang kết hợp "bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò" của người cao tuổi, khu vực hiện có hơn 9 triệu người vẫn trực tiếp lao động, sản xuất. Đảm bảo thu nhập tối thiểu sẽ tạo nền tảng vững chắc để phụ nữ cao tuổi duy trì tính tự chủ và tiếp tục tham gia xã hội theo khả năng.

Về dài hạn, trợ cấp hưu trí xã hội không thể thay thế nhiệm vụ thu hẹp khoảng cách ngay trong hệ thống BHXH đóng góp. Nhưng việc từng bước hạ tuổi hưởng trợ cấp từ 80 xuống 75 và tiến tới 70 tuổi chính là điểm tựa nhân văn, giúp nhận diện điểm xuất phát không giống nhau giữa nữ và nam, đảm bảo không một ai bị bỏ lại phía sau ở bên kia sườn dốc cuộc đời.

Kim Thanh