Hà Nội biến thách thức già hóa dân số thành cơ hội phát triển 'kinh tế bạc'

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Cùng với cả nước, Hà Nội đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh đó, người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách an sinh xã hội mà còn là một nguồn lực nội sinh có giá trị, với những đóng góp quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng Thủ đô.

Việc xây dựng các chính sách phù hợp, chủ động thích ứng với quá trình già hóa dân số; đồng thời phát huy năng lực, kinh nghiệm và sức mua của nhóm dân số này sẽ góp phần hình thành và phát triển “kinh tế bạc”, qua đó tạo thêm động lực cho tăng trưởng bền vững của Hà Nội.

Người cao tuổi - nguồn lực nội sinh

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Thị An, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng, trong bối cảnh tốc độ già hóa dân số ngày càng nhanh, việc phát triển “kinh tế bạc” là yêu cầu cần được đặt ra một cách nghiêm túc và đúng đắn.

Cốt lõi của “kinh tế bạc” không chỉ là chăm lo đời sống, sức khỏe, an sinh cho người cao tuổi mà còn phải khai thác, phát huy hiệu quả nguồn lực trí tuệ, kinh nghiệm và vốn sống của nhóm dân số này.

Trong đó, cần đặc biệt quan tâm đến phụ nữ cao tuổi - lực lượng chiếm tỷ lệ đáng kể trong dân số cao tuổi.

Theo bà Bùi Thị An, thời gian qua, cả nước nói chung và Hà Nội nói riêng đã triển khai nhiều chính sách chăm lo người cao tuổi; đồng thời từng bước tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục tham gia và đóng góp cho xã hội.

Thực tế cho thấy, nguồn lực này đang hiện diện trong nhiều lĩnh vực, từ khoa học, nghệ thuật, làng nghề đến sản xuất, kinh doanh và các hoạt động xã hội.

Đây là những giá trị không thể đo đếm đơn thuần bằng tuổi tác mà cần được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển.

“Trong giai đoạn Thủ đô đang chuyển đổi số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển mình mạnh mẽ, nếu không khai thác được trí tuệ, kinh nghiệm và trải nghiệm của người cao tuổi thì sẽ là một sự lãng phí lớn về nguồn lực,” bà Bùi Thị An nhận định.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Viết Lưu, Phó Chánh Văn phòng Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam cũng cho rằng, trẻ em là lớp măng non của tương lai thì người cao tuổi là những người đã đi qua năm tháng, đã cống hiến cho gia đình, cộng đồng và đất nước.

Dù không còn đảm nhiệm các vị trí trong bộ máy quản lý nhà nước hay các tổ chức xã hội nhưng những giá trị tích lũy về uy tín, kinh nghiệm, trí tuệ và đặc biệt là tâm huyết tiếp tục cống hiến vẫn còn nguyên vẹn.

“Yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn hiện nay đòi hỏi sự chung sức, đồng lòng của toàn dân. Trong tiến trình đó, người cao tuổi không thể đứng ngoài cuộc, không chỉ là động viên, cổ vũ thế hệ trẻ mà còn là những đóng góp trực tiếp trong lao động, sản xuất và kinh doanh. Đây là nguồn lực quý báu cần tiếp tục được phát huy, vừa đáp ứng nguyện vọng tiếp tục cống hiến của người cao tuổi, vừa góp phần tạo thêm của cải cho xã hội, giảm gánh nặng cho con cháu,” Phó Giáo sư, Tiến sỹ Trần Viết Lưu khẳng định.

Theo số liệu thống kê của Hội Người cao tuổi thành phố, hiện Hà Nội có hơn 290.000 người cao tuổi là cán bộ, công chức, viên chức nghỉ hưu, trong đó có khoảng từ 70.000 - 100.000 người là đội ngũ trí thức, nhà khoa học, nhà giáo, nghệ sỹ, doanh nhân thành đạt và nghệ nhân làng nghề.

Đây thực sự là nguồn lực trí tuệ đặc biệt quý giá, là tài sản quan trọng của Thủ đô.

Từ chăm sóc đến phát huy nguồn lực

Là đô thị lớn, thu hút đông lao động trẻ, Hà Nội cũng đang đối mặt với mức sinh thấp kéo dài, đặt ra những thách thức không nhỏ đối với cơ cấu dân số trong những năm tới.

Sáu tháng đầu năm 2026, toàn thành phố ghi nhận 37.629 trẻ được sinh ra, giảm 2.873 trẻ so với cùng kỳ năm trước, cho thấy mục tiêu đưa mức sinh trở lại mức thay thế vẫn còn nhiều thách thức.

Trong khi đó, số người cao tuổi tiếp tục gia tăng, kéo theo nhu cầu lớn hơn về chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội.Sự thay đổi trong cơ cấu dân số cũng đang tạo ra một thị trường mới với nhu cầu ngày càng đa dạng, từ chăm sóc sức khỏe, phục hồi chức năng, du lịch, giải trí, nhà ở đến các dịch vụ tài chính và công nghệ.

Đây chính là nền tảng để Hà Nội từng bước phát triển “kinh tế bạc” theo hướng nhân văn, bền vững, vừa đáp ứng nhu cầu của một xã hội già hóa vừa khai thác hiệu quả nguồn lực nội sinh của Thủ đô.

Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Thị An cho rằng, để biến già hóa dân số từ một thách thức thành cơ hội phát triển, Hà Nội cần chủ động xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, chính sách cụ thể trong dài hạn, trong đó đặt người cao tuổi ở vị trí trung tâm của quá trình hoạch định và cung cấp dịch vụ.

Thành phố cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái để người cao tuổi vừa được bảo đảm an sinh, chăm sóc sức khỏe, có môi trường sống lành mạnh vừa có cơ hội tiếp tục làm việc, cống hiến, truyền lại tri thức và kinh nghiệm cho các thế hệ sau.

Theo đó, việc phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi, câu lạc bộ, trung tâm sinh hoạt cộng đồng, không gian văn hóa - thể thao hay các mô hình sống thân thiện với người cao tuổi cần được đặt trong một hệ sinh thái có tính kết nối.

Mục tiêu không chỉ là giúp người cao tuổi được chăm sóc tốt hơn mà còn tạo điều kiện để họ duy trì các mối quan hệ xã hội, tiếp tục tham gia đời sống cộng đồng và hạn chế nguy cơ cô đơn, bị tách khỏi xã hội.

Ông Nguyễn Thế Toàn, Chủ tịch Hội Người cao tuổi thành phố Hà Nội cho biết, những năm gần đây, Thành ủy, Hội đồng Nhân dân, Ủy ban Nhân dân, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố Hà Nội luôn quan tâm đến người cao tuổi bằng những cơ chế, chính sách thiết thực, ý nghĩa.

Trong đó, Thành ủy Hà Nội đã chỉ đạo tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy Đảng đối với công tác bảo vệ, chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi; khẳng định với kinh nghiệm, bản lĩnh, trí tuệ, uy tín, người cao tuổi Thủ đô là một nguồn lực to lớn, rất quý báu cho sự nghiệp phát triển của từng địa phương và của Thủ đô.

Thành phố cũng đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách để giúp bảo vệ, chăm sóc người cao tuổi tốt hơn như miễn phí giao thông công cộng; người cao tuổi từ 70 tuổi trở lên được cấp bảo hiểm y tế...

Thực tế tại Hà Nội cho thấy, các mô hình chăm sóc người cao tuổi đang từng bước được đa dạng hóa, phù hợp với nhu cầu ngày càng cao của một đô thị già hóa.

Tại phường Long Biên, mô hình “Cơ sở chăm sóc sức khỏe ban ngày cho người cao tuổi” được đưa vào hoạt động từ tháng 6/2026, theo phương thức “sáng đi, chiều về.”

Người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, quản lý bệnh mạn tính, tư vấn dinh dưỡng, phục hồi chức năng, tập luyện, chăm sóc sức khỏe tinh thần và tham gia các hoạt động giao lưu cộng đồng nhưng vẫn duy trì cuộc sống cùng gia đình.

Cũng từ tháng 7/2026, phường Đống Đa (Hà Nội) đã triển khai thí điểm mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày, tạo thêm không gian để người cao tuổi được theo dõi sức khỏe, tập luyện, nghỉ ngơi và giao lưu. Không lưu trú qua đêm, người cao tuổi đến cơ sở vào ban ngày rồi trở về nhà.

Chính thức đón người cao tuổi bán trú từ ngày 1/8, mô hình nhận được sự quan tâm của nhiều người cao tuổi phường Đống Đa.

Những mô hình này cho thấy Hà Nội đang từng bước chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu dựa vào gia đình sang hình thành mạng lưới chăm sóc đa tầng, kết nối giữa y tế cơ sở, cộng đồng, gia đình và các dịch vụ chuyên nghiệp.

Đây không chỉ là giải pháp thích ứng với già hóa dân số mà còn mở ra dư địa phát triển các dịch vụ chăm sóc, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, chăm sóc tại nhà và nâng cao chất lượng sống cho người cao tuổi.

Khi được tổ chức bài bản và kết nối đồng bộ, những nhu cầu ngày càng lớn này sẽ trở thành thị trường giàu tiềm năng, góp phần đưa “kinh tế bạc” trở thành một động lực mới trong quá trình phát triển bền vững của Thủ đô./.

(TTXVN/Vietnam+)