GS.TS Mạc Quốc Anh: 'Tiết kiệm xăng dầu không phải là cắt giảm cực đoan, mà là bài toán tối ưu hóa vận hành'

Trò chuyện với VnBusiness về chủ trương này, GS.TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội lại mang đến một góc nhìn đầy lạc quan. Theo ông, những khuyến cáo kịp thời từ cơ quan quản lý không phải là sự giới hạn, mà chính là "cơ hội vàng" buộc các doanh nghiệp phải rũ bỏ sự lãng phí cũ, đẩy mạnh tối ưu hóa vận hành và bước nhanh hơn trên con đường phát triển bền vững.

GS.TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội.

Thưa ông, trước những biến động mạnh của giá xăng dầu hiện nay, các cơ quan quản lý đã liên tục đưa ra các chính sách bình ổn và khuyến cáo tiết kiệm. Từ góc độ doanh nghiệp, ông đánh giá thế nào về động thái này?

Xăng dầu là đầu vào chiến lược của nền kinh tế, tác động trực tiếp đến chi phí logistics, vận tải, sản xuất, nông nghiệp và dịch vụ. Chi phí logistics của Việt Nam hiện đang ở mức khá cao, chiếm 16-20% GDP. Do đó, khi giá xăng dầu thế giới biến động, doanh nghiệp trong nước lập tức chịu tác động dây chuyền.

Sự vào cuộc của Chính phủ và các Bộ ngành thông qua việc điều tiết nguồn cung, chính sách thuế phí và khuyến cáo tiết kiệm là rất kịp thời. Nó không chỉ ổn định tâm lý thị trường mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh phương án sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên, thay vì thụ động chờ đợi giá xăng dầu ổn định, doanh nghiệp cần coi đây là động lực để nâng cao năng lực cạnh tranh. Quản trị năng lượng không còn là yếu tố "khó kiểm soát" như tư duy cũ, mà bắt buộc phải trở thành một phần cốt lõi trong chiến lược phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Nhiều ý kiến e ngại rằng, kêu gọi "tiết kiệm xăng dầu" có thể dẫn đến việc người dân hạn chế ra đường, giảm tiêu dùng, từ đó làm kìm hãm sự phát triển của kinh tế. Ông nghĩ sao về quan điểm này?

Tiết kiệm xăng dầu cần được hiểu đúng bản chất là sử dụng năng lượng một cách hiệu quả, thông minh và hợp lý, chứ không phải là cắt giảm cực đoan các hoạt động đi lại, giao thương hay tiêu dùng. Việc lưu thông hàng hóa, dịch vụ, du lịch chính là "mạch máu" thúc đẩy sản xuất và tạo việc làm. Nếu hiểu tiết kiệm là "đóng cửa ở nhà", nền kinh tế sẽ chịu tác động tiêu cực.

Theo tôi, tiết kiệm nhiên liệu phải gắn liền với 3 yếu tố: Tránh lãng phí trong vận hành; Ứng dụng công nghệ và quản trị; Đặt trong tư duy phát triển kinh tế xanh. Ví dụ, với doanh nghiệp vận tải, thay vì giảm số lượng chuyến xe khiến hàng hóa ách tắc, chúng ta ứng dụng công nghệ để tối ưu hóa tuyến đường, gom hàng đủ tải. Khối lượng hàng vận chuyển vẫn tăng lên nhưng số chuyến xe chạy rỗng giảm đi. Đó mới là tiết kiệm đúng nghĩa: Nâng cao hiệu suất chứ không giảm quy mô hoạt động.

Ông vừa nhắc đến câu chuyện "xe chạy rỗng" trong vận tải hàng hóa. Dư địa để tiết kiệm nhiên liệu trong lĩnh vực logistics hiện nay lớn đến mức nào thưa ông?

Dư địa tiết kiệm trong ngành logistics là khổng lồ. Vấn đề không nằm ở nhận thức, mà nằm ở cách tổ chức, vận hành và hạ tầng giao thông chưa thực sự tối ưu. Có 3 khâu gây lãng phí lớn nhất hiện nay:

Thứ nhất, tình trạng xe chạy rỗng chiều về đang rất phổ biến, chiếm tới 30-40% trên một số tuyến đường bộ. Doanh nghiệp gánh chi phí nhiên liệu 2 chiều nhưng chỉ thu tiền 1 chiều. Nếu các nền tảng kết nối vận tải hoạt động tốt, giảm tỷ lệ này xuống mức 10-15%, chi phí nhiên liệu sẽ giảm một khoản khổng lồ.Thứ hai, thói quen giao hàng theo chuyến nhỏ lẻ, thiếu sự gom hàng để tối ưu tải trọng, khiến xe tiêu tốn nhiên liệu tương đương nhưng công suất khai thác lại rất thấp.Thứ ba, sự lãng phí nhiên liệu khổng lồ do ùn tắc giao thông tại các đô thị lớn.

Để giải bài toán này, ngoài nỗ lực của cơ quan quản lý, bản thân các doanh nghiệp vận tải, các hiệp hội cần phải có sự liên kết, chia sẻ thông tin minh bạch với nhau để nhận các đơn hàng hai chiều, khai thác tối đa công năng phương tiện.

Bên cạnh tổ chức giao thông, "làm việc linh hoạt" hay "làm việc từ xa” cũng được xem là một giải pháp giảm áp lực đi lại. Ông nhìn nhận thế nào về xu hướng này?

Tổ chức công việc linh hoạt, kết hợp giữa trực tiếp và trực tuyến là xu hướng tất yếu của nền kinh tế số. Chúng ta từng làm rất tốt điều này trong đại dịch. Khi công nghệ phát triển, không phải mọi hoạt động quản lý, ký kết hay đào tạo đều cần gặp mặt trực tiếp. Chuyển đổi sang mô hình hybrid working giúp giảm bớt các chuyến đi không cần thiết, tiết kiệm lượng lớn nhiên liệu cho xã hội.

Tuy nhiên, để mô hình này không bị "rơi rụng" và phát huy hiệu quả thực chất, doanh nghiệp cần 3 điều kiện: Hạ tầng công nghệ số phải thực sự ổn định; Có quy trình quản lý, đánh giá năng suất minh bạch, rõ ràng; và Xây dựng được văn hóa làm việc linh hoạt nhưng mang tính kỷ luật cao.

Trước những lo ngại về nguồn cung, một bộ phận người dân đang có tâm lý "tích trữ xăng dầu" trong nhà. Xin ông chia sẻ thông điệp về vấn đề này cũng như lời khuyên cho người dân, doanh nghiệp?

Truyền thông cần đưa ra một thông điệp dứt khoát: Tiết kiệm xăng dầu hoàn toàn không phải là tích trữ xăng dầu. Việc tích trữ tại nhà tiềm ẩn rủi ro cháy nổ vô cùng khủng khiếp và gây méo mó thị trường cục bộ.

Ngay từ bây giờ, các doanh nghiệp cần đưa quản trị năng lượng vào chiến lược sống còn, bắt đầu từ những việc nhỏ như tối ưu quy trình, giảm tiêu hao vận hành. Với người dân, thói quen tiêu dùng bền vững bắt nguồn từ việc tổ chức lộ trình đi lại thông minh, ưu tiên phương tiện công cộng, đi chung xe, hoặc cân nhắc chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường. Tiết kiệm năng lượng phải là một chiến lược dài hạn, một nét văn hóa ứng xử thường nhật chứ không phải là giải pháp đối phó mang tính thời điểm.

Xin trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

Thanh Hoa (Thực hiện)