Góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt: Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và trao thêm thẩm quyền cho TP.HCM

Sáng 3-6, Sở Tư pháp TP.HCM tổ chức hội thảo tham vấn, lấy ý kiến chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật góp ý dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Quang cảnh hội thảo. Ảnh: TRẦN MINH

Phát biểu tại hội nghị bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM, đánh giá cao các tham luận, ý kiến đóng góp của đại biểu. Theo bà Hạnh, các ý kiến được chuẩn bị công phu, tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, góp phần cung cấp thêm cơ sở thực tiễn và thông tin quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo luật.

Bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP.HCM. Ảnh: TRẦN MINH

Bà Hạnh cho biết Bộ Tư pháp đang phối hợp chặt chẽ với TP.HCM trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Những góp ý tại hội thảo sẽ được tổng hợp, nghiên cứu tiếp thu để hoàn thiện nội dung dự thảo theo tiến độ đề ra.

Đồng thời, bà Hạnh mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, đóng góp ý kiến của các chuyên gia, luật sư và những người có kinh nghiệm thực tiễn, không chỉ trong quá trình xây dựng chính sách mà cả khi triển khai các quy định vào thực tiễn sau này.

Đô thị đặc biệt: Người dân là trung tâm của mọi chính sách

Góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, Luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam cho rằng đây phải là một đạo luật có tính ổn định, lâu dài và đủ sức tạo đột phá cho sự phát triển của TP.HCM trong nhiều thập niên tới. Tuy nhiên, dự thảo hiện vẫn còn khá chi tiết, trong khi theo tinh thần các nghị quyết của Trung ương, luật nên tập trung quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, còn các vấn đề thực tiễn thường xuyên biến động cần giao cho Chính phủ và địa phương quy định để bảo đảm tính linh hoạt.

Theo ông Hoài, bên cạnh việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và trao thêm thẩm quyền cho TP.HCM, dự thảo luật cần thể hiện rõ hơn vai trò chủ thể của người dân trong quá trình phát triển đô thị. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng thành quả phát triển mà còn phải có cơ chế tham gia phản biện chính sách, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Đồng thời, cần nghiên cứu các chỉ số về an bình, hạnh phúc và chất lượng sống của người dân như một thước đo hiệu quả quản trị đô thị.

Luật sư Phan Trung Hoài, Phó Chủ tịch Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Ảnh: TRẦN MINH

Đánh giá cao định hướng phân quyền mạnh mẽ cho TP.HCM, LS Phan Trung Hoài cho rằng cần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa quyền tự chủ của địa phương với yêu cầu bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật quốc gia. Theo ông, Luật Đô thị đặc biệt cần hướng tới xây dựng một hệ sinh thái pháp luật dành riêng cho đô thị đặc biệt, bảo đảm tính đồng bộ, minh bạch, ổn định nhưng vẫn có khả năng thích ứng với các lĩnh vực mới như kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, trí tuệ nhân tạo và đổi mới sáng tạo.

Ông cũng nhấn mạnh vai trò của các thiết chế thực thi pháp luật và nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao trong quá trình vận hành đô thị đặc biệt. Theo đó, TP.HCM cần có chính sách đào tạo, bồi dưỡng và trọng dụng đội ngũ cán bộ pháp lý, thẩm phán, luật sư, chuyên gia pháp luật; đồng thời xây dựng cơ chế phát triển thị trường dịch vụ pháp lý, hình thành các tổ chức hành nghề luật quy mô lớn, đủ sức cạnh tranh trong khu vực và quốc tế.

Một đề xuất đáng chú ý được luật sư Phan Trung Hoài nêu ra là nghiên cứu áp dụng mô hình phòng chống tội phạm thông qua thiết kế môi trường (CPTED) trong quy hoạch đô thị. Theo ông, việc thiết kế không gian đô thị theo hướng tăng khả năng giám sát tự nhiên, kiểm soát tiếp cận, phân định rõ không gian công cộng và riêng tư, kết hợp chiếu sáng, camera và các yếu tố kiến trúc phù hợp có thể góp phần ngăn ngừa tội phạm ngay từ gốc, thay vì chỉ trông chờ vào các biện pháp xử lý sau khi vi phạm xảy ra.

Bên cạnh đó, LS Phan Trung Hoài cho rằng dự thảo luật còn thiếu nội dung về xây dựng văn hóa pháp quyền trong đô thị đặc biệt. Ông đề nghị bổ sung các quy định nhằm nâng cao ý thức thượng tôn pháp luật, củng cố niềm tin của người dân vào công lý, tăng cường khả năng tiếp cận pháp luật và xây dựng môi trường xã hội hành xử theo pháp luật.

Theo ông, cùng với phát triển kinh tế, văn hóa và an sinh xã hội, việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân và tiếp cận công lý phải được xem là một trong những nền tảng của đô thị đặc biệt. Hoạt động của các cơ quan tư pháp cần được đặt trong tư duy bảo vệ quyền con người, chuyển từ cách tiếp cận "quản lý tố tụng" sang "bảo đảm quyền trong tố tụng", qua đó nâng cao chất lượng bảo vệ công lý và xây dựng Nhà nước pháp quyền thực chất tại TP.HCM.

Nghiên cứu mở rộng hơn nữa quyền tự chủ của Thành phố

Góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, luật sư Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM, đánh giá dự thảo đã có nhiều đột phá trong phân quyền, tổ chức bộ máy, quy hoạch, đầu tư và phát triển các mô hình kinh tế mới, qua đó tạo cơ sở pháp lý để TP.HCM phát huy vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

Đối với quy định trao thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho chính quyền thành phố, luật sư Hà Hải cho rằng đây là bước đột phá quan trọng giúp TP.HCM chủ động xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Tuy nhiên, ông đề nghị nghiên cứu mở rộng hơn nữa quyền tự chủ của Thành phố thay vì chỉ quy định theo hướng liệt kê từng cơ chế cụ thể.

Luật sư Hà Hải, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư TP.HCM. Ảnh: TRẦN MINH

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), ông Hà Hải đề xuất cho phép triển khai theo khu vực hoặc theo từng nhóm ngành nghề mới, đồng thời cần có cơ chế bảo vệ các tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm, đặc biệt là quy định không hình sự hóa các thử nghiệm thất bại nhằm khuyến khích đổi mới sáng tạo.

Đối với chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao, ông cho rằng ngoài các chính sách đãi ngộ, thành phố cần xây dựng môi trường làm việc cởi mở, tạo điều kiện để chuyên gia, nhà khoa học phát huy năng lực và hiện thực hóa các ý tưởng sáng tạo. Song song đó, cần quan tâm đầu tư phát triển nguồn nhân lực tại chỗ để bảo đảm tính bền vững.

Liên quan đến công tác quy hoạch, luật sư Hà Hải ủng hộ việc xây dựng quy hoạch tổng thể tích hợp cho TP.HCM, đồng thời kiến nghị tăng cường cơ chế minh bạch, giám sát việc điều chỉnh quy hoạch. Ông cũng đề xuất nghiên cứu mô hình "kiến trúc sư trưởng" không chỉ trong lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc mà cả ở các lĩnh vực chuyên môn khác, trong đó có lĩnh vực pháp lý.

Đáng chú ý, luật sư Hà Hải đề nghị dự thảo luật quan tâm hơn đến việc phát triển thị trường pháp lý và xây dựng văn hóa pháp luật của vùng đô thị đặc biệt. Theo ông, cần phát huy vai trò của luật sư, chuyên gia pháp lý trong các dự án lớn, dự án sử dụng vốn nhà nước cũng như quá trình giải quyết tranh chấp, đồng thời tăng cường tuyên truyền, giáo dục pháp luật và củng cố tinh thần thượng tôn pháp luật trong xã hội.

TRẦN MINH