Góc nhìn văn hóa: Từ sai phạm môn thi Toán ở Tuyên Quang đến khôi phục công bằng

Bởi sai phạm xảy ra tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đã vượt ra ngoài phạm vi của một vụ vi phạm quy chế thi thông thường. Khi cơ quan điều tra bước đầu xác định có hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để tác động đến việc làm bài môn Toán của một số thí sinh, điều bị tổn thương không chỉ là tính nghiêm minh của kỳ thi mà còn là niềm tin của xã hội đối với những giá trị nền tảng của giáo dục.

Nhiều phóng viên đã có mặt tại hội trường họp báo do Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Tuyên Quang tổ chức chiều 9/7, liên quan đến kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 tại Tuyên Quang. Ảnh: TTXVN

Song, điều đáng chú ý trong cách xử lý vụ việc là các cơ quan chức năng không chỉ đặt mục tiêu làm rõ sai phạm và xử lý nghiêm người vi phạm, mà còn nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của học sinh. Đó là một thông điệp mang ý nghĩa không chỉ về pháp luật mà còn về văn hóa ứng xử trong giáo dục: Công bằng phải được khôi phục, nhưng công bằng ấy không thể được xây dựng trên sự thiệt thòi của những học sinh không có lỗi.

Công bằng là nền tảng của văn hóa giáo dục

Trong đời sống xã hội, mỗi kỳ thi luôn được xem là thước đo khách quan nhất của quá trình học tập. Sau mười hai năm miệt mài trên ghế nhà trường, điều học sinh mong đợi không đơn thuần là một điểm số cao, mà là cơ hội được đánh giá bằng chính năng lực của mình.

Bởi vậy, khi xuất hiện những dấu hiệu bất thường với 147 điểm 10 môn Toán tại 13 trong số 15 phòng thi của Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, dư luận không khỏi băn khoăn. Tuy nhiên, điều đáng ghi nhận là quá trình rà soát của ngành giáo dục không dừng ở những nghi vấn cảm tính mà dựa trên việc đối chiếu dữ liệu, phân tích kết quả thi và học bạ của học sinh.

Kết quả kiểm tra cho thấy các môn Ngữ văn, Ngoại ngữ và nhiều môn khác không phát hiện dấu hiệu bất thường; chỉ riêng môn Toán có những biểu hiện khác biệt cần tiếp tục điều tra, làm rõ. Cách tiếp cận này thể hiện tinh thần khách quan, khoa học và tôn trọng chứng cứ.

Đó cũng là cách bảo vệ công bằng.

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Tuyên Quang thi hành Lệnh giữ người trong trường hợp khẩn cấp đối với Nguyễn Hà Duy, giáo viên toán trường THPT chuyên Tuyên Quang, Thư ký điểm thi tại trường THPT Tuyên Quang. Ảnh: TTXVN

Bởi nếu chỉ vì một vụ việc mà phủ nhận sạch trơn thành quả học tập của cả một tập thể học sinh thì sẽ tạo ra thêm một sự bất công khác. Trong hàng trăm thí sinh dự thi có nhiều em đã học tập nghiêm túc, làm bài bằng năng lực thật. Các em không thể bị nhìn nhận bằng ánh mắt nghi ngờ chỉ vì sai phạm của một số cá nhân làm nhiệm vụ tổ chức kỳ thi.

Chính vì vậy, quan điểm của UBND tỉnh Tuyên Quang về việc không để học sinh bị ảnh hưởng đến danh dự, tâm lý và cơ hội học tập khi chưa có kết luận của cơ quan có thẩm quyền mang ý nghĩa rất nhân văn. Một nền giáo dục tiến bộ không chỉ xử lý nghiêm người vi phạm mà còn biết bảo vệ người vô can.

Liên quan đến phương án tổ chức thi lại môn Toán tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, đây hiện mới là đề xuất đang được Sở Giáo dục và Đào tạo báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét. Thi lại có thể là một giải pháp nếu kết quả điều tra và rà soát cho thấy không còn cách nào khác để bảo đảm sự công bằng của kỳ thi. Nhưng dù lựa chọn phương án nào thì nguyên tắc cao nhất vẫn phải là bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của thí sinh, nhất là những em không liên quan đến sai phạm. Công bằng không chỉ là xử lý đúng người vi phạm mà còn là hạn chế thấp nhất những tổn thất mà học sinh vô tội có thể phải gánh chịu.

Xử lý nghiêm để khôi phục niềm tin

Một xã hội văn minh không phải là xã hội không có sai phạm, mà là xã hội biết đối diện với sai phạm bằng pháp luật và sự minh bạch.

Thông điệp được lãnh đạo UBND tỉnh Tuyên Quang đưa ra tại cuộc họp báo rất rõ ràng: xử lý vụ việc với tinh thần khách quan, công khai, thượng tôn pháp luật; không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

Đó cũng là điều mà xã hội kỳ vọng.

Việc cơ quan điều tra khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can về hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ cho thấy pháp luật đã được thực thi kịp thời. Song, xử lý trách nhiệm hình sự mới chỉ là một phần của quá trình khắc phục hậu quả.

Điều quan trọng hơn là khôi phục niềm tin đối với kỳ thi quốc gia.

Niềm tin ấy được tạo dựng từ nhiều yếu tố: quy trình tổ chức chặt chẽ hơn, cơ chế giám sát độc lập hiệu quả hơn, trách nhiệm của từng cá nhân được xác định rõ hơn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ tham gia tổ chức thi được đặt lên hàng đầu. Khi những "lỗ hổng" được nhận diện và khắc phục, mỗi kỳ thi mới thực sự trở thành nơi tôn vinh sự nỗ lực và trung thực của người học.

Ở một khía cạnh khác, lời đề nghị của Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Tuyên Quang đối với các cơ quan báo chí về việc thông tin khách quan, chính xác, tránh suy diễn cũng là một yêu cầu rất cần thiết. Trong thời đại mạng xã hội, chỉ một thông tin chưa được kiểm chứng cũng có thể tạo ra áp lực tâm lý nặng nề đối với học sinh và gia đình các em. Văn hóa truyền thông vì thế cũng là một phần của văn hóa giáo dục, bởi mục tiêu cuối cùng vẫn là bảo vệ con người và sự thật.

Sai phạm tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là bài học đắt giá đối với công tác tổ chức kỳ thi. Nhưng từ bài học ấy cũng có thể thấy một yêu cầu lớn hơn: Mọi giải pháp khắc phục đều phải hướng đến việc khôi phục công bằng, củng cố niềm tin xã hội và giữ gìn văn hóa liêm chính trong giáo dục. Khi người vi phạm bị xử lý đúng pháp luật, khi học sinh được bảo vệ đúng quyền lợi và khi mọi quyết định đều dựa trên chứng cứ khách quan, thì không chỉ một kỳ thi được trả lại sự công bằng, mà những giá trị cốt lõi của nền giáo dục cũng được gìn giữ và bồi đắp.

TIN ĐỌC THÊM:
Khởi tố 4 đối tượng liên quan đến Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại Tuyên Quang

Theo TTXVN: Chiều 9/7/2026, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Tuyên Quang tổ chức họp báo cung cấp thông tin liên quan đến Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.

Tại buổi họp báo, Đại tá Trần Anh Tuấn, Trưởng phòng Tham mưu Công an tỉnh Tuyên Quang cho biết, ngay sau khi xuất hiện thông tin có những dấu hiệu bất thường về kết quả thi tại điểm thi trường THPT Chuyên Tuyên Quang, lãnh đạo Bộ Công an đã chỉ đạo Công an tỉnh Tuyên Quang kiểm tra, xác minh thông tin. Công an tỉnh Tuyên Quang đã chỉ đạo các đơn vị phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan nhanh chóng kiểm tra, xác minh nguồn tin. Trên cơ sở tài liệu, chứng cứ thu thập được, đến thời điểm này, Cơ quan điều tra đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố 4 bị can để điều tra về tội "Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ" theo điều 306 Bộ luật Hình sự và đã áp dụng biện pháp ngăn chặn theo quy định của pháp luật. Trong đó, Trưởng điểm thi Trần Thị Thu Hằng và thư ký là Nguyễn Hà Duy và 2 trường hợp khác đang phục vụ quá trình điều tra.

Kết quả điều tra ban đầu, cơ quan điều tra xác định, bị can Trần Thị Thu Hằng, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Văn Huyên, phường An Tường được phân công làm Trưởng điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đã chỉ đạo, định hướng cho một số giám thị, tạo điều kiện cho các thí sinh làm bài thi môn Toán. Theo chỉ đạo của Trần Thị Thu Hằng, bị can Nguyễn Hà Duy là Thư ký điểm thi đã vào phòng thi và trực tiếp hướng dẫn một số thí sinh làm bài thi môn Toán, hành vi của các đối tượng đã vi phạm nghiêm trọng quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông, làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng, minh bạch của kỳ thi. Bước đầu cơ quan An ninh điều tra xác định Hội đồng thi tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đã vi phạm quy chế thi THPT quốc gia năm 2026.

V.X.B

Vũ Xuân Bân