Góc nhìn văn hóa: 'Chuyển nhận thức thành hành động, quyết tâm thành kết quả'

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện các nghị quyết, kết luận, quy định của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV sáng 29/7/2026. Ảnh: TTXVN.

Mỗi giai đoạn phát triển của đất nước đều đặt ra một yêu cầu văn hóa tương ứng. Nếu trước đây, văn hóa của tinh thần đổi mới là dám nghĩ, dám mở đường, dám vượt qua những rào cản của cơ chế cũ, thì trong giai đoạn hiện nay, khi nhiều chủ trương lớn đã được xác lập, yêu cầu nổi bật lại là xây dựng một văn hóa thực thi – nơi mọi nghị quyết, quyết sách không dừng trên văn bản mà được chuyển hóa thành những chương trình hành động cụ thể, mang lại giá trị thiết thực cho đất nước và Nhân dân.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện các nghị quyết, kết luận, quy định của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV sáng 29/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu "chuyển nhận thức thành hành động, quyết tâm thành kết quả". Trong năm nhóm vấn đề trọng tâm được đặt ra, yêu cầu khẩn trương cụ thể hóa đồng bộ các quyết sách thành chương trình, kế hoạch hành động sát thực tiễn không chỉ là giải pháp tổ chức thực hiện, mà còn thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy lãnh đạo, quản trị và phát triển. Nhìn từ góc độ văn hóa, đó là lời khẳng định về một chuẩn mực mới: văn hóa hành động phải thay thế văn hóa hình thức; hiệu quả thực tiễn phải thay cho những báo cáo đẹp; sự hài lòng của Nhân dân phải là thước đo cao nhất của mọi chương trình phát triển.

Từ nghị quyết đến hành động

Trong đời sống xã hội, giá trị của một quyết sách không được quyết định bởi những mỹ từ trong văn bản, mà bằng khả năng tạo ra sự thay đổi trong thực tiễn. Một nghị quyết dù đúng đắn đến đâu cũng khó phát huy giá trị nếu thiếu những chương trình hành động rõ việc, rõ người, rõ tiến độ và rõ trách nhiệm.

Điều đáng chú ý trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là yêu cầu mỗi chương trình hành động phải "mang hơi thở, nhịp sống, đặc thù của từng bộ, ngành, địa phương, cơ sở". Đó là một cách diễn đạt giàu hình ảnh nhưng cũng hàm chứa tư duy quản trị hiện đại. Hơi thở của cuộc sống không nằm trong những biểu mẫu hành chính hay những kế hoạch được sao chép từ nơi này sang nơi khác. Hơi thở ấy được tạo nên từ việc nhận diện đúng điểm nghẽn của từng địa phương, từng lĩnh vực, từ khả năng lắng nghe người dân, doanh nghiệp, đội ngũ trí thức và cán bộ cơ sở để xây dựng những giải pháp phù hợp.

Đây cũng là sự tiếp nối truyền thống quý báu của Đảng: mọi chủ trương đều phải xuất phát từ thực tiễn, trở về phục vụ thực tiễn và được kiểm nghiệm bằng thực tiễn. Chính vì vậy, việc cụ thể hóa đồng bộ các quyết sách không đơn thuần là ban hành thêm nhiều kế hoạch, mà là quá trình "dịch" tư duy chiến lược thành những việc làm cụ thể, có thể đo đếm, kiểm chứng và chịu trách nhiệm.

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư đặc biệt lưu ý "không hành chính hóa việc thực hiện; không lấy số lượng kế hoạch, hội nghị thay cho kết quả". Câu nói ngắn gọn nhưng phản ánh một yêu cầu đổi mới sâu sắc về văn hóa lãnh đạo. Nó nhắc nhở rằng, nếu bộ máy chỉ dừng ở việc hoàn thành quy trình mà chưa tạo ra chuyển biến trong đời sống thì mục tiêu của nghị quyết vẫn chưa đạt được.

Văn hóa thực thi vì thế không chấp nhận tâm lý làm cho đủ thủ tục, hoàn thành hồ sơ hay báo cáo đẹp. Đó phải là văn hóa của trách nhiệm cá nhân, của tinh thần chủ động và của khát vọng tạo ra giá trị. Mỗi cán bộ, mỗi cơ quan đều phải tự trả lời những câu hỏi rất cụ thể: người dân được hưởng lợi gì, doanh nghiệp được tháo gỡ khó khăn gì, điểm nghẽn nào đã được giải quyết và nguồn lực nào đã được khơi thông.

Đó chính là sự chuyển đổi từ nền hành chính thiên về quản lý sang nền quản trị hướng tới phục vụ và kiến tạo phát triển.

Quản trị hiện đại bắt đầu từ trách nhiệm với Nhân dân

Điểm nổi bật xuyên suốt bài phát biểu là tư tưởng lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của mọi chương trình hành động. Đây không chỉ là quan điểm phát triển mà còn là giá trị cốt lõi của văn hóa chính trị Việt Nam trong giai đoạn mới.

Việc yêu cầu mọi chương trình phải xác định rõ mục tiêu, nguồn lực, sản phẩm, dữ liệu đánh giá và người chịu trách nhiệm cho thấy một nền quản trị hiện đại đang được định hình. Đó là quản trị dựa trên dữ liệu, trên kết quả và trên trách nhiệm giải trình, thay vì dựa vào cảm tính hay những báo cáo mang tính định tính.

Từ góc nhìn văn hóa, điều này góp phần hình thành văn hóa minh bạch trong hoạt động công vụ. Khi trách nhiệm được xác định rõ, quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, kết quả được kiểm chứng bằng dữ liệu và hiệu quả thực tế, thì cũng là lúc bệnh né tránh, đùn đẩy, "quyền anh, quyền tôi" hay tình trạng "nhiều đầu mối nhưng không ai chịu trách nhiệm đến cùng" sẽ từng bước được khắc phục.

Đặc biệt, yêu cầu chấm dứt tình trạng người dân phải cung cấp lại những dữ liệu mà Nhà nước đã có không chỉ là câu chuyện chuyển đổi số. Đó còn là biểu hiện cụ thể của văn hóa tôn trọng người dân, lấy sự thuận tiện của người dân làm trung tâm của cải cách hành chính. Một nền hành chính hiện đại trước hết phải biết tiết kiệm thời gian, chi phí và công sức của xã hội.

Không phải ngẫu nhiên mà Tổng Bí thư nhấn mạnh "kiên quyết loại bỏ tư tưởng thuận cán bộ, khổ Nhân dân". Đó là lời nhắc nhở về đạo lý công vụ. Bộ máy được tổ chức không phải để tạo thuận lợi cho chính mình, mà để phục vụ người dân tốt hơn. Mọi sự điều chỉnh về tổ chức, cơ chế hay địa giới hành chính đều phải hướng đến nâng cao chất lượng phục vụ chứ không phải phục vụ lợi ích cục bộ.

Ở chiều sâu hơn, bài phát biểu còn gửi gắm thông điệp về xây dựng văn hóa nêu gương trong đội ngũ cán bộ. Người đứng đầu phải trực tiếp giải quyết việc khó, việc mới, việc phức tạp; không giao việc rồi đứng ngoài quan sát; không nhận thành tích nhưng né tránh trách nhiệm khi công việc chậm trễ. Đây là yêu cầu rất quan trọng để hình thành văn hóa lãnh đạo bằng hành động, bằng hiệu quả và bằng trách nhiệm cá nhân.

Một nền quản trị hiện đại không thể chỉ vận hành bằng quy chế hay công nghệ. Điều quyết định vẫn là con người và hệ giá trị mà con người theo đuổi. Khi đội ngũ cán bộ lấy liêm chính làm nền tảng, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực, lấy phục vụ Nhân dân làm mục tiêu thì những quyết sách lớn của Trung ương mới có thể đi vào cuộc sống bằng sức sống bền vững.

Điều đáng chú ý là trong toàn bộ bài phát biểu, Tổng Bí thư nhiều lần nhắc đến dữ liệu, sản phẩm, hiệu quả thực tế, sự hài lòng của Nhân dân. Đây chính là những tiêu chí phản ánh sự chuyển biến từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị quốc gia hiện đại. Nhưng sâu xa hơn, đó còn là sự chuyển biến về văn hóa: từ đánh giá bằng quá trình sang đánh giá bằng kết quả; từ coi trọng hình thức sang đề cao giá trị thực; từ tư duy "làm hết việc của mình" sang tinh thần "làm đến cùng trách nhiệm với Nhân dân".

Mọi nghị quyết đều khởi đầu từ khát vọng phát triển. Song khát vọng chỉ trở thành hiện thực khi được nâng đỡ bằng văn hóa thực thi. Cụ thể hóa đồng bộ các quyết sách thành chương trình, kế hoạch hành động sát thực tiễn vì thế không chỉ là yêu cầu về tiến độ hay kỹ thuật quản lý, mà còn là quá trình bồi đắp một hệ giá trị mới cho bộ máy công quyền: hành động thay cho hình thức, trách nhiệm thay cho né tránh, hiệu quả thay cho thành tích và Nhân dân trở thành trung tâm của mọi quyết sách. Khi văn hóa ấy trở thành chuẩn mực ứng xử của cả hệ thống chính trị, mỗi nghị quyết của Đảng sẽ không chỉ được triển khai đúng tiến độ mà còn thực sự đi vào cuộc sống, chuyển hóa thành niềm tin, động lực và sức mạnh phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

V,X.B

Vũ Xuân Bân