Góc nhìn pháp lý vụ xử phạt và tịch thu 42 cây mai vàng ở Côn Đảo

Như PLO đã đưa tin, ngày 8-4, Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo đã xử phạt hành chính một cá nhân vì lưu giữ 42 cây mai vàng (Ochna integerrima) không có hồ sơ, giấy tờ hợp pháp.

Trước đó, chiều 2-4, tổ tuần tra liên ngành Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo kiểm tra một địa điểm trên đường Tôn Đức Thắng (khu dân cư số 5, đặc khu Côn Đảo), phát hiện 42 cây mai vàng do ông ĐVT sở hữu. Ông T khai đã mua 45 cây từ đất liền đưa ra Côn Đảo chăm sóc, nhưng 3 cây đã chết.

Theo quyết định xử phạt vi phạm hành chính, tại thời điểm kiểm tra, ông T không xuất trình được được hồ sơ, tài liệu, bảng kê lâm sản hay hồ sơ mua bán hợp pháp nào để chứng minh nguồn gốc số cây mai; do đó vi phạm khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp 2017 (sửa đổi, bổ sung 2025).

Các cây mai vàng bị lực lượng chức năng ra quyết định tịch thu. Ảnh: MC

Căn cứ các quy định hiện hành như Luật Xử lý vi phạm hành chính, Nghị định 35/2019 (sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 07/2022) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp, Hạt Kiểm lâm rừng đặc dụng Vườn quốc gia Côn Đảo xử phạt ông T 3 triệu đồng. Đồng thời, cơ quan chức năng tịch thu toàn bộ 42 cây mai vàng là tang vật vi phạm để xử lý theo quy định.

Số gốc mai đặt tại khu đất trụ sở cũ bị Hạt Kiểm lâm Côn Đảo (thuộc Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) lập biên bản vi phạm hành chính ngày 19-6-2025. Ảnh tư liệu: HKL

Trao đổi với PV, luật sư Hoàng Anh Sơn, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết khoản 16 Điều 2 Luật Lâm nghiệp năm 2017 (sửa đổi, bổ sung 2025) quy định “lâm sản” là sản phẩm khai thác từ rừng bao gồm thực vật rừng, động vật rừng và các sinh vật rừng khác gồm cả gỗ, lâm sản ngoài gỗ, sản phẩm gỗ, song, mây, tre, nứa đã chế biến.

Như vậy, mai rừng chính là thực vật rừng, là lâm sản; khi mua bán phải xuất trình được đầy đủ hồ sơ lâm sản mua bán, chuyển giao quyền sở hữu, vận chuyển trong nước theo quy định tại Điều 11 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Mai vườn (mai tự trồng) được các nhà vườn ươm trồng, được coi là nông sản. Người dân hoàn toàn có thể mua cây cảnh mà không bắt buộc phải có giấy xác nhận nguồn gốc nếu đó là tài sản hợp pháp và không thuộc trường hợp bị cấm.

Tuy nhiên, khi thực hiện việc mua bán, người dân cần yêu cầu nhà vườn xuất hóa đơn mua bán, cung cấp giấy xác nhận nguồn gốc (nếu có) để cung cấp cho cơ quan chức năng phòng khi gặp phải sự việc như sự việc nêu trên.

Việc phân biệt là mai rừng hay mai vườn có thể dựa vào một số đặc điểm.

Ví dụ: mai rừng là mai tự nhiên nên gốc thường to lớn, thân xù xì, hình dáng ít cân đối, rêu mốc…; người bán khó cung cấp được giấy tờ chứng minh nguồn gốc. Trong khi đó, mai vườn do được ươm trồng nên thường gốc sẽ nhỏ, da mỏng, trơn láng, dáng bonsai do được thợ uốn nắn; người bán sẽ dễ dàng cung cấp hình ảnh cây vườn…

Vụ việc 42 cây mai vàng ở Côn Đảo có thể người mua không xuất trình được bất kỳ giấy tờ gì chứng minh đã thực hiện việc mua mai ở nhà vườn nên cơ quan chức năng cho rằng đây là mai rừng là lâm sản như đã phân tích ở trên.

Có lẽ do người mua không xuất trình được hồ sơ theo Điều 11 Thông tư 26/2025/TT-BTNMT nên đã bị cơ quan chức năng ra quyết định xử phạt do có hành vi mua bán lâm sản trái quy định của pháp luật được quy định tại khoản 6 Điều 9 Luật Lâm nghiệp năm 2017 (sửa đổi, bổ sung 2025).

Để tránh gặp phải trường hợp bị xử phạt như trên, mặc dù pháp luật không bắt buộc phải có giấy xác nhận nguồn gốc cây trồng nhưng nhà vườn trồng mai, kinh doanh mai vẫn nên liên hệ UBND xã để xin giấy tờ xác nhận nguồn gốc cây trồng (nếu được); hoặc khi mua mai từ nhà vườn về kinh doanh thì nên có xác nhận của nhà vườn, hóa đơn, hợp đồng; người dân khi mua mai về chơi cảnh cần có hóa đơn mua hàng…

Luật sư Lê Ngô Trung

HUỲNH THƠ