Gỡ nút thắt nguyên liệu để nâng sức cạnh tranh ngành gỗ chế biến sâu

Các đại biểu chủ trì diễn đàn “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu”.

Đây là nhận định chung của các đại biểu đưa ra tại diễn đàn “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chỉ đạo, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức vào chiều 23/7 tại Hà Nội.

Diễn đàn được tổ chức nhằm tạo không gian đối thoại, kết nối giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các chuyên gia để chia sẻ xu hướng, mô hình, giải pháp tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy phát triển bền vững ngành gỗ trong bối cảnh mới.

Theo báo cáo tại diễn đàn, sau gần 30 năm phát triển, ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực của nền kinh tế.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt hơn 17 tỷ USD. Từ một ngành chủ yếu gia công với quy mô nhỏ, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới, thứ 2 châu Á và dẫn đầu ASEAN về xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ. Các sản phẩm gỗ Việt Nam đã có mặt tại hơn 140 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Phát biểu khai mạc, Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa cho rằng, ngành gỗ Việt Nam đang đứng trước bước chuyển quan trọng khi lợi thế cạnh tranh không còn chỉ dựa vào năng lực sản xuất hay chi phí lao động, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch, nguồn nguyên liệu hợp pháp và phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa phát biểu ý kiến tại diễn đàn.

Những quy định mới của các thị trường nhập khẩu lớn về chống mất rừng, giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và thực hiện các tiêu chuẩn ESG đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chuỗi nguyên liệu theo hướng hiện đại, có khả năng thích ứng cao.

Theo Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa, phát triển vùng nguyên liệu bền vững không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe, mà còn tạo nền tảng nâng cao giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu và tăng sức chống chịu của ngành gỗ trước những biến động của thương mại toàn cầu.

Để làm được điều đó, cần thúc đẩy sự liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người trồng rừng, các hiệp hội và cơ sở nghiên cứu nhằm hình thành hệ sinh thái nguyên liệu ổn định, minh bạch và có khả năng truy xuất.

Đặc biệt, để đạt mục tiêu 25 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu vào năm 2030, ngành chế biến gỗ không thể tiếp tục tăng trưởng theo chiều rộng dựa trên nguồn sinh khối ngắn hạn và nguyên liệu nhập khẩu.

Ngoài ra, các ý kiến tại diễn đàn đều chung nhận định, mặc dù Việt Nam đã trở thành một trong những trung tâm sản xuất, chế biến và xuất khẩu gỗ quan trọng của thế giới, nhưng nguồn nguyên liệu cho chế biến sâu vẫn còn nhiều bất cập.

Tình trạng khai thác rừng trồng khi cây chưa đủ tuổi, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết giữa doanh nghiệp với người trồng rừng thiếu bền vững, cùng sức ép cạnh tranh nguyên liệu từ xuất khẩu dăm gỗ và viên nén đã làm giảm hiệu quả phát triển chuỗi giá trị.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Đình Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Trách nhiệm hữu hạn Triệu Thái Sơn cho rằng, nút thắt lớn nhất hiện nay không phải là thị trường hay năng lực sản xuất mà là nguồn nguyên liệu ổn định, hợp pháp và đủ chất lượng cho chế biến sâu.

Theo ông Thắng, cùng một lượng gỗ nguyên liệu, nếu chỉ xuất khẩu dưới dạng thô thì giá trị gia tăng thấp hơn nhiều so với chế biến thành các sản phẩm gỗ có hàm lượng công nghệ và kỹ thuật cao.

Vì vậy, cần có chính sách khuyến khích phát triển rừng gỗ lớn, quản lý chặt hoạt động thu mua nguyên liệu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận tín dụng xanh, đầu tư công nghệ và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số.

Quang cảnh diễn đàn “Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu”.

Bên cạnh đó, nhiều chuyên gia, đại biểu tham dự cũng nhấn mạnh, trước xu hướng thương mại xanh và kinh tế carbon thấp, chứng chỉ quản lý rừng bền vững, minh bạch dữ liệu, số hóa chuỗi cung ứng và kiểm soát phát thải không còn là yêu cầu mang tính lựa chọn mà đang trở thành điều kiện để doanh nghiệp duy trì thị trường và mở rộng xuất khẩu.

Việc xây dựng các vùng nguyên liệu đạt chứng chỉ, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với người trồng rừng và đẩy mạnh ứng dụng khoa học-công nghệ được xem là những giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành gỗ trong giai đoạn tới.

Cùng với hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển vùng nguyên liệu, cần thúc đẩy mạnh mẽ liên kết chuỗi, chia sẻ lợi ích giữa các chủ thể và hình thành hệ sinh thái nguyên liệu bền vững.

Đây chính là nền tảng quan trọng để ngành gỗ Việt Nam chuyển từ tăng trưởng dựa trên khai thác tài nguyên sang phát triển theo chiều sâu, gia tăng giá trị, đáp ứng yêu cầu của các thị trường quốc tế và phát triển bền vững trong dài hạn.

MINH DŨNG