Gỡ nút thắt hạ tầng, bảo đảm an ninh năng lượng trong kỷ nguyên số

Đây là ý kiến nhấn mạnh của PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, nguyên Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ, tại Hội thảo “An ninh năng lượng đến 2030: Khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng” do Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) phối hợp cùng Tạp chí Một Thế Giới tổ chức sáng 17/7 tại TP Hồ Chí Minh.

Quang cảnh hội thảo.

Hội thảo được kỳ vọng là diễn đàn đối thoại có chiều sâu nhằm tìm kiếm những giải pháp thiết thực cho một trong những vấn đề chiến lược, hệ trọng bậc nhất liên quan trực tiếp đến an ninh kinh tế và quốc phòng, an ninh của đất nước.

Năng lượng là “hạ tầng của hạ tầng” trong kỷ nguyên số

PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt nhận định, an ninh năng lượng (ANNL) là vấn đề có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chủ yếu.

Dẫn chứng Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống năng lượng hiện đại, tự chủ và bền vững. Đặc biệt, trong kỷ nguyên số, khái niệm ANNL đã mở rộng: “Năng lượng không chỉ là bảo đảm nguồn cung cho sản xuất và đời sống, mà đã trở thành hạ tầng chiến lược phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, bán dẫn, điện toán đám mây và các công nghệ tiên tiến khác.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Huỳnh Thành Đạt phát biểu tại hội thảo.

Nếu dữ liệu là tài nguyên mới, AI là động lực mới và đổi mới sáng tạo là phương thức phát triển mới, thì năng lượng chính là nền tảng bảo đảm cho toàn bộ hệ sinh thái đó vận hành. Năng lượng chính là "hạ tầng của hạ tầng”.

Do đó, PGS.TS. Huỳnh Thành Đạt cho rằng việc khơi thông nguồn lực phát triển hạ tầng năng lượng cần được tiếp cận toàn diện, không chỉ ở vốn đầu tư mà còn phải kết nối hiệu quả từ thể chế, khoa học - công nghệ, nguồn nhân lực cho đến hợp tác quốc tế.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin khoa học và công nghệ Việt Nam (VASTI), đã chỉ ra những thách thức lớn mà ngành năng lượng Việt Nam đang phải đối mặt. Nhu cầu tiêu thụ điện tăng nhanh đặt trong áp lực chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh và bền vững, cùng những biến động khó lường của thị trường toàn cầu.

Chủ tịch Hội Thông tin khoa học và công nghệ Việt Nam (VASTI) Trần Văn Tùng phát biểu tại hội thảo.

Đồng quan điểm, ông Huỳnh Anh Tuyên, Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung - miền Nam, cho biết Bộ Công Thương đang tích cực phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để thúc đẩy đa dạng hóa nguồn cung, phát triển năng lượng tái tạo và xây dựng hệ thống lưới điện linh hoạt.

Ông Tuyên nhấn mạnh, việc huy động hiệu quả nguồn lực từ cả Nhà nước lẫn khu vực tư nhân, nhà đầu tư nước ngoài là yếu tố then chốt để đáp ứng nhu cầu năng lượng, đặc biệt là khi Việt Nam đang đón làn sóng đầu tư mạnh mẽ vào các trung tâm dữ liệu (Data Center) và công nghiệp bán dẫn.

Phó Trưởng đại diện Văn phòng Bộ Công Thương tại khu vực miền Trung - miền Nam Ông Huỳnh Anh Tuyên phát biểu tại hội thảo.

Nhận diện 4 điểm nghẽn lớn theo mô hình quốc tế

GS.TS Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu kinh doanh (IBR), thuộc Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh đã thu hút sự chú ý với bài tham luận “An ninh năng lượng đến 2030: Thực trạng, thách thức và hàm ý chính sách cho Việt Nam”.

Dựa trên mô hình 4A của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) gồm: Nguồn cung sẵn có (Availability), khả năng tiếp cận (Accessibility), giá cả hợp lý (Affordability) và tính chấp nhận được về môi trường - xã hội (Acceptability), GS.TS Võ Xuân Vinh cảnh báo Việt Nam đang đối mặt với mức độ rủi ro cao ở hầu hết các khía cạnh.

Theo GS.TS Võ Xuân Vinh, hệ thống năng lượng nước ta đang chịu áp lực; tính đến quý 1/2026, điện than vẫn chiếm đến 56,5% sản lượng phát điện thực tế do hệ thống truyền tải chưa theo kịp để hấp thụ nguồn năng lượng tái tạo.

GS.TS Võ Xuân Vinh phát biểu tham luận.

GS.TS Võ Xuân Vinh thẳng thắn chỉ ra nút thắt nghiêm trọng nhất hiện nay nằm ở khía cạnh tài chính và thể chế. Giá điện bán lẻ duy trì ở mức thấp khiến EVN thua lỗ, suy giảm khả năng đầu tư lưới điện. Khung pháp lý cho ngành năng lượng còn thiếu ổn định; cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) chưa đủ sức hút, và đến nay vẫn chưa có dự án điện gió ngoài khơi nào được phê duyệt chính thức.

Để tháo gỡ, nhóm nghiên cứu đề xuất Việt Nam cần tận dụng “cửa sổ cơ hội” giai đoạn 2026 - 2030 để thực hiện ngay 3 ưu tiên: cải cách giá điện theo cơ chế thị trường, tái cơ cấu EVN và khởi động dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên.

Bên cạnh các bài toán vĩ mô, hội thảo cũng dành thời gian thảo luận các giải pháp thực tiễn gần gũi với đời sống và doanh nghiệp. Đối với xu hướng tự chủ năng lượng quy mô nhỏ, ông Phan Quang Vinh, Phó Ban Kinh doanh Tổng công ty Điện lực TP Hồ Chí Minh (EVNHCMC) đã trình bày tham luận “Phát triển Điện mặt trời mái nhà tại TP Hồ Chí Minh”, cung cấp nhiều thông tin quan trọng về cơ chế chính sách, quy định lắp đặt nhằm giải quyết nhu cầu điện năng tại chỗ của hộ gia đình và doanh nghiệp.

Trong khi đó, ông Trần Quốc Tâm, Phó Chủ tịch Hiệp hội Năng lượng tái tạo TP Hồ Chí Minh (HCMREA) với tham luận “Vai trò của năng lượng tái tạo và BESS trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số & NetZero” đã khẳng định tầm quan trọng của hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS). Ông Tâm cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, Việt Nam không thể chỉ dựa vào nguồn năng lượng truyền thống mà phải tối ưu hóa năng lượng tái tạo thông qua các công nghệ lưu trữ tiên tiến nhằm bảo đảm tính ổn định cho hệ thống điện quốc gia…

Hội thảo khép lại với phiên Tọa đàm chuyên đề: “Đón sóng đầu tư Data Center AI: Cơ hội bứt phá hay thách thức hạ tầng năng lượng?”. Những kiến nghị, luận cứ khoa học thu nhận từ hội thảo sẽ được ban tổ chức tổng hợp để đề xuất lên các cơ quan quản lý, góp phần hoàn thiện cơ chế chính sách, bảo đảm vững chắc ANNL quốc gia đến năm 2030 và những giai đoạn tiếp theo.

Phú Lữ