Gỡ 'điểm nghẽn' hạ tầng, tăng đà chuyển đổi xanh

Khu công nghiệp DEEP C Hải Phòng. Ảnh minh họa: TTXVN

Nhận diện "điểm nghẽn"

Hải Phòng hiện sở hữu hệ thống 45 khu công nghiệp, 3 khu kinh tế trải rộng trên địa bàn, 2 khu công nghiệp sinh thái đang chuyển đổi và nỗ lực xây dựng thành khu công nghiệp sinh thái toàn diện, hiệu quả, bền vững. Trong thời gian tới, thành phố phát triển thêm khu kinh tế phía Bắc Hải Phòng, và tập trung xây dựng hạ tầng 20 khu công nghiệp mới thành lập, góp phần đưa Hải Phòng trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực và thế giới.

Tính đến cuối tháng 6/2026, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thu hút vào Hải Phòng ước đạt hơn 3,135 tỷ USD, bằng 176,7% so với cùng kỳ năm 2025 (tăng 76,7%). Toàn thành phố có 1.853 dự án FDI còn hiệu lực đến từ 42 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tổng vốn đăng ký khoảng 54 tỷ USD. Trong đó, vốn đăng ký còn hiệu lực trong các khu công nghiệp, khu kinh tế đạt khoảng 45,9 tỷ USD; ngoài khu công nghiệp, khu kinh tế đạt khoảng 8,1 tỷ USD.

Theo Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng Nguyễn Thị Bích Dung, song song với tốc độ tăng trưởng kinh tế ấn tượng, thành phố Hải Phòng luôn kiên định hướng tới phát triển bền vững, coi việc thực hiện mục tiêu chuyển đổi xanh vào các hoạt động kinh tế - xã hội là nhiệm vụ cấp thiết, chiến lược. Chuyển đổi xanh không chỉ là xu thế tất yếu của thời đại mà còn là chìa khóa để Hải Phòng nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, đồng thời thực hiện thành công cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam.

Tuy nhiên, thành phố vẫn đang đối mặt với một số thách thức lớn. Đó là quỹ đất sạch ngày càng khan hiếm, đòi hỏi phải nâng cao hiệu quả sử dụng đất và lựa chọn dự án có chất lượng cao hơn. Tiếp nữa là áp lực chuyển đổi xanh ngày càng rõ nét, đặc biệt từ các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ và EU, với các tiêu chuẩn mới như CBAM, ESG.

Yêu cầu về chuỗi cung ứng nội địa và tỷ lệ nội địa hóa cũng ngày càng cao, đòi hỏi sự tham gia mạnh mẽ hơn của doanh nghiệp Việt Nam. Những thách thức này không chỉ là áp lực, mà còn là động lực để Hải Phòng chuyển sang một giai đoạn phát triển mới - phát triển hệ sinh thái công nghiệp thế hệ mới.

Chỉ ra những thách thức từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hải Phòng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty cổ phần Tập đoàn Sao Đỏ cho rằng, đó là bài toán nhân lực chất lượng cao, đặc biệt cho điện tử, bán dẫn, tự động hóa, dữ liệu, AI và sản xuất thông minh. Đó là nâng cấp doanh nghiệp nội địa để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng FDI. Đó là cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, tăng tốc độ xử lý của chính quyền thành phố. Và đó còn là bài toán xanh hóa tăng trưởng, để công nghiệp Hải Phòng mạnh lên theo hướng hiện đại, bền vững hơn.

Trong khi đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long, Trường Đại học Thành Đông - Hải Phòng chỉ ra ba điểm nghẽn chủ yếu của môi trường đầu tư khu công nghiệp Bắc Bộ cũng như Hải Phòng gồm: Thể chế còn phân mảnh, làm tăng "chi phí vô hình" của dự án; hạ tầng tăng nhanh về lượng nhưng chưa mạnh về liên kết và chiều sâu phục vụ chuỗi sản xuất; nguồn nhân lực chưa theo kịp bước chuyển của công nghiệp mới.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long cho rằng, nếu thể chế là "phần mềm" và hạ tầng là "phần cứng", thì nguồn nhân lực là năng lực hấp thụ thực chất của vùng công nghiệp. Đây có thể xem là nút thắt sâu nhất và khó xử lý nhất. Bức tranh chung của thị trường lao động cho thấy khoảng cách khá lớn giữa yêu cầu công nghiệp mới và năng lực cung ứng nhân lực hiện có.

Theo Tổng cục Thống kê, tính chung năm 2024, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ chỉ đạt 28,3%. Nói cách khác, hơn 70% lực lượng lao động vẫn chưa có bằng cấp hoặc chứng chỉ đào tạo chính quy. Với một nền công nghiệp đang muốn dịch chuyển sang điện tử, tự động hóa, bán dẫn, logistics hiện đại và công nghệ xanh, đây là một hạn chế rất lớn...

Xanh và thông minh từ những đột phá mới

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hải Phòng Trần Văn Quân chia sẻ, với vai trò là một trong những địa phương có hệ thống khu công nghiệp, khu kinh tế phát triển năng động của cả nước, cửa ngõ giao thương quốc tế quan trọng của khu vực phía Bắc, Hải Phòng sẵn sàng đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong hành trình phát triển khu công nghiệp bền vững của cả nước.

Trong giai đoạn 2026-2030, đất nước đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục được xác định là động lực chủ lực. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hệ thống khu công nghiệp cần tiếp tục đổi mới theo hướng đồng bộ về quy hoạch và hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nâng cao năng lực đón các dự án công nghệ cao, bán dẫn, đổi mới sáng tạo, đồng thời cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, thủ tục hành chính để giữ vững niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Hải Phòng xác định ba hành động xuyên suốt, đó là kiến tạo hạ tầng sinh thái làm nền tảng cho công nghệ cao. Mục tiêu của thành phố là các khu công nghiệp không chỉ cung cấp mặt bằng sản xuất, mà phải cung cấp một "hộ chiếu xanh" để sản phẩm của các nhà đầu tư dễ dàng tiếp cận các thị trường khó tính như EU, Hoa Kỳ thông qua các tiêu chuẩn về Net Zero.

Đồng thời, Hải Phòng thu hút đầu tư có chọn lọc và gắn kết chuỗi giá trị. Thành phố không chỉ mời gọi những "đại bàng" như LG, Pegatron hay Bridgestone, mà còn cam kết xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ để kết nối các tập đoàn này với cộng đồng doanh nghiệp nội địa, tạo ra một chuỗi cung ứng bền vững ngay tại cửa ngõ cảng biển.

Tăng cường cải cách hành chính, cải cách quản trị cũng là hành động xuyên suốt của Hải Phòng. Thành phố xác định, niềm tin của nhà đầu tư được xây dựng từ sự minh bạch và tốc độ. Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng tiếp tục duy trì cơ chế "Một đầu mối, tại chỗ" với tinh thần phục vụ tuyệt đối. Ban Quản lý Khu kinh tế đã quyết liệt cắt giảm từ 50% thời gian giải quyết thủ tục hành chính từ 1/8/2025; đồng thời hỗ trợ tối đa các thủ tục về kiểm toán năng lượng, đăng ký tín chỉ carbon và áp dụng các mô hình sản xuất sạch hơn. Hải Phòng đang quyết tâm thí điểm cơ chế "Luồng xanh hành chính", đặc biệt dành cho các dự án cam kết chuyển đổi xanh và đạt chứng chỉ ESG quốc tế.

Để trở thành "tâm điểm thu hút đầu tư công nghiệp mới", ông Trần Văn Thắng-Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Hải Phòng, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Tập đoàn Sao Đỏ nhấn mạnh, Hải Phòng không thể chỉ dựa vào hạ tầng hay ưu đãi. Giai đoạn mới đòi hỏi ít nhất ba chuyển dịch rất quan trọng. Thứ nhất, nhà đầu tư mà Hải Phòng cần trong giai đoạn mới phải là những nhà đầu tư mang theo công nghệ, quản trị, đổi mới sáng tạo, tiêu chuẩn xanh và khả năng kéo doanh nghiệp nội địa cùng tham gia chuỗi giá trị.

Thứ hai, Hải Phòng phải chuyển từ mục tiêu tăng số lượng dự án sang mục tiêu nâng cấp chất lượng hệ sinh thái. Chúng ta không chỉ quan tâm số lượng FDI, mà còn phải quan tâm tỷ lệ nội địa hóa tăng đến đâu, cộng đồng doanh nghiệp thành phố tham gia sâu đến đâu, logistics thông minh đến đâu, dữ liệu dùng được đến đâu, và nguồn nhân lực đáp ứng ở mức độ nào.

"Song song đó, thành phố cần có giải pháp nâng tầm năng lực tổ chức chuỗi cung ứng một cách đồng bộ, hiệu quả và đáng tin cậy. Trong bối cảnh thế giới biến động mạnh như hiện nay, chuỗi cung ứng toàn cầu không còn chọn nơi rẻ nhất, mà chọn nơi an toàn hơn, minh bạch hơn, kết nối tốt hơn, có năng lực phản ứng nhanh hơn và có nền công nghiệp hỗ trợ đáng tin cậy hơn'', ông Trần Văn Thắng nhận định.

Đoàn Minh Huệ (TTXVN)