Giữ vững vai trò định hướng dẫn dắt nền khoa học công nghệ Việt Nam

GS. TS. Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương. Ảnh: Văn Điệp/TTXVN

Phát biểu tại buổi làm việc, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam Trần Hồng Thái cho biết, từ ngày 1/4/2026, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (Viện Hàn lâm) là đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng với bốn nhiệm vụ lớn: là trung tâm nghiên cứu cơ bản về khoa học tự nhiên hàng đầu quốc gia; lực lượng nòng cốt trong nghiên cứu tiếp nhận, giải mã và làm chủ các công nghệ chiến lược; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực khoa học công nghệ trình độ cao; cơ quan tư vấn, phản biện, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ xây dựng các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Hiện nay, Viện Hàn lâm có 27 đơn vị trực thuộc, trong đó có 6 đơn vị chức năng, 13 đơn vị nghiên cứu và 8 đơn vị khác, bao gồm các đơn vị quản lý, đào tạo đại học và sau đại học. Mô hình tổ chức của Viện Hàn lâm có tính tương đồng với các Viện Hàn lâm hoặc tổ chức khoa học công nghệ quốc gia của các nước tiên tiến. Theo đồng chí Trần Hồng Thái, mặc dù nhân lực khoa học công nghệ của Viện chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng lượng nghiên cứu của cả nước nhưng Viện Hàn lâm luôn là đơn vị đứng đầu về nghiên cứu cơ bản với nhiều lĩnh vực đạt trình độ tương đương khu vực và quốc tế. Đây là lợi thế nền tảng để Viện có thể phát triển các chương trình dài hạn, liên ngành, có khả năng kết hợp từ nghiên cứu cơ bản đến phát triển công nghệ, đào tạo nhân lực, tư vấn chính sách và chuyển giao công nghệ.

Giai đoạn 2021-2025, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai xây dựng dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam và Chiến lược phát triển ứng dụng khoa học công nghệ vũ trụ đến năm 2030; báo tin động đất và cảnh báo sóng thần, phục vụ trực tiếp công tác cảnh báo sớm, giảm thiểu rủi ro thiên tai; xây dựng hệ thống bảo tàng thiên nhiên Việt Nam phục vụ nghiên cứu liên ngành, giáo dục cộng đồng, nâng cao ý thức về lịch sử thiên nhiên Việt Nam, đồng thời từng bước xây dựng bảo tàng số và các cơ sở dữ liệu phục vụ nghiên cứu, đào tạo và giáo dục thiên nhiên; xây dựng thành công quy trình công nghệ phân tích ADN hài cốt liệt sĩ… Cùng với đó, Viện được Đảng, Nhà nước giao xây dựng nhiều đề án, dự án chiến lược quốc gia nhằm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia…

Về định hướng phát triển thời gian tới, Chủ tịch Viện Hàn lâm Trần Hồng Thái cho biết, Viện chủ động tư vấn cho Đảng, Nhà nước trong xây dựng chủ trương, chính sách về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; đẩy mạnh điều tra cơ bản, tư vấn, thẩm định các dự án lớn của Nhà nước; tăng cường nghiên cứu cơ bản, công bố quốc tế, xuất bản khoa học; đẩy mạnh ứng dụng thương mại hóa sản phẩm khoa học công nghệ; chuyển đổi số trong quản trị Viện và quản lý các hoạt động khoa học; hội nhập quốc tế sâu rộng, đào tạo thu hút giữ chân nhân tài nhân lực khoa học công nghệ trình độ cao.

Đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Kết luận buổi làm việc, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị nhấn mạnh, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam vừa chuyển sang mô hình hoạt động mới, trở thành đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đây là cơ hội để Viện có bước phát triển mới, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu, thách thức cao hơn đối với đội ngũ cán bộ, nhà khoa học của Viện.

Đánh giá cao những đóng góp của Viện Hàn lâm đối với sự phát triển khoa học công nghệ của đất nước, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị cho rằng, Viện Hàn lâm đã giữ vững vị thế là cơ quan nghiên cứu khoa học tự nhiên cơ bản hàng đầu quốc gia, nơi hội tụ, tập hợp đôi ngũ trí thức khoa học hàng đầu đất nước. Các nhiệm vụ trọng tâm của giai đoạn 2020-2025 đã được Viện chủ động triển khai đồng bộ với những kết quả ấn tượng như làm chủ và chuyển giao công nghệ trong các lĩnh vực vật lý, hóa học, công nghệ sinh học, công nghệ vũ trụ... Đặc biệt, Viện Hàn lâm đang có 112 công nghệ sẵn sàng chuyển giao.

Để phát huy vai trò của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trong nghiên cứu cơ bản về khoa học tự nhiên, phát triển công nghệ, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ quản lý và xây dựng chính sách phát triển, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị Viện cần quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết, chủ trương có liên quan, phải xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt để khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự là động lực tăng trưởng mới.

Viện cần xây dựng đội ngũ nhà khoa học mạnh, nhất là đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành, có cơ chế để giữ chân và thu hút nhân tài; tiếp tục xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu cơ bản với các nhóm nghiên cứu mạnh, các trung tâm nghiên cứu xuất sắc.

Về đầu tư hạ tầng, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị yêu cầu Viện Hàn lâm rà soát lại các phòng thí nghiệm trọng điểm, có kế hoạch nâng cấp, đầu tư tương xứng với mục tiêu nghiên cứu; xây dựng hạ tầng dữ liệu khoa học quốc gia đồng bộ và kết nối. Cùng với đó, Viện phối hợp với các cơ quan, địa phương, bộ ngành để đưa kết quả nghiên cứu vào cuộc sống.

Theo đồng chí Nguyễn Thanh Nghị để thực hiện hiệu quả các vấn đề trên, Viện Hàn lâm cần khẩn trương hoàn thiện Đề án "Tăng cường năng lực Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam".

Với các đề xuất, kiến nghị của Viện Hàn lâm, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị ghi nhận và cho biết, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, có giải pháp tháo gỡ, trên tinh thần tạo điều kiện tốt nhất để Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát huy vai trò là cơ sở nghiên cứu khoa học cơ bản hàng đầu, đóng góp tích cực vào quá trình phát triển của đất nước.

Hoàng Vân (TTXVN)