Giữ niềm tin

Ngày 21/6/1925, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập Báo Thanh Niên, đặt nền móng cho nền Báo chí Cách mạng Việt Nam. Từ những trang báo bí mật truyền bá lý tưởng giải phóng dân tộc đến hệ thống truyền thông đa nền tảng hôm nay, báo chí cách mạng luôn đồng hành cùng những bước ngoặt của đất nước.

Nhóm Phóng viên Báo CAND tác nghiệp tại Đại hội XIV của Đảng.

Sau 101 năm, công nghệ đã làm thay đổi gần như mọi phương thức truyền thông. Mỗi cá nhân có thể trở thành người phát tin. Mạng xã hội có thể đưa một thông điệp đến hàng triệu người chỉ trong vài phút. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra văn bản, hình ảnh, âm thanh với tốc độ chưa từng có.

Nhưng chính trong thời đại thông tin bùng nổ ấy, một nghịch lý đang xuất hiện: xã hội càng nhiều thông tin thì con người càng khó xác định đâu là sự thật. Và khi sự thật trở nên khó nhận diện hơn, niềm tin trở thành giá trị quý giá hơn.

Có lẽ đó cũng là lý do để sau hơn một thế kỷ tồn tại và phát triển, báo chí cách mạng vẫn giữ nguyên ý nghĩa của mình. Không đơn thuần là truyền tải thông tin, báo chí đang góp phần thực hiện một nhiệm vụ lớn hơn: giữ gìn niềm tin xã hội.

Khi thông tin không còn là điều khan hiếm

Trong phần lớn thế kỷ XX, thông tin là nguồn lực khan hiếm. Vai trò của báo chí chủ yếu là đưa thông tin đến với công chúng. Ai nắm được thông tin nhanh hơn thường có lợi thế lớn hơn.

Ngày nay, trật tự ấy đã thay đổi. Điều xã hội thiếu không còn là thông tin mà là khả năng xác thực thông tin.

Nhà báo Như Bình - Báo CAND và nhà báo Mai Thanh Hải - Báo Thanh niên cùng các chiến sĩ mang quà Tết tặng các hộ dân trên đảo Trường Sa.

Tin giả, hình ảnh cắt ghép, video Deepfake, các chiến dịch thao túng nhận thức trên không gian mạng đang xuất hiện với tần suất ngày càng lớn. Đại dịch COVID-19 là minh chứng rõ nét. Bên cạnh cuộc chiến chống dịch là cuộc chiến chống tin giả. Nhiều thông tin thất thiệt về thuốc điều trị, vắc-xin hay tình hình dịch bệnh từng gây hoang mang trong cộng đồng, làm gia tăng áp lực đối với công tác điều hành và quản lý xã hội.

Thực tế ấy cho thấy thách thức lớn nhất của thời đại số không phải là thiếu thông tin mà là thiếu niềm tin vào thông tin.

Nếu thế kỷ trước đặt ra yêu cầu giúp người dân được tiếp cận sự thật, thì thế kỷ này lại đặt ra yêu cầu giúp người dân nhận diện được sự thật giữa vô vàn lớp thông tin đan xen.

Đó chính là không gian tồn tại và cũng là giá trị cốt lõi của báo chí cách mạng.

Báo chí không chỉ cạnh tranh bằng tốc độ mà quan trọng nhất là độ tin cậy

Trong môi trường truyền thông hiện đại, báo chí khó có thể nhanh hơn mạng xã hội. Nhưng báo chí không được phép dễ dãi như mạng xã hội.

Điều tạo nên sức mạnh của báo chí không phải là đưa tin trước vài phút, mà là khả năng giúp công chúng biết đúng.

Đằng sau mỗi tác phẩm báo chí là quá trình kiểm chứng nguồn tin, đối chiếu dữ liệu, xác minh chứng cứ và trách nhiệm xã hội của người làm báo. Chính quy trình đó tạo nên độ tin cậy - giá trị cốt lõi mà không nền tảng truyền thông nào có thể thay thế.

Phóng viên Quỳnh Vinh (Ban Thời sự - Chính trị Báo CAND, hàng đầu bên phải) trong lần tác nghiệp tại Trường Sa, tháng 4/2023.

Đối với báo chí cách mạng Việt Nam, trách nhiệm ấy càng có ý nghĩa đặc biệt. Ngay từ khi ra đời, báo chí cách mạng không chỉ phản ánh hiện thực mà còn phục vụ lợi ích quốc gia - dân tộc, phục vụ Nhân dân và đồng hành cùng sự nghiệp cách mạng.

Trong những năm gần đây, từ phòng, chống dịch bệnh, khắc phục hậu quả thiên tai đến công cuộc phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, báo chí đã góp phần quan trọng làm sáng tỏ sự thật, tạo đồng thuận xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân đối với những chủ trương, quyết sách lớn của Đảng và Nhà nước.

Không phải ngẫu nhiên mà mỗi khi xuất hiện thông tin trái chiều hoặc nhiễu loạn trên không gian mạng, công chúng vẫn tìm đến các cơ quan báo chí chính thống để kiểm chứng.

Niềm tin ấy chính là thước đo giá trị của báo chí.

Giữ sự thật là để giữ niềm tin

Trong thời đại số, điều các thế lực chống phá hướng tới nhiều khi không phải là một thông tin cụ thể mà là niềm tin của xã hội.

Bởi vậy, bảo vệ sự thật không đơn thuần là bác bỏ một tin giả hay đính chính một thông tin sai lệch. Sâu xa hơn, đó là bảo vệ nền tảng tinh thần của quốc gia.

Một thông tin sai có thể được cải chính. Nhưng một niềm tin bị tổn thương thường cần rất nhiều thời gian để khôi phục.

Hình ảnh chân thực của phóng viên tác nghiệp sau cơn bão số 3 tại Nghệ An.

Đây cũng là điểm khác biệt căn bản của báo chí cách mạng. Báo chí không chỉ phản ánh cái đang diễn ra mà còn góp phần bảo vệ những giá trị làm nên sức mạnh của đất nước: sự đoàn kết, đồng thuận xã hội, niềm tin vào công lý, vào pháp luật và vào tương lai dân tộc.

Từ những trang báo cách mạng đầu tiên cổ vũ phong trào đấu tranh giành độc lập đến những tác phẩm báo chí hôm nay lan tỏa khát vọng phát triển đất nước hùng cường, mục tiêu sâu xa vẫn là bồi đắp niềm tin và khơi dậy sức mạnh tinh thần của dân tộc.

Ở góc độ đó, báo chí không chỉ là một thiết chế truyền thông mà còn là một thiết chế tạo dựng niềm tin.

Điều không thể thay thế trong thời đại AI

Trí tuệ nhân tạo đang mở ra một giai đoạn phát triển mới của truyền thông. AI có thể viết tin, tổng hợp dữ liệu, tạo hình ảnh và sản xuất nội dung với tốc độ vượt xa con người.

Nhưng công nghệ càng phát triển càng làm nổi bật một sự thật: AI có thể tạo ra nội dung, nhưng không thể chịu trách nhiệm về nội dung đó.

Điều phân biệt nhà báo với thuật toán không phải khả năng viết, mà là trách nhiệm trước sự thật, trước Tổ quốc và Nhân dân.

Phóng viên Báo CAND tác nghiệp tại hiện trường lũ quét thôn Làng Nủ (xã Phúc Khánh, huyện Bảo Yên, Lào Cai) và tường thuật trực tiếp trên Báo Điện tử CAND (tháng 9/2024).

Một phần mềm không có lý tưởng để phụng sự. Một thuật toán không có lương tri để cân nhắc tác động xã hội của một thông tin. Những giá trị ấy thuộc về con người và thuộc về người làm báo.

Vì vậy, càng hiện đại về công nghệ, báo chí càng phải vững vàng về bản lĩnh; càng nhiều thông tin, càng phải nghiêm ngặt trong kiểm chứng; càng đổi mới, càng phải trung thành với sự thật.

Đó chính là nền tảng để báo chí cách mạng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, định hướng và tạo dựng niềm tin trong xã hội.

Kết luận

Trải qua 101 năm đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đã nhiều lần thay đổi phương thức làm báo nhưng chưa bao giờ thay đổi sứ mệnh phụng sự Tổ quốc và Nhân dân.

Trong thế giới hôm nay, khi thông tin ngày càng nhiều hơn nhưng niềm tin ngày càng trở nên quý giá hơn, giá trị lớn nhất của báo chí không nằm ở việc đưa tin nhanh nhất mà ở khả năng giúp xã hội nhận diện sự thật và củng cố niềm tin.

Bởi suy cho cùng, sức mạnh bền vững của một quốc gia không chỉ được tạo nên từ nguồn lực kinh tế hay công nghệ, mà còn từ niềm tin của nhân dân. Giữ gìn niềm tin ấy chính là sứ mệnh sâu xa và cao quý của Báo chí Cách mạng Việt Nam trong thế kỷ thứ hai đồng hành cùng dân tộc.

Trần Bá Thiều