Giữ nhịp làng quê

Người già truyền dạy, lớp trẻ tiếp nối

Cuối tuần, khi mọi người trở về nhà sau một ngày làm việc, nhà văn hóa thôn Đồng Lực, xã Mậu Lâm lại sáng đèn, rộn rã tiếng trống, tiếng chiêng và những câu hát dân ca Mường. Người lớn tuổi kiên nhẫn hướng dẫn, lớp trẻ chăm chú tập từng động tác múa, từng nhịp chiêng. Chỗ nào chưa đúng, cả nhóm lại dừng để người thạo nghề chỉ bảo thêm, rồi cùng tập lại cho đều.

Thành lập năm 2023, CLB văn hóa dân gian Mường thôn Bái Gạo 1 (nay là thôn Đồng Lực) hiện có hơn 40 thành viên thuộc nhiều lứa tuổi, nghề nghiệp. Không khí sinh hoạt gần gũi như người trong một nhà. Tất cả đều tham gia tự nguyện, không nhận thù lao, cùng chung mong muốn gìn giữ vốn văn hóa cha ông. Ông Quách Đức Ban, Chủ nhiệm CLB cho biết, chính tình yêu dành cho văn hóa Mường đã gắn kết mọi người và giúp CLB duy trì hoạt động. “Chúng tôi mong muốn thông qua các buổi sinh hoạt, biểu diễn để lớp trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc, từ đó thêm yêu và có ý thức gìn giữ bản sắc quê hương”, ông Ban nói.

Điều đáng quý là việc truyền dạy diễn ra ngay trong sinh hoạt cộng đồng, không cần những lớp học hay sân khấu chuyên nghiệp. Qua lời chỉ bảo của người đi trước, lớp trẻ dần hiểu thêm ý nghĩa của từng lời ca, điệu múa và những nét đẹp văn hóa gắn bó với quê hương mình. Với các thành viên lớn tuổi, niềm vui còn là được thấy thế hệ sau yêu thích, say mê những gì họ đã nâng niu, gìn giữ suốt nhiều năm.

Theo ông Hoàng Văn Thủy, Chủ tịch UBND xã Mậu Lâm, địa phương hiện có 3 CLB văn hóa dân gian Mường hoạt động thường xuyên, tham gia các chương trình văn hóa, văn nghệ của xã và tỉnh. Mới đây, các thành viên đã góp mặt tại Liên hoan Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa năm 2026, tổ chức tại xã Hồi Xuân. Những câu dân ca vốn quen thuộc trong sinh hoạt thôn làng nay có dịp đến với đông đảo công chúng, tiếp thêm niềm vui và động lực cho người biểu diễn.

“Chính sự tâm huyết của các nghệ nhân, hội viên và sự hưởng ứng của thế hệ trẻ đang tạo nên sức sống cho phong trào văn hóa dân gian ở địa phương”, ông Thủy chia sẻ. Theo ông, từ nay đến cuối năm, xã sẽ xây dựng phương án bảo tồn văn hóa dân gian gắn với phát triển du lịch cộng đồng, hướng tới tạo sinh kế cho các CLB, giúp người dân có thêm điều kiện duy trì hoạt động và giới thiệu nét đẹp văn hóa Mường đến với du khách.

Góp công, góp của giữ nét đẹp quê hương

Ở phường Đông Sơn, CLB Ngũ trò Viên Khê hiện có khoảng 100 thành viên sinh hoạt thường xuyên, gắn bó với nghệ thuật dân ca, dân vũ Đông Anh. Đằng sau những tiết mục biểu diễn tại các lễ hội, sự kiện văn hóa là nhiều buổi tập vất vả. Người tranh thủ sau giờ làm, người thu xếp việc đồng áng, mùa vụ để có mặt. Những thành viên giàu kinh nghiệm tận tình hướng dẫn lớp trẻ từng lời ca, điệu múa, cùng nhau gìn giữ nghệ thuật truyền thống của quê hương.

Các nghệ nhân, diễn viên quần chúng xã Mậu Lâm trình diễn tại Liên hoan Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa năm 2026

Một thành viên CLB chia sẻ: “Chúng tôi không chỉ tích cực tham gia, mà còn tự bỏ kinh phí để đầu tư trang phục, đạo cụ biểu diễn. Và chính sự kế thừa giữa các thế hệ đã giúp Ngũ trò Viên Khê không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại”.

Tại xã Hoằng Lộc, CLB trống hội Hương Quê đã duy trì hoạt động gần 15 năm. Từ nhóm những người yêu nghệ thuật trống hội ban đầu, CLB hiện có hơn 30 thành viên tham gia thường xuyên. Những người gắn bó từ ngày đầu như các ông Bùi Đức Hòa, Bùi Khắc Luân, Nguyễn Văn Kỳ, Nguyễn Huy Đức... dù tuổi ngày càng cao vẫn đều đặn góp mặt. Họ vừa tham gia biểu diễn, vừa truyền lại kỹ thuật và kinh nghiệm cho lớp kế cận. Với nhiều người, tiếng trống hội đã trở thành niềm vui sau những giờ lao động, gắn kết bạn bè, xóm giềng.

Ông Nguyễn Văn Kỳ, Chủ nhiệm CLB cho rằng, điều đáng quý nhất là tinh thần đoàn kết và tình yêu dành cho nghệ thuật truyền thống. “Mỗi khi tham gia biểu diễn tại các lễ hội hay sự kiện văn hóa của địa phương, mọi người đều rất phấn khởi. Tiếng trống vừa tạo nên không khí sôi động vừa góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa của quê hương”, ông Kỳ chia sẻ.

Từ Mậu Lâm đến Đông Sơn, Hoằng Lộc, mỗi CLB có loại hình nghệ thuật và cách sinh hoạt riêng, song đều được duy trì bằng sự nhiệt tình, tự nguyện của người dân. Những đóng góp về thời gian, công sức và kinh phí của các thành viên giúp các hoạt động văn hóa dân gian được duy trì đều đặn trong làng xóm. Qua mỗi buổi tập, mọi người có dịp ngồi lại cùng nhau, chia sẻ kinh nghiệm, tiếp nhận những câu hát, điệu múa và nghệ thuật diễn xướng của cha ông.

Theo báo cáo của Sở VHTTDL Thanh Hóa, toàn tỉnh hiện có 120 CLB văn hóa, văn nghệ dân gian với hơn 4.000 hội viên. Con số ấy phản ánh sự tham gia tích cực của người dân trong việc gìn giữ các loại hình nghệ thuật truyền thống. Những CLB còn là nơi bà con gặp gỡ, sinh hoạt, thắt chặt tình làng nghĩa xóm, giúp các thế hệ trong cộng đồng thêm gần gũi.

Dẫu vậy, việc duy trì hoạt động lâu dài vẫn gặp không ít khó khăn. Bên cạnh hạn chế về cơ sở vật chất, kinh phí, trang phục và đạo cụ, điều đáng lo là lực lượng kế cận. Nhiều nghệ nhân, người am hiểu nghệ thuật truyền thống đã cao tuổi, trong khi việc thu hút người trẻ tham gia thường xuyên chưa dễ dàng. Nếu thiếu người tiếp nối, những kinh nghiệm, kỹ năng được tích lũy qua nhiều thế hệ có nguy cơ mai một.

Vì thế, sự góp mặt của lớp trẻ tại các CLB mang lại niềm vui và hy vọng cho những người đã dành nhiều năm gắn bó với nghệ thuật dân gian. Qua sự hướng dẫn của các nghệ nhân và thành viên lớn tuổi, những câu hát, điệu múa, nhịp trống, nhịp chiêng dần trở nên quen thuộc với thế hệ sau. Sự tiếp nối ấy còn phụ thuộc vào việc tạo điều kiện để người trẻ có thời gian học hỏi, thực hành và gắn bó lâu dài.

Với những người dân ở Mậu Lâm, Đông Sơn hay Hoằng Lộc, niềm vui giản dị là được gặp nhau trong những buổi tập, cùng cất lên câu hát quen thuộc hay chứng kiến lớp trẻ ngày càng thành thạo những nhịp trống, nhịp chiêng. Những cuộc gặp gỡ ấy thêm gắn bó tình làng nghĩa xóm, để người đi trước có dịp trao truyền, lớp trẻ thêm hiểu và yêu văn hóa quê hương. Cứ thế, những thanh âm của cha ông vẫn được gìn giữ, tiếp nối qua các thế hệ.

NGUYỄN LINH