Giữ nghề truyền thống giữa lòng đô thị

Nghệ nhân Tây Hồ ướp trà sen theo phương pháp truyền thống.

Hương sen trong nhịp sống hối hả

Việc nghề ướp trà sen Tây Hồ được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã khẳng định giá trị đặc biệt của những tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công tinh tế và nét văn hóa thưởng trà đặc trưng được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Hiện nay, phường Tây Hồ có khoảng 45 hộ gắn bó thường xuyên với nghề ướp trà sen truyền thống và khoảng 320 hộ tham gia sản xuất, kinh doanh các sản phẩm từ sen trong mùa vụ. Đây là những nghệ nhân, hộ sản xuất đang trực tiếp gìn giữ và phát huy giá trị của Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia - nghề ướp trà sen Tây Hồ, đồng thời góp phần tạo sinh kế và lan tỏa bản sắc văn hóa địa phương.

Nghệ nhân ướp trà sen Ngô Thị Thân cho biết, trà sen Tây Hồ nổi tiếng bởi hương thơm thanh khiết, tinh tế được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Để tạo nên một mẻ trà sen truyền thống, nguyên liệu trà phải là loại trà ngon, còn hoa dùng để ướp nhất thiết phải là sen Bách diệp Hồ Tây, có hương thơm đặc trưng mà không loại sen nào có thể thay thế.

Theo nghệ nhân, để làm ra 1kg trà sen ướp theo phương pháp truyền thống cần sử dụng hơn 1.000 bông sen Bách diệp. Trong đó, phần gạo sen là nguyên liệu quyết định chất lượng sản phẩm.

"Nghề ướp trà sen là thương hiệu riêng của vùng Tây Hồ. Sen Bách diệp cho hương thơm rất đặc trưng, khác hẳn các giống sen khác. Người làm nghề phải lựa chọn rất kỹ từng bông hoa. Chỉ cần hoa không đạt tiêu chuẩn thì không thể dùng để ướp trà, bởi nếu cố làm sẽ ảnh hưởng đến chất lượng. Nghề này đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên trì và trên hết là cái tâm của người làm nghề", nghệ nhân Ngô Thị Thân chia sẻ.

Nghề ướp trà sen Tây Hồ đòi hỏi sự tỉ mỉ trong từng công đoạn.

Chia sẻ với phóng viên, ông Nguyễn Việt Cường – Phó Chủ tịch UBND phường Tây Hồ cho biết, nghề ướp trà sen góp phần gìn giữ hình ảnh sen Bách diệp Tây Hồ – loài sen được xem là "đệ nhất sen", gắn với không gian Hồ Tây và đời sống văn hóa của người Hà Nội. Đây không chỉ là sản phẩm tiêu dùng mà còn là biểu tượng của sự thanh lịch, tinh tế và hồn cốt của vùng đất Tây Hồ. Đồng thời, tạo sinh kế và thu nhập cho người dân địa phương thông qua các hoạt động trồng sen, thu hái, chế biến, kinh doanh trà sen và phát triển các sản phẩm OCOP từ sen. Nghề còn tạo sức hút đối với du lịch trải nghiệm, góp phần quảng bá hình ảnh Hồ Tây, thu hút du khách đến tham quan, thưởng trà và tìm hiểu văn hóa sen.

Từ danh hiệu đến trách nhiệm bảo tồn

Việc bảo vệ vùng nguyên liệu sen Hồ Tây cần được xem là nhiệm vụ quan trọng. Bởi vậy, bên cạnh công tác quy hoạch đô thị, cần có những chính sách phù hợp nhằm duy trì diện tích trồng sen, bảo đảm môi trường sinh thái cho cây sen phát triển. Song song với đó là cơ chế hỗ trợ các nghệ nhân và hộ sản xuất. Những người đang trực tiếp nắm giữ bí quyết nghề chính là "kho tư liệu sống" của di sản. Việc hỗ trợ đào tạo, quảng bá sản phẩm, kết nối thị trường hay xây dựng không gian giới thiệu nghề truyền thống sẽ góp phần giúp họ yên tâm gắn bó với nghề.

Phó Chủ tịch UBND phường Tây Hồ Nguyễn Việt Cường cho biết, địa phương tập trung bảo vệ và duy trì vùng sen Bách diệp truyền thống tại khu vực Quảng An, Nhật Tân. Đồng thời phát triển các vùng nguyên liệu liên kết ở khu vực ngoại thành nhằm bảo đảm nguồn sen ổn định, chất lượng cao phục vụ nghề ướp trà sen. Bên cạnh đó, chú trọng bảo tồn và trao truyền nghề thông qua việc tôn vinh nghệ nhân, tổ chức các hoạt động truyền nghề, từng bước số hóa và lưu giữ các tri thức, kỹ thuật ướp trà sen truyền thống để thế hệ trẻ có điều kiện tiếp cận và kế thừa. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh xây dựng thương hiệu "Sen Tây Hồ", phát triển các sản phẩm OCOP từ sen, gắn nghề ướp trà sen với du lịch trải nghiệm, không gian văn hóa sen và các sự kiện "Lễ hội Sen Hà Nội". Qua đó vừa nâng cao giá trị kinh tế của nghề, vừa tạo động lực để người dân tiếp tục gắn bó với nghề truyền thống. Mục tiêu không chỉ là bảo tồn một nghề truyền thống, mà còn đưa trà sen Tây Hồ trở thành sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng và là một trong những biểu tượng của Hà Nội.

Việc được ghi danh là một dấu mốc quan trọng trên hành trình bảo tồn nghề ướp trà sen Quảng An. Tuy nhiên, danh hiệu chỉ thực sự có ý nghĩa khi di sản tiếp tục được thực hành, được trao truyền và trở thành một phần sống động của đời sống đương đại.

Phạm Sỹ