Giữ nghề đan, vá lưới giữa nhịp sống hiện đại

Nghề đan, vá lưới mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân vùng biển.

Giữa nhịp sống hiện đại, tại các làng quê biển xứ Thanh, không khó khi bắt gặp hình ảnh người dân đang hăng say với nghề đan, vá lưới. Người kết phao, người kết chì... tất cả tạo nên bức tranh sinh động của công việc lao động tưởng chừng đơn giản này. Trải qua biết bao thăng trầm, đến nay nghề đan, vá lưới của cư dân vùng biển vẫn đứng vững, góp phần cung ứng, phục vụ cho hậu cần nghề cá ở địa phương.

Nép mình giữa những dãy nhà cao tầng, khu du lịch, dịch vụ sầm uất, cuộc sống mưu sinh của người dân tổ dân phố Tiến Lập (phường Sầm Sơn) từ bao đời nay vẫn phụ thuộc chủ yếu bằng nghề đánh bắt, khai thác hải sản. Dù cho có nhiều biến động, xô bồ của nhịp sống hiện đại, anh Lê Văn Thuận (35 tuổi) vẫn bám trụ với nghề đánh bắt, khai thác. Với anh Thuận, niềm vui sau những chuyến đi biển kéo dài vài ngày là tôm, cá đầy khoang. Khi thuyền cập bến có vợ, con ra phân loại... để bán cho thương lái. Hơn 15 năm trong nghề, trải qua nhiều khó khăn, vất vả, anh vẫn chưa từng có ý định bỏ nghề.

“Để phục vụ cho nghề đánh bắt, khai thác, nhiều hộ có tàu thuyền công suất lớn vẫn duy trì thói quen đan, vá lưới phục vụ cho những chuyến vươn khơi. Bên cạnh đó, họ phải thuê thêm nhân công đan lưới đảm bảo có đủ lưới cho những chuyến đi biển tiếp theo. Số lao động này chủ yếu là chị em phụ nữ, tranh thủ thời gian nông nhàn nhận gia công về làm tại nhà. Bình quân, mỗi ngày đan, vá lưới họ được trả công từ 200.000 - 250.000 đồng. Số tiền kiếm được đủ mua gạo và thức ăn cho gia đình trong vài ngày", anh Thuận chia sẻ.

Các công đoạn để tạo thành một tấm lưới hoàn chỉnh đòi hỏi sự tỉ mỉ, cần cù của người làm nghề.

Thôn Giang Sơn (xã Hoằng Tiến) hiện có gần 200 phụ nữ theo nghề đan, vá lưới thuê, đây là nghề truyền thống được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy vất vả, thu nhập không cao nhưng lại khá ổn định, có thể giúp người dân thêm đồng ra đồng vào, trang trải sinh hoạt hằng ngày. Hơn 15 năm đan, vá lưới thuê, bà Nguyễn Thị Lai (63 tuổi) vẫn cần mẫn, say sưa với nghề, dưới bàn tay khéo léo của mình, mỗi tấm lưới đan được hình thành tỉ mỉ, chắc chắn, đảm bảo độ bền, không bị lệch hay chùng.

Bà Nguyễn Thị Lai cho biết: “Đan, vá lưới phần lớn làm thủ công và không thể sử dụng máy móc thay thế. Làm nghề này lợi thế lớn nhất là thời gian linh hoạt, chị em cân bằng giữa công việc nhà và nguồn thu nhập thêm, góp phần tạo việc làm thường xuyên cho phụ nữ vùng biển chúng tôi”.

Sau nhiều năm lênh đênh trên sóng nước, năm 2015, ông Lê Xuân Vinh (thôn Linh Trường, xã Hoằng Tiến) quyết định nghỉ đi biển, chuyển sang đan, vá lưới thuê. Những ngày đầu, ông rất buồn, nhưng rồi nghĩ lại, chuyển đổi nghề cũng là để thích ứng với yêu cầu của cuộc sống. Ông cho biết, đa số người dân ở đây sinh sống chủ yếu từ nghề đi biển, vì vậy công việc này càng thêm nhộn nhịp. Nghề đan, vá lưới thuê không yêu cầu kỹ thuật quá cao, người già hay trẻ nhỏ, chỉ cần chăm chỉ, chịu khó thì đều có thể làm được. Một chiếc lưới hoàn thiện có thể mất từ 2 - 3 ngày, thậm chí từ 4 - 6 ngày tùy theo kích thước. Trong các công đoạn, khâu kết phao, gắn chì là quan trọng nhất vì tay lưới khi giăng cá có dính lưới hay không phần lớn là do khâu này quyết định.

Bà Nguyễn Thị Lai (thôn Giang Sơn, xã Hoằng Tiến) miệt mài giữ nghề truyền thống của cha ông.

Trên địa bàn xã Hoằng Tiến hiện có 611 phương tiện đang hoạt động khai thác thủy sản, trong đó có 146 tàu cá, chủ yếu trong vùng ven bờ và vùng lộng. Do nhu cầu sử dụng lưới khai thác thủy sản ở các vùng biển ngày càng tăng cao, không ít hộ gia đình trong xã chủ động thu mua nguyên liệu và thuê lao động ngoài để làm ra các sản phẩm lưới bán ra thị trường. Mô hình kinh tế quy mô nhỏ này giúp giải quyết việc làm cho nhiều lao động, đặc biệt là phụ nữ và người cao tuổi. Anh Nguyễn Viết Tuấn, chủ cơ sở kinh doanh, sản xuất lưới (thôn Giang Sơn) cho biết: “Kinh doanh mặt hàng này phụ thuộc nhiều vào sự thăng trầm của nghề biển. Có thời điểm tiêu thụ khó khăn, sản phẩm ứ đọng, không thu hồi được vốn để mua nguyên liệu. Tuy vậy, nhờ sự quyết tâm giữ nghề mà nghề đan vá lưới vẫn tồn tại và phát triển”.

Cũng theo anh Tuấn, hiện nay tùy theo chủng loại và kích cỡ mà giá trị của mỗi tấm lưới sẽ khác nhau, dao động từ 500.000- 1.000.000 đồng/lưới, trong đó tiền công chiếm khoảng hơn 30%. Trung bình mỗi tháng gia đình bán khoảng gần 20 tấn lưới đủ loại, trừ chi phí mỗi tháng thu về hơn 20 triệu đồng. Các sản phẩm lưới chủ yếu bán tại địa phương và xuất hàng cho một số tỉnh ven biển.

Trải qua bao thăng trầm của thời gian, ít người còn theo đuổi, nhưng nghề đan, vá lưới luôn được gìn giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Với những người làm nghề, dù không trực tiếp ra khơi, nhưng họ vẫn miệt mài góp sức để tạo nên những tấm lưới có độ bền cao, giúp tàu thuyền đầy ắp cá tôm khi cập bến.

Bài và ảnh: Trung Lê

Với người dân sinh sống bằng nghề đi biển, việc duy trì, gìn giữ đan, vá lưới không chỉ nhằm mục đích sinh kế, đánh bắt thủy hải sản, đó còn là nghề giúp gắn kết các thành viên trong gia đình, cộng đồng, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của quê hương.