Giữ màu xanh đồi chè Long Cốc

Người ta đến Long Cốc để săn một bức ảnh đẹp. Còn chúng tôi tìm đến để nghe những ngọn đồi kể câu chuyện của mình - chuyện về những búp chè đã nuôi lớn bao thế hệ và đang mở ra một hành trình mới cho vùng đất trung du.

Tận dụng lợi thế địa hình và vẻ đẹp của đồi chè, Long Cốc thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Những ngọn đồi kể chuyện

Đứng trên đỉnh đồi nhìn xuống, những quả đồi bát úp phủ kín chè nối tiếp nhau đến tận chân trời. Mỗi mùa, Long Cốc lại mang một vẻ đẹp khác nhau. Mùa xuân bảng lảng trong sương sớm, mùa hè xanh ngút ngàn, cuối thu vàng óng dưới nắng chiều. Chính vẻ đẹp ấy đã đưa Long Cốc trở thành một trong những điểm đến nổi tiếng của vùng trung du. Nhưng với người dân nơi đây, những đồi chè chưa bao giờ chỉ là một thắng cảnh. Đó là ruộng đồng, là sinh kế và cũng là ký ức của biết bao thế hệ lớn lên cùng hương chè.

Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, xã Long Cốc được thành lập trên cơ sở sáp nhập ba xã Vinh Tiền, Tam Thanh và Long Cốc. Địa phương hiện có hơn 960ha chè, trong đó hơn 943ha đang cho thu hoạch với sản lượng trên 6.200 tấn chè búp tươi mỗi năm.

Cây chè vẫn là ngành kinh tế chủ lực, mang lại nguồn thu nhập cho hàng nghìn hộ dân. Song điều làm nên giá trị riêng của Long Cốc không chỉ nằm ở quy mô vùng nguyên liệu mà còn ở sự gắn kết giữa con người với những triền chè đã trở thành một phần bản sắc của vùng đất này.

Sản phẩm chè của HTX sản xuất chè an toàn Long Cốc đã có mặt tại nhiều sự kiện hội chợ, du lịch trong tỉnh.

Bà Phạm Thị Hạnh - Giám đốc HTX Sản xuất chè an toàn Long Cốc vẫn nhớ như in những ngày người trồng chè chỉ biết trông chờ vào thương lái. Mỗi vụ thu hái là một lần thấp thỏm. Chè nhiều thì mất giá, chè ít lại lo không đủ bán. Có những hôm xe chở đầy chè tươi đỗ trước sân mà cả buổi vẫn chưa có người đến thu mua. "Ngày ấy bà con mạnh ai nấy làm, ai bán được thì bán. Giá cả hoàn toàn phụ thuộc vào thương lái nên nhiều lúc bị động" - bà Hạnh chia sẻ.

Những trăn trở ấy đã thôi thúc người dân tìm một hướng đi khác. Năm 2015, tổ hợp tác chè an toàn được thành lập, mở đầu cho quá trình liên kết sản xuất. Ba năm sau, HTX Sản xuất chè an toàn Long Cốc chính thức ra đời, đánh dấu bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang làm chè theo chuỗi giá trị.

Sự thay đổi không chỉ nằm ở mô hình tổ chức mà còn bắt đầu từ chính tư duy của người trồng chè. Muốn có chỗ đứng trên thị trường thì phải tạo ra sản phẩm sạch, đồng đều và có thương hiệu. Các thành viên HTX thống nhất không sử dụng thuốc diệt cỏ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật hóa học, tuân thủ nghiêm quy trình VietGAP từ chăm sóc, thu hái đến chế biến. Những búp chè được hái đúng kỹ thuật, những mẻ chè được sao cẩn trọng để giữ nguyên hương thơm và vị ngọt hậu vốn là nét riêng của chè Long Cốc.

Chị Hà Thị Thủy, thành viên HTX vừa lựa từng búp chè vừa chia sẻ rằng trước đây, thu nhập của gia đình phụ thuộc hoàn toàn vào giá chè tươi nên không ổn định. Từ khi tham gia HTX, sản phẩm có đầu ra ổn định hơn, giá trị cũng cao hơn. Quan trọng nhất là người làm chè không còn chỉ bán nguyên liệu, mà bán cả chất lượng và uy tín.

Sau nhiều năm kiên trì xây dựng vùng nguyên liệu an toàn, nhiều sản phẩm chè Long Cốc đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường. Những đồi chè vẫn xanh như thuở trước, nhưng phía sau là một cách làm mới, tư duy mới. Người nông dân hôm nay không chỉ chăm từng búp chè bằng kinh nghiệm của cha ông để lại, mà còn bằng kiến thức về sản xuất an toàn, xây dựng thương hiệu và liên kết thị trường.

Khi đồi chè mở cửa đón khách

Gần trưa, khi những người hái chè đã gùi những mẻ chè đầu tiên xuống chân đồi, các triền chè Long Cốc lại nhộn nhịp bởi những đoàn khách từ nhiều nơi tìm đến. Tiếng cười nói rộn rã hòa cùng tiếng máy ảnh liên tục vang lên giữa không gian xanh ngút ngàn. Có người mải mê săn từng khoảnh khắc bình minh còn sót lại, có người chỉ lặng lẽ ngồi dưới tán cây, hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành của vùng trung du.

Ở một khoảng đồi thấp, vài du khách nước ngoài chăm chú theo dõi những nghệ nhân người Mường đang sao chè bằng chảo gang theo cách truyền thống. Từng động tác đảo chè đều tay, dứt khoát khiến họ không giấu được sự thích thú. Những câu hỏi liên tiếp được đặt ra: Vì sao chỉ hái một tôm hai lá? Vì sao phải sao bằng lửa vừa? Vì sao chén trà đầu tiên lại có vị chát nhưng sau đó lại ngọt dần nơi cuống họng?

Người làm chè không trả lời bằng những lời giới thiệu dài dòng. Họ mỉm cười, mời khách nâng chén trà còn nóng. Chỉ sau một ngụm nhỏ, vị chát dịu tan dần để nhường chỗ cho vị ngọt thanh đọng lại. Có lẽ, chính hương vị ấy đã thay lời giải thích rõ ràng nhất về giá trị của vùng chè Long Cốc.

Trước khi rời đi, hầu như vị khách nào cũng mang theo vài gói chè làm quà. Họ không chỉ mua một sản phẩm nông nghiệp, mà còn mang về cả câu chuyện của một vùng đất, nơi những đồi chè đã trở thành biểu tượng, nơi mỗi búp chè đều chứa đựng công sức, sự cần mẫn và niềm tự hào của người dân địa phương.

Điều đáng mừng là Long Cốc hôm nay không còn nhìn cây chè đơn thuần dưới góc độ sản xuất. Những triền đồi xanh bất tận đang từng bước trở thành không gian trải nghiệm, nơi du khách có thể ngắm cảnh, hái chè, sao chè, thưởng trà và tìm hiểu đời sống văn hóa của đồng bào Mường. Từ Đồi Bông, Đồi Yên Ngựa đến Camping Núi Rồng..., mỗi điểm dừng chân đều góp thêm một mảnh ghép để hoàn thiện bức tranh du lịch sinh thái đặc trưng của vùng chè.

Ông Nguyễn Xuân Việt - Chủ tịch UBND xã Long Cốc cho biết, địa phương đang tập trung phát triển vùng chè gắn với du lịch sinh thái; từng bước hoàn thiện hạ tầng, chỉnh trang cảnh quan, thay thế diện tích chè già cỗi bằng các giống mới có năng suất, chất lượng cao.

Long Cốc đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành điểm du lịch cấp tỉnh, đón khoảng 50.000 lượt khách mỗi năm. Đồng thời, phát triển hệ thống lưu trú, các sản phẩm OCOP và mô hình nông nghiệp tuần hoàn gắn với trải nghiệm du lịch.

Những định hướng ấy không chỉ mở ra cơ hội tăng trưởng kinh tế mà còn tạo thêm động lực để người dân gắn bó với cây chè. Bởi khi một búp chè được bán không chỉ bằng cân nặng mà còn bằng câu chuyện văn hóa, bằng trải nghiệm và cảm xúc của du khách, giá trị của nó sẽ được nhân lên nhiều lần. Đó cũng là con đường để người làm chè có thêm thu nhập, người trẻ có thêm lý do ở lại quê hương và những triền đồi xanh tiếp tục được gìn giữ.

Chiều xuống, nắng vàng trải nhẹ lên những quả đồi bát úp. Từng tốp du khách lưu luyến rời Long Cốc, còn những người nông dân lại lặng lẽ trở về sau một ngày lao động.

Có thể rồi đây Long Cốc sẽ có thêm nhiều homestay, nhiều sản phẩm OCOP nổi tiếng và nhiều tour trải nghiệm hấp dẫn hơn. Song điều làm nên sức sống lâu bền của vùng đất này vẫn sẽ là những đồi chè xanh ngát cùng những con người bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống. Bởi giữ màu xanh Long Cốc, sau cùng không chỉ là giữ một vùng nguyên liệu mà còn giữ sinh kế, giữ bản sắc và giữ niềm tin vào con đường phát triển xanh của miền đất trung du.

Hương Giang