Giữ màu xanh cho đại ngàn Tây Yên Tử

Những bước chân thầm lặng

Trời vừa hửng sáng, anh Nguyễn Thanh Nghị, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Tân Lập, thuộc Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử cùng đồng nghiệp và các thành viên của Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bản Mậu (xã Tây Yên Tử) khoác ba lô, mang theo máy định vị, flycam, dao phát, vài chai nước lọc, ít lương khô di chuyển về phía rừng già giáp ranh với tỉnh Quảng Ninh. Chuyến tuần tra dự kiến kéo dài nhiều giờ mới tiếp cận được vị trí cần đến. Họ phải vượt qua hàng chục cây số đường rừng cheo leo, hiểm trở, nhiều đoạn không có sóng liên lạc.

Đồng chí Lê Đức Thắng (thứ hai từ phải sang), Bí thư Đảng ủy xã Tây Yên Tử kiểm tra các phương án bảo vệ rừng.

Rời đường lớn, mọi người men theo một lối mòn, vượt qua những tảng đá lớn, nhỏ nằm ngổn ngang để qua suối. Càng vào sâu trong rừng, tiếng động cơ xe cộ dần biến mất, chỉ còn tiếng bước chân trên lá khô xào xạc và tiếng nước chảy róc rách từ những khe suối. Anh Nghị chia sẻ, ngày mới vào nghề chưa quen công việc, đường sá đi lại khó khăn lại xa nhà nên cũng có lúc anh nản chí. Nhưng rồi rừng xanh níu chân người ở lại. Sau những chuyến tuần tra nối tiếp giúp anh thêm yêu những cánh rừng, trân trọng công việc thầm lặng, ý nghĩa. Thấm thoát đã gần 20 năm anh gắn bó với công việc quản lý, phát triển và bảo vệ rừng.

Ở nơi mây giăng, nắng đổ, vẻ đẹp kỳ vĩ của núi rừng trở thành phần thưởng cho những người dành cả tuổi trẻ để giữ rừng. Nhưng cũng chính nơi ấy họ gặp biết bao gian khó, nhọc nhằn. Mùa mưa, đường tuần tra thường xuyên trơn trượt, ẩm ướt, nguy cơ bị muỗi, rắn, rết và nhiều loại côn trùng nguy hiểm cắn; cành cây khô từ trên cao đổ gãy vào người. Có thời điểm mưa lớn, nước lũ tràn về ào ào như thác. Mùa khô thì lại đối mặt với nắng nóng khắc nghiệt.

Giữa đại ngàn Tây Yên Tử, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế con người. Khi nhận thấy tín hiệu bất thường trên màn hình thiết bị, các cán bộ kiểm lâm phải nhanh chóng vượt qua những triền núi cao để đến tận nơi xác minh, kiểm tra.

Anh Nghị nhớ mãi thời điểm đầu năm 2025, khi anh làm Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Biểng, xã An Lạc. Sau gần 9 tháng ít mưa, lớp thực bì dày, cành cây khô còn sót lại sau bão Yagi (tháng 9/2024) gặp thời tiết nắng nóng đã gây cháy dữ dội tại khu vực đơn vị quản lý. Trạm Kiểm lâm huy động tổ bảo vệ rừng cộng đồng của các thôn trên toàn địa bàn cùng lực lượng công an, quân sự địa phương tham gia ứng cứu. Sau nhiều giờ căng mình đối mặt với hiểm nguy, đám cháy được khống chế. Tuy vậy, những người giữ rừng vẫn chưa thể rời mắt, phải mất thêm 3-4 ngày theo dõi mới thực sự yên tâm lửa đã được dập tắt hoàn toàn. Khu vực này sau đó được bảo vệ nghiêm ngặt cho cây rừng tái sinh, đến nay màu xanh đã phủ kín trên lớp đất bám tro tàn.

Trải qua thử thách, anh Nghị rút ra kinh nghiệm, đó là cần tăng cường tuần tra, canh gác bảo vệ; phát huy vai trò nòng cốt của tổ bảo vệ rừng cộng đồng trong công tác tuyên truyền, hướng dẫn người dân xử lý kỹ thực bì, phát dọn sạch sau khai thác. Với bao nỗ lực, tâm huyết, anh cũng như các cán bộ, nhân viên thuộc Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử và cộng đồng dân cư trong khu vực thực hiện nhiều giải pháp hiệu quả trong quản lý, bảo vệ, phát triển rừng. Tình trạng phát vén, xâm lấn rừng đặc dụng giảm đáng kể. Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn không xảy ra cháy rừng.

Mạch nguồn sự sống

Rừng Tây Yên Tử được ví như “lá phổi xanh”, không chỉ cung cấp oxy, điều hòa khí hậu mà còn giữ nguồn nước, bảo vệ đất, hạn chế sạt lở và là nơi cư trú của nhiều loài động vật, thực vật, góp phần duy trì cân bằng sinh thái. Anh Triệu Anh Tuấn, Phó Giám đốc Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử, cho biết: "Đơn vị hiện quản lý hơn 12.500 ha rừng và đất rừng đặc dụng, từ các xã An Lạc, Tây Yên Tử đến xã Lục Sơn, trong đó có những khu vực giáp tỉnh Quảng Ninh".

Lực lượng kiểm lâm Ban Quản lý bảo tồn Tây Yên Tử phối hợp với người dân địa phương tuần tra, bảo vệ rừng.

Rừng Tây Yên Tử cao từ 200 m đến hơn 1.000 m so với mực nước biển với hệ thực vật vô cùng phong phú, trong đó có hơn 40% loài cây đã được thống kê có khả năng sử dụng làm dược liệu. Tại đây lưu giữ nhiều loài cây thuốc quý như ba kích, sâm nam, trầm hương, thổ phục linh, sa nhân, hoài sơn... Theo các tài liệu nghiên cứu, rừng Tây Yên Tử có 1.165 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó 57 loài đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Hệ động vật có 154 loài thuộc 25 bộ, 61 họ. Những con số ấy cho thấy giá trị đa dạng sinh học đặc biệt của khu vực này, đồng thời đặt lên vai những người làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ rừng trách nhiệm không nhỏ.

Chỉ vào cây sâm đất mọc ven lối đi, ông Trịnh Tiến Hồng, thành viên Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bản Mậu giải thích: "Loài thảo dược này giúp bồi bổ cơ thể, giảm mệt mỏi, hỗ trợ thanh nhiệt và giải độc. Còn kia là cây sa nhân, hạt có vị cay, tính ấm, thường được dùng trong các bài thuốc hỗ trợ điều trị một số chứng bệnh về đường tiêu hóa. Bà con nơi đây hiểu rằng có rừng thì dược liệu quý mới có thể tồn tại, những dòng suối mới có nước vào mùa khô nên chung tay với lực lượng kiểm lâm bảo vệ rừng". Hơn 10 năm tham gia tổ bảo vệ rừng cộng đồng, ông Hồng là một trong những người tích cực vận động bà con cùng giữ rừng. Là người địa phương, am hiểu tập quán, tiếng nói và đời sống của đồng bào, ông chọn cách vận động mềm dẻo, kiên trì giải thích để mọi người hiểu giá trị của rừng và trách nhiệm của mình.

Cùng với ông Hồng, nhiều thành viên khác của Tổ bảo vệ rừng cộng đồng bản Mậu cũng ngày đêm bám rừng. Ông Triệu Tiến Thắng nhiều năm gắn bó với núi rừng Tây Yên Tử. Ông thuộc từng lối mòn, từng con suối. “Những khu vực nào thường có người qua lại, nơi nào dễ xảy ra xâm hại chặt phá, chúng tôi đều nắm rõ. Nếu phát hiện dấu hiệu bất thường, chúng tôi thông tin ngay cho cán bộ kiểm lâm để xác minh”- ông Thắng chia sẻ.

Công tác bảo vệ rừng Tây Yên Tử nay có thêm sự hỗ trợ của công nghệ. Đưa flycam vào tuần tra giúp mở rộng tầm quan sát ở những địa hình hiểm trở, sớm phát hiện nguy cơ cháy rừng hay xâm hại tài nguyên. Dù vậy, công nghệ không thể thay thế con người. Sau mỗi cảnh báo trên màn hình, lực lượng chức năng vẫn phải băng rừng, vượt dốc để đến tận nơi kiểm tra, xác minh.

Rừng Tây Yên Tử.

Coi trọng công tác quản lý, bảo vệ rừng là nhiệm vụ thường xuyên, gắn với bảo vệ môi trường, phòng, chống thiên tai và phát triển sinh kế cho người dân, thời gian qua Đảng ủy, UBND xã Tây Yên Tử quan tâm bố trí nhân lực phối hợp với lực lượng kiểm lâm duy trì tuần tra định kỳ, tuần tra đột xuất tại những khu vực trọng điểm.

Chính quyền địa phương cũng tích cực hướng dẫn người dân phát triển sinh kế bền vững từ rừng thông qua hoạt động trồng cây dược liệu, nuôi ong lấy mật, phát huy tiềm năng du lịch sinh thái. Thế nhưng mục tiêu đó vẫn còn nhiều trở ngại bởi đời sống người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế. Đồng chí Lê Đức Thắng, Bí thư Đảng ủy xã Tây Yên Tử chia sẻ: "Để rừng thực sự là vàng "xanh", mang lại đời sống no ấm cho bà con trong vùng, chúng tôi mong muốn các cấp, ngành tiếp tục có chính sách đồng hành, hỗ trợ".

Giữa màu xanh bất tận của Tây Yên Tử, ngày ngày, những cán bộ kiểm lâm và người dân địa phương vẫn lặng lẽ trên hành trình của mình. Họ đi để bảo vệ từng khoảnh rừng, từng dòng suối và những khoảng xanh của đại ngàn. Giữ rừng Tây Yên Tử là giữ nguồn nước, sinh kế, sự cân bằng của thiên nhiên và hơn hết, giữ nguồn tài nguyên rừng cho thế hệ mai sau.

Bài, ảnh: Mai Toan