Giữ hương vị nước mắm truyền thống trong thời đại số

Câu chuyện của những người làm nghề nơi đây cho thấy nỗ lực kết nối giữa giá trị truyền thống và công nghệ số để duy trì sức sống cho sản phẩm địa phương.

Giữ nghề từ những giọt nước mắm truyền thống

Hơn 30 năm gắn bó với nghề làm nước mắm, ông Hứa Minh Nhựt ở ấp Nghĩa Hiệp, vẫn kiên trì theo đuổi phương pháp sản xuất truyền thống được truyền lại từ gia đình. Theo ông Nhựt, để tạo ra nước mắm nguyên chất có chất lượng ổn định, người làm nghề phải tuân thủ nghiêm ngặt nhiều công đoạn. Từ việc lựa chọn nguồn cá cơm tươi, xử lý nguyên liệu, phối trộn với muối cho đến quá trình ủ chượp đều đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn.

Ông Hứa Minh Nhựt và vợ kiểm tra các khạp ủ nước mắm theo phương pháp truyền thống đã được gia đình gìn giữ hơn 30 năm.

Ông Hứa Minh Nhựt cho biết: “Nguyên liệu của cơ sở chủ yếu là cá thiên nhiên và muối biển. Sau khi ủ khoảng một năm mới lấy thành phẩm rồi tiếp tục phơi nắng để tạo hương thơm và giúp bảo quản được lâu hơn”.

Đối với những người làm nghề lâu năm, thời gian chính là yếu tố quan trọng tạo nên chất lượng nước mắm. Không giống các sản phẩm sản xuất công nghiệp, nước mắm truyền thống phụ thuộc nhiều vào quá trình lên men tự nhiên. Chính điều đó tạo nên màu sắc, hương thơm và vị đậm đà đặc trưng.

Những khạp nước mắm được ủ từ cá cơm và muối biển, trải qua thời gian lên men tự nhiên để tạo nên hương vị đặc trưng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường xuất hiện ngày càng nhiều loại nước chấm và nước mắm sản xuất công nghiệp, các cơ sở sản xuất truyền thống phải đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn. Nhiều người tiêu dùng chọn mua sản phẩm tiện lợi, giá thành thấp hơn, khiến đầu ra của các hộ làm nghề gặp không ít khó khăn. Nhận thấy nhu cầu nâng cao giá trị sản phẩm, năm 2023, cơ sở của ông Nhựt tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Sau quá trình đánh giá, sản phẩm nước mắm truyền thống được công nhận đạt OCOP 3 sao.

Mỗi mẻ nước mắm đều trải qua quá trình ủ kéo dài khoảng một năm trước khi đưa ra thị trường.

Việc đạt chứng nhận OCOP không chỉ giúp sản phẩm được nhiều người biết đến hơn mà còn tạo cơ hội tham gia các hoạt động quảng bá, kết nối thị trường do các ngành chức năng tổ chức. Đây là một trong những động lực để những người làm nghề tiếp tục duy trì sản xuất trong điều kiện thị trường có nhiều biến động.

Từ nghề gia truyền đến thị trường trực tuyến

Nếu thế hệ trước tập trung vào việc giữ nghề thì thế hệ trẻ trong gia đình lại tìm cách đưa sản phẩm tiếp cận khách hàng bằng những phương thức mới. Anh Hứa Thế Hiển, con trai ông Nhựt, hiện phụ trách một phần công việc quảng bá sản phẩm trên các nền tảng số.

Từ nguyên liệu thiên nhiên đến thành phẩm, mỗi chai nước mắm đều chứa đựng tâm huyết của người làm nghề.

Thay vì chỉ bán hàng theo cách truyền thống, anh chủ động xây dựng nội dung trên mạng xã hội, đăng tải hình ảnh quy trình sản xuất và giới thiệu sản phẩm trên các kênh thương mại điện tử. Theo anh Hiển, môi trường số tạo điều kiện để sản phẩm địa phương tiếp cận khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố khác nhau mà không bị giới hạn bởi khoảng cách địa lý.

Những video ghi lại quá trình làm nghề, hình ảnh về các công đoạn sản xuất hay câu chuyện gia đình gắn bó với nghề truyền thống thường nhận được sự quan tâm của người xem. Việc ứng dụng công nghệ số cũng góp phần thay đổi cách thức tiếp cận thị trường của các cơ sở sản xuất nhỏ. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào khách hàng quen hoặc thương lái, người sản xuất có thể chủ động giới thiệu sản phẩm đến người tiêu dùng thông qua các nền tảng trực tuyến.

Tiếp nối nghề gia truyền, anh Hứa Thế Hiển xem chuyển đổi số như một cách để gìn giữ và lan tỏa giá trị của nghề làm nước mắm truyền thống.

Tại địa phương, các cơ quan chuyên môn đang tăng cường hỗ trợ các chủ thể OCOP trong hoạt động xúc tiến thương mại và chuyển đổi số. Ông Duy Văn Quý, Chuyên viên phòng Kinh tế xã Cái Nước, cho biết: Địa phương thường xuyên phối hợp tổ chức các hoạt động quảng bá, kết nối cung cầu, hướng dẫn xây dựng thương hiệu và hỗ trợ chủ thể đưa sản phẩm lên các nền tảng số nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ.

“Chuyển đổi số không phải là sự thay thế các giá trị truyền thống mà là công cụ giúp sản phẩm truyền thống tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn. Muốn phát triển bền vững, các cơ sở vẫn phải đặt chất lượng sản phẩm lên hàng đầu, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, bao bì và tiêu chuẩn thị trường”, ông Quý chia sẻ.

Từ những khạp nước mắm được ủ theo phương pháp thủ công đến các phiên giao dịch trên môi trường trực tuyến, nghề làm nước mắm truyền thống ở xã Cái Nước cũng như một số địa phương trong tỉnh đang cho thấy khả năng thích ứng trước những thay đổi của thời đại. Sự kết hợp giữa kinh nghiệm nghề truyền thống và công nghệ số không chỉ góp phần mở rộng thị trường mà còn tạo thêm cơ hội để những giá trị văn hóa lâu đời tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống hiện đại./.

Trúc Linh - Phong Nguyên