Giữ hồn văn hóa trong ché rượu cần của người Raglai

Bà Đào Thị Tuyên (góc phải) cùng với các phụ nữ ở xã Phan Sơn bên ché rượu cần

Nồng thơm men rừng

Chúng tôi tìm đến nhà bà Đào Thị Tuyên (xã Phan Sơn) vào một buổi sáng sớm. Hương thơm của men rượu, của nếp quyện cùng khói bếp lan tỏa khắp không gian. Bà Tuyên, năm nay đã ngoài 60 tuổi, đôi tay thuần thục trộn từng nắm cơm nếp. “Từ nhỏ đã nhìn thấy mẹ nấu rượu cần, rồi mình cũng tự làm. Tất cả đều dựa vào kinh nghiệm, không có công thức sẵn, chỉ có ký ức và cảm nhận”, bà Tuyên kể.

Với bà, mỗi ché rượu là một đứa con tinh thần. Tuy nhiên không phải ai cũng nấu rượu cần ngon, mà phải biết phối trộn theo tỷ lệ phù hợp. Theo truyền thống, men phải làm từ những loại lá cây rừng, sau khi được chọn lọc đem về phơi khô, giã nhỏ rồi trộn với gạo. Nhưng theo thời gian, việc đi lại khó khăn, hiện bà sử dụng loại men được làm sẵn từ lá rừng mua trong tỉnh. Sau khi có men thì nấu cơm để nguội rồi rải đều men lên và cho vào ché, bịt kín, đặt ở góc nhà. Mỗi ché rượu đều mang “cá tính” riêng, phụ thuộc vào nguồn men, thời tiết và kinh nghiệm của người ủ. Rượu cần càng để lâu hương vị càng thơm, đậm đà.

Bởi thế, rượu cần do bà Đào Thị Tuyên nấu có mùi thơm và độ ngọt đặc trưng, được bà con trong làng khen ngợi. Tùy vào kích thước ché lớn hay nhỏ, mỗi ché bán với giá từ 200.000 - 400.000 đồng.

Ông Lê Ngọc Mai - Trưởng thôn Bon Thóp, xã Phan Sơn cho biết: “Rượu cần không chỉ là sản phẩm ẩm thực, mà còn là “kho lưu trữ” ký ức văn hóa của người Raglai. Rượu cần hiện diện trong hầu hết các lễ hội truyền thống. Mỗi giọt rượu thơm nồng là một câu chuyện về làng, về lễ hội, về các nghi lễ quan trọng trong đời người và tinh thần cộng đồng. Mọi người quây quần bên ché rượu, cùng uống chung một nguồn men, cùng chia sẻ niềm vui, nỗi buồn, như một cách gắn kết bền chặt giữa con người với con người”.

Phát huy nghề truyền thống gắn với du lịch

Ngày nay, khi đời sống thay đổi, nhiều loại đồ uống công nghiệp xuất hiện, nghề làm rượu cần của người Raglai đứng trước không ít thách thức. Nhằm bảo tồn, phát huy nghề nấu rượu cần truyền thống của đồng bào, năm 2022, xã Phan Lâm (cũ) đã có chủ trương thành lập Tổ nấu rượu cần, với 6 thành viên tham gia do Hội Liên hiệp Phụ nữ xã đảm nhiệm, trong đó bà Tuyên làm tổ trưởng.

Theo bà Đào Thị Ngọc Tha - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Phan Sơn, những năm gần đây, việc phát triển du lịch cộng đồng đã mở ra hướng đi mới. Đặc biệt, tuyến đường 28B đi qua địa bàn xã đã hoàn thành, kết nối giao thông thuận lợi từ biển lên rừng và ngược lại, tạo cơ hội để người dân địa phương quảng bá các sản phẩm thủ công, nông nghiệp, nét văn hóa đặc trưng. Trong đó, rượu cần sẽ trở thành sản phẩm thu hút du khách, góp phần tạo sinh kế, thu nhập cho người dân. Vì thế, hội sẽ tiếp tục quan tâm, khuyến khích các hộ nắm bắt thị trường, đưa sản phẩm rượu cần đến với nhiều người hơn, đồng thời tiếp thị tới các cửa hàng trong và ngoài tỉnh.

Giữa nhịp sống hiện đại, việc giữ gìn văn hóa rượu cần của người Raglai cho thấy trách nhiệm của cộng đồng bản địa. Bởi trong từng giọt rượu ấy, có cả hồn cốt của núi rừng, của con người và của một nền văn hóa đang được nâng niu, gìn giữ.

Thùy Linh .