Giữ 'hồn' trang phục bản địa

Khi trang phục "lạ" xuất hiện tại điểm du lịch

Những năm gần đây, tại một số điểm du lịch trên địa bàn tỉnh, nhiều loại trang phục cách tân lạ lẫm, màu sắc sặc sỡ được bày bán hoặc cho thuê... phục vụ nhu cầu du khách.

Khoác trên mình bộ váy áo sặc sỡ sắc màu, chị Vương Thảo - du khách đến từ Hà Nội lựa chọn những góc đẹp nhất trong Khu du lịch Cát Cát để tạo dáng chụp ảnh lưu niệm. Mặc dù hài lòng với những bức ảnh chụp được, nhưng chị Thảo vẫn mông lung với nguồn gốc của bộ trang phục đang mặc trên người.

Chị Vương Thảo chia sẻ: “Người cho thuê giới thiệu đây là trang phục của dân tộc Miêu. Thực ra tôi cũng không rõ lắm về trang phục của các dân tộc Việt Nam, nhưng thấy quần áo ấn tượng nên thuê để chụp ảnh lưu niệm, lưu giữ khoảnh khắc trong chuyến du lịch”.

Cùng chung quan điểm, chị Lăng Thị Trúc - du khách đến từ tỉnh Bắc Ninh cũng lựa chọn bộ váy cách tân của người Mông để mặc chụp ảnh. Chị Trúc cho biết: “Tôi biết đây là bộ trang phục của dân tộc Mông nhưng được cách tân. Khi mặc bộ trang phục này, tôi muốn tạo cho mình diện mạo đặc biệt”.

Dạo quanh các khu du lịch, lễ hội, hay các chợ phiên vùng cao Lào Cai, chúng tôi không khó bắt gặp hình ảnh người dân, du khách xúng xính trong những bộ váy áo màu sắc sặc sỡ, gắn các loại hạt lấp lánh, hay những chiếc khăn trùm đầu được làm khá cầu kỳ. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ, đó không phải là váy áo của người bản địa Lào Cai, mà là những bộ trang phục được cách tân, thậm chí là của các dân tộc nước ngoài.

Du khách đi du lịch thường ưu tiên tính thẩm mỹ, sự rực rỡ khi chụp ảnh, ghi hình. Với họ, bộ váy rực rỡ sắc màu, đính nhiều phụ kiện kim loại óng ánh dễ dàng tạo ra những bức ảnh bắt mắt để đăng trên các nền tảng mạng xã hội. Trong khi đó, những bộ trang phục truyền thống của đồng bào các dân tộc Lào Cai thường được làm thủ công bằng vải lanh truyền thống, nhuộm chàm có phần trầm mặc. Nhưng chính vẻ trầm mặc, thô sơ đó đã tạo nên vẻ đẹp giản dị và gần gũi, giàu bản sắc.

Được biết, về mặt pháp lý, hiện không có quy định nào cấm người dân mặc các loại trang phục tại nơi công cộng, miễn là không vi phạm thuần phong mỹ tục hoặc phản cảm quá mức. Trong khi đó, về mặt kinh tế, các cửa hàng cũng chỉ quan tâm tới cung cấp trang phục mà khách hàng có nhu cầu và thu được lợi nhuận.

Tuyên truyền để thay đổi nhận thức

Tuy nhiên, sự bùng nổ của dịch vụ cho thuê trang phục cách tân hay của các dân tộc nước ngoài đã đặt các nhà quản lý văn hóa và đơn vị kinh doanh du lịch vào thế khó.

Ông Dương Tuấn Nghĩa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho biết: Hiện nay, ở một số điểm du lịch, lễ hội, trang phục truyền thống đang có chiều hướng bị cách tân. Trước thực trạng này, trong những năm qua, chúng tôi đã phối hợp với các địa phương, ban quản lý các điểm du lịch, lễ hội tuyên truyền bảo tồn và phát huy giá trị trang phục truyền thống.

Thời gian tới, ngành văn hóa, thể thao và du lịch tiếp tục tham mưu tỉnh để có hướng dẫn, quy định và cơ chế giúp các địa phương làm tốt hơn công tác bảo vệ và phát huy giá trị của trang phục truyền thống.

Rõ ràng, trong khi chờ cơ chế cụ thể, giải pháp trước mắt, dễ thực hiện và hiệu quả nhất chính là tuyên truyền và định hướng. Mục tiêu là làm sao để du khách hiểu rằng: Bộ trang phục dân tộc truyền thống thực sự không chỉ là quần áo, mà là sản phẩm vật chất sống động về văn hóa, là bộ nhận diện thương hiệu của mỗi dân tộc. Tuy nhiên, việc tuyên truyền, định hướng cần chiến lược đồng bộ, trong đó đặc biệt tuyên truyền cho các hộ kinh doanh dịch vụ cho thuê trang phục, giúp họ hiểu rằng, việc cho thuê trang phục nước ngoài hay cách tân có thể mang lại lợi nhuận tức thời, nhưng về lâu dài sẽ làm phai nhạt bản sắc, khiến du lịch địa phương mất đi sức hút đặc trưng. Bên cạnh tuyên truyền, ngành văn hóa cần có những buổi tập huấn, giúp người dân phân biệt và tự hào về bộ trang phục truyền thống của đồng bào mình.

Đối với du khách, cần tăng cường công tác tuyên truyền, định hướng bằng nhiều hình thức sinh động, hấp dẫn. Đặc biệt, cần có bảng hướng dẫn, giới thiệu về trang phục truyền thống của đồng bào các dân tộc Lào Cai. Thậm chí cần có những tờ rời, hoặc mã quét QR tại các điểm du lịch để giải thích về ý nghĩa của trang phục bản địa. Khi hiểu được giá trị của những trang phục truyền thống các dân tộc Lào Cai, du khách sẽ trân trọng và mong muốn được khoác lên mình bộ đồ “thật” hơn là những bộ đồ may công nghiệp cách tân.

Được biết, trong thời gian qua, các doanh nghiệp làm du lịch cũng trăn trở tìm giải pháp, trong đó, Công ty TNHH Một thành viên Du lịch Cát Cát là ví dụ điển hình.

Ông Nguyễn Trung Kiên - Phó Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Du lịch Cát Cát cho biết: Chúng tôi đã xây dựng, gìn giữ và đang bảo tồn những màu sắc văn hóa qua những bộ trang phục truyền thống. Chúng ta có thể cảm nhận điều này rõ ràng qua trang phục của thành viên đội văn nghệ, tất cả mặc trang phục của người Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phó… bản địa. Tuy nhiên, với sự phát triển của du lịch, hiện nay đang có những bộ quần áo của nước ngoài, màu sắc sặc sỡ hơn thu hút du khách. Với trách nhiệm của người quản lý, nhiều năm qua, chúng tôi đã tuyên truyền với Nhân dân về giá trị của những trang phục truyền thống. Bên cạnh đó, chúng tôi có những bảng khuyến cáo du khách không nên lựa chọn những bộ trang phục cách tân, trang phục nước ngoài hay trang phục phản cảm vào trong khu du lịch.

Việc bảo tồn trang phục dân tộc không chỉ là trách nhiệm của ngành văn hóa, chính quyền địa phương, mà còn là sự chung tay của mỗi người dân bản địa trong việc giữ nghề và của mỗi du khách trong lựa chọn cách trải nghiệm văn hóa.

Tất Đạt - Tô Dung