Giữ gìn nếp nhà xưa trong thời đại số

Khoảng cách được khỏa lấp bằng tình thương và sự thấu hiểu

Trong căn nhà gần 60 m2 ở phường Tây Hồ, Hà Nội, cụ Nguyễn Quế Duệ, một cựu chiến binh năm nay đã bước sang tuổi 96, đang sống cùng vợ và 3 thế hệ con cháu. Việc giữ được sự êm ấm, kính trên nhường dưới suốt nhiều năm qua của gia đình cụ là kết quả của một nếp sống kỷ cương nhưng đầy thấu hiểu giữa các thế hệ.

Cụ Nguyễn Quế Duệ chia sẻ, việc phát sinh bất đồng trong gia đình là điều khó tránh khỏi, quan trọng nhất vẫn là cách giải quyết mâu thuẫn giữa mọi người với nhau. Thay vì quở trách khi con cháu có điều chưa đúng, cụ Duệ thường chọn cách kiên nhẫn chờ đợi đến lúc đêm khuya để gọi riêng từng người ra tâm sự, phân tích cặn kẽ đúng sai, rồi ân cần khuyên nhủ. Cách tiếp cận nhẹ nhàng này giúp con cháu tự nhận thức được vấn đề và thay đổi từ bên trong, mà không cảm thấy bị áp đặt hay tổn thương.

Dù tuổi đã cao, nhưng cụ Nguyễn Quế Duệ (96 tuổi) và cụ bà (93 tuổi) vẫn rất yêu thương nhau.

Nếp sống này của gia đình cụ Duệ vốn được duy trì lâu nay. Cụ Duệ luôn quan niệm, người lớn phải làm gương thì trẻ nhỏ mới học theo. Nhớ lại những ngày chiến tranh gian khó, từ những năm tháng rèn luyện trong quân đội, khi thuộc đơn vị C17, phục vụ trực tiếp cho Đại tướng Võ Nguyên Giáp, cụ bà khi đó đã ở hậu phương chăm lo chu đáo cho các con để cụ yên tâm công tác.

Sự đoàn kết, hiếu thảo của con cháu ngày hôm nay, từ việc chăm lo từng bữa ăn sáng, đến việc chuẩn bị cơm nước, thuốc thang cho cha mẹ, chính là quả ngọt từ sự hy sinh và gương mẫu của ông bà. Ngay cả hai đứa chắt nhỏ đi học về biết chào, hỏi thăm hai cụ, cũng là nhờ nhìn vào cách ứng xử của người lớn trong nhà.

Cụ Nguyễn Quế Duệ và con gái đi thực hiện quyền và nghĩa vụ của công dân trong ngày bầu cử.

Trong thời đại số, cụ Nguyễn Quế Duệ cũng không đứng ngoài sự phát triển của công nghệ. Cụ Duệ có một người con trai hiện đang sinh sống tại nước ngoài, nên chiếc điện thoại thông minh đã trở thành vật dụng quen thuộc giúp cụ giữ liên lạc với con. Nhờ có các ứng dụng gọi điện trực tuyến, khoảng cách địa lý dường như bị xóa nhòa, giúp cụ Duệ thường xuyên được nhìn thấy mặt, nghe thấy tiếng con. Vào những dịp giỗ chạp, lễ Tết, cụ Duệ cũng dễ liên lạc với những người con ở xa để gia đình cùng sum họp.

Những giá trị mà thế hệ đi trước gìn giữ chính là nền tảng vững chắc để các thế hệ sau tiếp nối, xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

Sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại

Cũng chung tinh thần gìn giữ nếp nhà đa thế hệ, gia đình anh Phạm Quang Dũng, trú tại xã Phúc Thịnh, Hà Nội là một minh chứng khác. Hạnh phúc êm ấm của gia đình anh Dũng bắt nguồn từ những quan điểm sống cởi mở, khi thế hệ ông bà “nói không” với sự bảo thủ và người trẻ không xa rời những giá trị truyền thống. Sự cố gắng giữa các thế hệ tạo nên một môi trường sống thoải mái, nơi mọi người đều cảm thấy được tôn trọng và yêu thương.

Anh Phạm Quang Dũng và bố thường xuyên liên lạc với ông nội thông qua mạng xã hội.

Bà Nguyễn Thị Hoa, bà nội của anh Dũng, năm nay 74 tuổi, luôn biết cân bằng giữa Truyền thống và hiện đại. Bà Hoa tâm niệm phải học hỏi và giữ lấy những nề nếp của cha ông để lại, nhưng cũng rất cầu thị quan sát cách xã hội đổi mới. Trong sinh hoạt hằng ngày, bà dành sự thông cảm cho những khác biệt trong nếp sống của con cháu. Biết các cháu thích ăn những món theo khẩu vị của người trẻ, trong khi ông bà thích ăn mềm, nấu nhừ, bà vẫn vui vẻ chuẩn bị những món ăn phù hợp với khẩu vị của từng người. Những khi cháu đi làm về muộn vào mùa đông, bà lại tỉ mỉ hâm nóng lại bát canh để cháu được ngon miệng và giữ sức khỏe. Nếu có bất đồng xảy ra, bà Hoa thường chọn cách ngồi lại tâm sự thẳng thắn để hai bà cháu hiểu nhau hơn, thay vì nổi nóng, giữ được hòa khí chung trong gia đình.

Dù chưa thể thao tác công nghệ giỏi như lớp trẻ, nhưng sự nỗ lực tiếp cận của ông bà khiến con cháu cảm thấy vô cùng ấm áp.

Về phía ông nội của anh Phạm Quang Dũng, ông Phạm Quang Minh, dù đã 80 tuổi nhưng ông vẫn cố gắng tiếp cận công nghệ thông tin theo khả năng của mình. Ông Minh hiểu rằng, xã hội đi lên thì mình cũng phải cố gắng học hỏi để không bị lạc hậu. Công nghệ đối với ông là công cụ để giao lưu và đảm bảo sự an tâm trong nhà. Nếu đến giờ chưa thấy anh Dũng về, ông nội sẽ dùng điện thoại để hỏi thăm xem cháu đang ở đâu. Sự quan tâm thông qua một cuộc gọi ngắn ngủi, giúp sợi dây liên kết giữa ông bà và các cháu luôn được duy trì chặt chẽ.

Câu chuyện tình cảm của ông bà nội anh Dũng cũng là một bài học lớn về sự gắn bó cho thế hệ cháu chắt. Bà Hoa vẫn giữ những lá thư tay được viết trên vỏ bao thuốc lá hay những mảnh giấy mỏng từ thời chiến tranh khi hai người phải xa nhau vì nhiệm vụ. Sau bao nhiêu vất vả của thời trẻ, khi về hưu, ông bà quyết định bù đắp cho nhau khoảng thời gian xa cách. Họ đã “ngoắc tay” hứa với nhau sẽ ở bên nhau ít nhất thêm 12 năm nữa để bù lại những ngày chia xa, và mỗi ngày dành cho nhau những cử chỉ yêu thương giản dị. Tình yêu sắt son ấy, trải qua khói lửa chiến tranh đến thời đại số, vẫn vẹn nguyên và trở thành điểm tựa tinh thần cho cả gia đình.

Sợi dây kết nối giữa các thế hệ

Cốt lõi của hạnh phúc nằm ở sự gắn kết tinh thần, hiện hữu trong sự ổn định và lòng chung thủy của mỗi cặp vợ chồng.

Nhìn nhận về sự biến đổi của cấu trúc gia đình Việt Nam trong bối cảnh hiện nay, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức - nguyên Giám đốc Sở Văn hóa Hà Nội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long cho rằng, dù hình thái có thay đổi, nhưng cốt lõi của hạnh phúc luôn nằm ở sự gắn kết tinh thần, hiện hữu trong sự ổn định và lòng chung thủy của mỗi cặp vợ chồng, trong sự sum vầy của các thành viên dưới một mái ấm chung. Những quan niệm gia đình truyền thống “tam đại đồng đường”, “tứ đại đồng đường” đến nay vẫn vẹn nguyên giá trị. Ông cũng cho rằng, tư tưởng sống tách biệt “đồng sàng dị mộng” khó có thể mang lại hạnh phúc bền vững.

Sự bền vững của gia đình trước hết phải bắt nguồn từ lòng tốt và sự yêu thương chân thành giữa các thành viên.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, mỗi cá nhân trong gia đình cũng cần không ngừng đổi mới, nâng cao trình độ, từ đó có cách ứng xử phù hợp với sự phát triển của công nghệ. Ông cảnh báo về tình trạng phụ thuộc quá nhiều vào điện thoại hay các thiết bị số hiện nay, khi các thành viên trong gia đình mải mê với tivi hay điện thoại riêng, thì dù có sống chung dưới một mái nhà, khoảng cách về tình cảm vẫn rất xa xôi.

Để giải quyết mâu thuẫn giữa các thế hệ và tác động tiêu cực của công nghệ, giải pháp then chốt chính là sự hài hòa giữa yếu tố hiện đại và truyền thống. Việc sử dụng công nghệ nên là công cụ để kết nối thay vì trở thành rào cản ngăn cách sự tương tác trực tiếp giữa các cụ, ông bà, cha mẹ và con cái. Sự thấu hiểu và trao đổi tình cảm hằng ngày chính là sợi dây bền chặt nhất giữ cho nếp nhà xưa mãi vững chãi giữa kỷ nguyên số.

Minh Ngọc/Báo Tin tức và Dân tộc