Giữ bình yên nơi đầu nguồn Cửa Đạt

Kỹ sư, công nhân Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 3 trực vận hành tại hồ Cửa Đạt.

“Đơn vị đã và đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị sử dụng nước, triển khai đồng bộ các giải pháp vận hành, điều tiết phù hợp, ưu tiên nguồn nước phục vụ làm đất, gieo cấy, tưới dưỡng, chăm sóc và chống khô hạn cho cây trồng vụ mùa” - ông Lê Bá Huân, phụ trách Chi nhánh Khai thác công trình thủy lợi Cửa Đạt, thuộc Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 3 (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) chia sẻ.

Hồ chứa nước Cửa Đạt là công trình thủy lợi khai thác tổng hợp nguồn nước sông Chu có quy mô lớn, giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống thủy lợi của cả nước. Hồ có diện tích lưu vực 5.938km2, dung tích toàn bộ khoảng 1,45 tỷ m3 nước. Không phải ngẫu nhiên hồ Cửa Đạt được đưa vào danh mục đập, hồ chứa nước quan trọng đặc biệt, công trình thủy lợi quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia. Đến thời điểm này, hồ Cửa Đạt là hồ thủy lợi lớn thứ hai toàn quốc (sau hồ Dầu Tiếng). Công trình đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quan trọng: giảm lũ cho vùng hạ du sông Chu; cấp nước cho sản xuất công nghiệp và sinh hoạt với lưu lượng 7,715m3/s; tạo nguồn tưới ổn định cho 86.862ha đất canh tác, trong đó vùng Nam sông Chu hơn 54.000ha, vùng Bắc sông Chu - Nam sông Mã hơn 32.000ha; kết hợp phát điện với công suất lắp máy 112MW; đồng thời bổ sung nước mùa kiệt cho hạ du, góp phần đẩy mặn, cải tạo môi trường sinh thái.

Dẫn chúng tôi đi thăm các hạng mục đầu mối, ông Hoàng Ngọc Cảnh, Tổ trưởng Tổ Kế hoạch - Kỹ thuật, Chi nhánh Khai thác công trình thủy lợi Cửa Đạt, cho biết: “Công tác vận hành hồ luôn được tính toán trên cơ sở nguồn nước hiện có của hồ Cửa Đạt và các hồ chứa thượng nguồn như thủy điện Hủa Na ở Nghệ An, hồ Nậm Sam 3 của nước bạn Lào; đồng thời bám sát các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn của Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia và Đài Khí tượng thủy văn khu vực Bắc bộ”.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, do lưu vực hồ Cửa Đạt rộng, nguồn nước đổ về chủ yếu từ khu vực miền núi nước bạn Lào, tỉnh Nghệ An và thượng nguồn Thanh Hóa. Địa hình dốc khiến nước lũ về nhanh, diễn biến phức tạp, đòi hỏi công tác theo dõi, dự báo, tính toán và điều hành phải rất chủ động, chính xác. Chỉ một sự chậm trễ, chủ quan trong vận hành cũng có thể ảnh hưởng đến an toàn công trình và tính mạng, đời sống Nhân dân vùng hạ du.

Vì vậy, trong các đợt mưa lũ, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 3 đều phát đi thông báo vận hành, điều tiết lũ theo đúng quy trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Lưu lượng xả được điều chỉnh tăng, giảm tùy theo tình hình thực tế, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cắt, giảm lũ, an toàn hồ đập và an toàn cho vùng hạ du. Đơn vị thường xuyên phối hợp với Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Thanh Hóa, chính quyền các địa phương, các cơ quan, đơn vị liên quan để thông tin kịp thời đến cán bộ và Nhân dân.

Để giữ vững an toàn cho công trình trong mùa mưa bão năm 2026, Ban Chỉ huy Phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn hệ thống thủy lợi Cửa Đạt đã phân công trách nhiệm cụ thể cho từng thành viên; duy trì chế độ trực, tuần tra, kiểm tra công trình; theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa lũ, mực nước hồ, tình trạng các hạng mục đầu mối, thiết bị, máy móc. Những hư hỏng, phát sinh đều được phát hiện, sửa chữa kịp thời như nâng cấp hệ thống quan trắc đập, tràn xả lũ; xử lý, khắc phục các hư hỏng đối với hệ thống thủy lợi Cửa Đạt do ảnh hưởng của mưa, bão năm 2025; xây dựng kè bảo vệ bờ và công trình phục vụ quản lý vận hành, nâng cao khả năng ứng phó khi có tình huống khẩn cấp; sửa chữa nâng cấp thiết bị cơ khí cửa van cung tràn xả lũ...

Cùng với đó, phương châm “4 tại chỗ” được triển khai nghiêm túc tại từng hạng mục công trình. Vật tư dự trữ, phương tiện, nhân lực, phương án chỉ huy đều được rà soát, chuẩn bị sẵn sàng. Tại khu vực đập chính, hạ lưu đập chính và tràn xả lũ, đơn vị đã chuẩn bị hàng nghìn bao tải, 7.000m3 đá hộc cùng phương án cụ thể về huy động lực lượng, phương tiện để chủ động xử lý khi có tình huống xảy ra. Công tác phối hợp với các nhà máy thủy điện trên hệ thống cũng được chú trọng.

Theo phương án phòng, chống lũ vùng hạ du Cửa Đạt, khi mực nước hồ đạt các cao trình cảnh báo, các cấp, ngành, địa phương liên quan phải theo dõi sát sao và triển khai các biện pháp ứng phó tương ứng. Phạm vi ảnh hưởng khi hồ vận hành xả lũ liên quan đến nhiều địa phương vùng hạ du như các huyện Thường Xuân, Thọ Xuân, Triệu Sơn, Thiệu Hóa, Đông Sơn và TP Thanh Hóa (cũ). Do đó, các phương án bảo vệ dân cư, cơ sở kinh tế, công trình hạ tầng, khu vực an ninh - quốc phòng, cũng như phương án sơ tán dân đến nơi an toàn luôn được đặt lên hàng đầu.

Giữa đại ngàn Thường Xuân, hồ Cửa Đạt vẫn lặng lẽ làm nhiệm vụ giữ nước, cắt lũ, cấp nguồn nước mát cho đồng ruộng, nhà máy và dân sinh vùng hạ du. Phía sau sự bình yên ấy là tinh thần chủ động, trách nhiệm, là sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành, là những ca trực âm thầm bên thân đập, tràn xả lũ, phòng điều hành, tính toán, vận hành khoa học, trách nhiệm của những cán bộ, kỹ sư, công nhân ngày đêm bám công trình. Để rồi, từ nơi đầu nguồn sông Chu, dòng nước từ hồ Cửa Đạt tiếp tục chảy về, mang theo niềm tin về những mùa vàng no ấm và sự bình yên cho Nhân dân.

Bài và ảnh: Thu Hòa