Giữ bình yên cho những cánh rừng

Để bảo vệ các loài động, thực vật, lực lượng kiểm lâm Vườn quốc gia (VQG) Cát Tiên phải ngày đêm âm thầm ngăn chặn những chiếc bẫy, bảo vệ bình yên cho những cánh rừng.

Những bước chân lặng lẽ giữa đại ngàn

Một ngày đầu tháng 8 này, khi phần lớn người dân đang tận hưởng kỳ nghỉ cuối tuần, Tổ kiểm lâm cơ động của Hạt Kiểm lâm VQG Cát Tiên lên đường vào Tiểu khu 402 - khu rừng được ví như “trái tim” của vùng lõi VQG. Đây là khu vực có nhiều loài gỗ quý nhóm I (gõ đỏ, cẩm lai, căm xe…) cùng nhiều quần thể ĐVHD quý hiếm.

Lực lượng kiểm lâm Vườn quốc gia Cát Tiên tiến hành tháo gỡ bẫy hom - loại dùng để bắt các loài thú móng guốc.

Đi đầu đoàn tuần tra, anh Nguyễn Văn Sang, Phó Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm cơ động vừa quan sát những dấu vết khả nghi ven đường mòn, vừa chia sẻ về công việc thầm lặng của những người giữ rừng tại cơ sở. “Vào mùa khô thì phòng chống cháy rừng, mùa mưa chống săn bắt ĐVHD. Do đó, chúng tôi phải bám rừng quanh năm, trực 24/24 giờ để làm tốt nhiệm vụ được giao”- anh Sang nói.

Khi mùa mưa đến, thảm thực vật xanh tốt, nguồn thức ăn dồi dào khiến các loài thú thường xuyên xuất hiện ở trảng cỏ, khe suối, bàu nước. Đây cũng là lúc các đối tượng săn bắt lợi dụng dùng xuồng nhỏ theo đường sông len lỏi vào rừng đặt bẫy. Những chiếc bẫy hom, bẫy cáp, bẫy lò xo… được giăng trên các lối mòn mà thú thường qua lại. “Bẫy hom rất nguy hiểm với các loại thú như: nai, heo rừng, bò tót... Khi con vật bước vào, gai sắt nhọn của bẫy sẽ đâm sâu vào chân, càng vùng vẫy càng bị siết chặt”- anh Sang giải thích.

Để phát hiện những chiếc bẫy ấy, lực lượng kiểm lâm phải thực hiện các chuyến tuần tra kéo dài nhiều ngày. Mỗi người đều mang theo lương thực, võng, áo mưa để ăn, ngủ trong rừng. Họ rà soát từng lối mòn, gốc cây, khe suối… Công việc đòi hỏi sức bền, sự kiên nhẫn và cả kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều năm.

Kiểm lâm viên Trần Cảm cho biết: Mùa mưa khiến mọi dấu vết nhanh chóng bị xóa nhòa. Các dấu chân người, bánh xe, nơi đặt bẫy… đều nhanh chóng biến mất sau những cơn mưa lớn. Trong khi đó, các đối tượng đặt bẫy ngày càng tinh vi, chúng thường chọn những “điểm thắt cổ chai”, nơi thú buộc phải đi qua, hoặc những lối mòn ven suối, dưới tán cây rậm để giăng bẫy. Muốn phát hiện, phải quan sát từng cành cây bị bẻ cong, bụi cỏ bị dập hay hướng di chuyển của dấu chân thú. Hiểm nguy rình rập dưới mỗi bước chân, chỉ một sơ suất cũng có thể khiến anh em mắc vào bẫy. Bên cạnh đó, cây đổ, lũ quét, rắn độc, thú dữ có thể xuất hiện bất cứ lúc nào. Vì vậy, nguyên tắc bất di bất dịch là tuần tra theo nhóm để kịp thời hỗ trợ nhau khi có sự cố.

Nhiều tình huống giải cứu động vật mắc bẫy cũng khiến lực lượng kiểm lâm phải “cân não” để tìm phương án hiệu quả. Với bò tót hay các loài thú lớn, lực lượng kiểm lâm phải báo cáo, huy động đội chuyên trách để đảm bảo an toàn. Đối với khỉ, chồn, cầy... anh em tìm cách tháo gỡ nhanh nhất để thả về tự nhiên. Riêng với rắn hổ chúa (loài rắn cực độc), phải tuyệt đối bình tĩnh, kiểm lâm phải cắt dần cần bẫy, nới từng vòng dây để con vật tự bò đi, tránh kích động khiến rắn quay lại tấn công.

Không chỉ thiên nhiên khắc nghiệt, kiểm lâm còn phải đối mặt với các đối tượng lâm tặc manh động. Kiểm lâm viên Nguyễn Văn Thịnh vẫn nhớ như in những đêm phục kích giữa rừng sâu. “Có lúc nghe tiếng bước chân lâm tặc đến gần mà không biết họ có bao nhiêu người, có mang theo hung khí hay không... Áp lực rất lớn nhưng anh em luôn động viên nhau giữ bình tĩnh để xử lý tình huống. Nhờ đó, nhiều vụ việc đã khống chế thành công đối tượng, thu giữ tang vật và bảo đảm an toàn cho lực lượng” - anh Thịnh kể.

Khi đề cập đến động lực giúp kiểm lâm ngày đêm bám trụ giữ rừng, anh Thịnh cười trả lời: “Có lẽ là tình yêu với rừng. Mỗi lần gỡ được một chiếc bẫy, cứu được một con thú rồi thả về môi trường tự nhiên, anh em cảm thấy rất vui và hạnh phúc”.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hạt Kiểm lâm VQG Cát Tiên tổ chức hơn 6,5 ngàn lượt tuần tra. Qua đó đã phát hiện, xử lý 40 đối tượng vi phạm; tháo gỡ hơn 1,5 ngàn bẫy các loại.

Phương án giữ rừng hiệu quả

Theo Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm VQG Cát Tiên Nguyễn Thanh Long, mùa mưa tình trạng săn bắt ĐVHD sẽ nhiều hơn. Vì đây là mùa sinh sản của nhiều loài ĐVHD. Mùa này nguồn thức ăn dồi dào khiến thú tập trung ra các bàu nước, trảng cỏ và khe suối nên các đối tượng thường lén lút vào rừng đặt bẫy.

Một nguyên nhân khác là mùa mưa cũng là mùa nông nhàn của nhiều hộ dân vùng đệm. Một số người dân vào rừng đặt bẫy thú.

Trước thực trạng này, Hạt Kiểm lâm VQG Cát Tiên chủ động xây dựng kế hoạch cao điểm tuần tra ngay từ đầu mùa mưa, phân công nhiệm vụ đến từng trạm, tổ và kiểm lâm viên. Đơn vị khai thác dữ liệu nhiều năm từ phần mềm SMART để xác định các “điểm nóng”, bố trí lực lượng đúng trọng tâm thay vì dàn trải; đồng thời tăng cường các chốt kiểm soát tại cửa rừng, bến sông, đường mòn, kết hợp tuần tra cố định với tuần tra cơ động, đột xuất. Bên cạnh đó, các thiết bị định vị GPS, camera bẫy ảnh và flycam cũng được ứng dụng để giám sát những khu vực hiểm trở, khó tiếp cận trong mùa mưa.

Cũng theo Phó Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm VQG Cát Tiên Nguyễn Thanh Long, với hơn 71 ngàn hécta rừng đặc dụng, trong khi lực lượng kiểm lâm còn mỏng, đơn vị xác định lấy công nghệ và sức mạnh cộng đồng để bù đắp hạn chế về quân số. Cùng với đó là sự tham gia của người dân vùng đệm thông qua các chính sách giao khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng và phối hợp cung cấp thông tin.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp đã góp phần nâng cao hiệu quả tuần tra, phát hiện và xử lý vi phạm. Tuy nhiên, tình trạng săn bắt ĐVHD trái phép vẫn còn diễn biến phức tạp, đòi hỏi tiếp tục có những giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Ông Nguyễn Thanh Long cho rằng: Xử phạt vi phạm là cần thiết nhưng chỉ giải quyết được “phần ngọn”. Muốn chấm dứt tình trạng đặt bẫy, săn bắt ĐVHD trái phép, cần tháo gỡ tận gốc bài toán sinh kế của người dân vùng đệm. Vì vậy, VQG Cát Tiên đang tiếp tục mở rộng giao khoán bảo vệ rừng, chi trả dịch vụ môi trường rừng, phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng nhằm tạo thêm việc làm tại chỗ. Đồng thời, phối hợp với địa phương triển khai các mô hình sinh kế như: Trồng dược liệu dưới tán rừng, nuôi ong, phát triển sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) gắn với lâm nghiệp. Khi người dân có việc làm và thu nhập ổn định, công tác bảo vệ rừng sẽ tốt hơn.

An Nhơn