Giữ bản sắc người Hà Nội: Nối dài dòng chảy ngàn năm

Văn hóa Hà Nội không chỉ hiện hữu trong di sản vật thể, mà đó còn là nếp sống thanh lịch, văn minh của người Tràng An. Ảnh: Thiện Tâm

Con người - cốt lõi của thương hiệu văn hóa Thủ đô

Trong dòng chảy ngàn năm văn hiến, vừa hào sảng vừa thanh lịch, điều tạo nên nhịp điệu riêng của văn hóa Thủ đô chính là những con người của Thăng Long - Hà Nội.

Hà Nội là một không gian văn hóa đặc biệt, nơi hội tụ những lớp trầm tích lịch sử dày đặc, từ Hoàng thành Thăng Long, hệ thống đền, chùa, đình cổ kính đến khu phố cổ với những con phố mang tên nghề truyền thống hay khu phố cũ in đậm dấu ấn kiến trúc Pháp. Tất cả tạo nên một chỉnh thể đô thị độc đáo, nơi quá khứ và hiện tại song hành.

Bên cạnh đó là hệ thống làng nghề, làng cổ ven đô, những hồ nước và hàng cây xanh - những yếu tố tưởng như giản dị nhưng lại góp phần làm nên bản sắc không thể trộn lẫn của Hà Nội.

Tuy nhiên, văn hóa Hà Nội không chỉ hiện hữu trong di sản vật thể. Đó còn là nếp sống thanh lịch, văn minh của người Tràng An - từ cách ăn nói, ứng xử đến lối sống tinh tế, trọng nghĩa tình. Chính con người Hà Nội, với những chuẩn mực được hun đúc qua thời gian, mới là chủ thể quan trọng nhất của văn hóa.

Qua bao thế hệ, họ sinh ra, lớn lên, cống hiến trọn vẹn cho mảnh đất này rồi trở về với cát bụi. Sự hiện diện của mỗi con người, mỗi thế hệ tựa như những lớp phù sa lặng lẽ bồi đắp, kết tinh nên một cốt cách riêng biệt: Bản lĩnh vững vàng, phong thái đĩnh đạc và tâm hồn tinh tế. Đó là nền tảng văn hóa bền vững, được bồi tụ không ngừng qua thời gian.

Phẩm chất tiên phong của người Hà Nội được tôi luyện qua những thăng trầm lịch sử. Từ một kinh đô từng nhiều phen nhuốm lửa binh đao với chiến lược “vườn không nhà trống” đến một Thủ đô “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”, rồi ngày trở về trong khúc khải hoàn, tất cả đã hun đúc nên bản lĩnh kiên cường và trí tuệ sắc sảo. Những giá trị ấy chính là nền tảng làm nên bản sắc riêng của Hà Nội.

Cùng với hồ Tây, cốm làng Vòng, sơn mài Hạ Thái, nón làng Chuông, tranh Hàng Trống..., “người Hà Nội” cũng là một trong những tinh hoa tiêu biểu, góp phần kiến tạo diện mạo văn hóa Thủ đô - để Hà Nội mãi là Hà Nội, một vẻ đẹp không thể thay thế.

Nghị quyết 02-NQ/TW về “Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới” đã đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, khẳng định rõ: Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển bền vững. Con người không còn là đối tượng được “bồi dưỡng theo khuôn mẫu” một cách thụ động, mà đã trở thành chủ thể sáng tạo, tự kiến tạo giá trị văn hóa.

Đây là một sự thay đổi sâu sắc về tư duy: Người dân Thủ đô không chỉ là những người "hưởng thụ" văn hóa mà họ chính là những nghệ sĩ, những nhà sáng tạo trong không gian sống của mình. Từ người thợ thủ công ở Làng gốm Bát Tràng miệt mài đổi mới sản phẩm để đưa gốm Việt ra thế giới, đến những người trẻ khởi nghiệp từ nền tảng di sản trong các không gian sáng tạo, tất cả đều đang góp phần trực tiếp làm giàu thêm văn hóa Hà Nội.

Vì vậy, để văn hóa Thủ đô giữ được bản sắc và định vị được “thương hiệu” trên trường quốc tế, yếu tố tiên quyết vẫn là con người Hà Nội - những chủ thể phải ý thức, gìn giữ và tiếp tục bồi đắp chính bản sắc của mình.

Điểm tựa cho phát triển bền vững

Chính vì vậy, việc khơi dậy bản lĩnh, trí tuệ và nếp sống văn minh của người dân Thủ đô là nền tảng cốt lõi để kiến tạo một tương lai bền vững - nơi văn hóa trở thành “nguồn lực mềm”, giúp Hà Nội khẳng định vị thế và bản sắc riêng trong kỷ nguyên mới.

Khi mỗi người dân nhận thức rằng văn hóa không chỉ là niềm tự hào, mà còn là phong cách sống, là sinh kế và là sức mạnh nội sinh của Thành phố, thì văn hóa sẽ không còn là khái niệm trừu tượng, mà hiện diện trong từng hành vi, từng lựa chọn của đời sống hằng ngày.

Để hiện thực hóa điều đó, việc giáo dục và bồi đắp nhân cách con người Hà Nội nhiều năm qua luôn được Thành phố xác định là nhiệm vụ chiến lược. Không gian văn hóa của Thủ đô - từ Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Nhà tù Hỏa Lò, Nhà Bát Giác, đình Hà Vỹ đến các không gian sáng tạo như Trung tâm văn hóa nghệ thuật 22 Hàng Buồm hay COMPLEX 01 - đang dần trở thành những “trường học mở”, nơi nuôi dưỡng tâm hồn và ý thức công dân.

Khi mỗi người tự hào về nguồn cội, trân trọng nếp sống thanh lịch của mảnh đất ngàn năm văn hiến, họ sẽ tự điều chỉnh hành vi từ những điều nhỏ nhất: Từ lời ăn tiếng nói, cách ứng xử nơi công cộng đến ý thức giữ gìn môi trường chung. Chính những hành động nhỏ ấy sẽ góp phần định hình diện mạo văn hóa Thủ đô theo hướng nhân văn, văn minh và đáng sống.

Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa là minh chứng rõ nét cho sự kết hợp giữa bản sắc con người và động lực kinh tế. Trong đó, nguồn nhân lực chất lượng cao với tư duy đổi mới giữ vai trò quyết định. Hà Nội cần những công dân không chỉ vững chuyên môn, mà còn giàu vốn văn hóa, có khả năng kể câu chuyện về Thủ đô bằng ngôn ngữ toàn cầu, qua đó thu hút đầu tư, du lịch và sự quan tâm của bạn bè quốc tế.

Trong làn sóng toàn cầu hóa, khi các giá trị ngoại lai dễ dàng xâm nhập qua không gian số, người Hà Nội cần có năng lực sàng lọc, kế thừa những giá trị cốt lõi và loại bỏ những gì không phù hợp. Bản sắc người Hà Nội không phải là sự bảo thủ, mà là sự chọn lọc tinh tế để trở nên hiện đại hơn, năng động hơn nhưng vẫn giữ được cái “chất riêng” không thể trộn lẫn.

Hình mẫu người Hà Nội mới vì thế cần hội tụ hai yếu tố: Am hiểu công nghệ, có tư duy sáng tạo, đồng thời giữ gìn lối ứng xử văn minh, trọng nghĩa tình - những giá trị đã làm nên thương hiệu “người Tràng An” suốt bao đời. Đó cũng là cách sống có trách nhiệm với tương lai, khi mỗi thế hệ hôm nay đang góp thêm một lớp nền cho các thế hệ tiếp nối.

Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa người Hà Nội cũng chính là để Hà Nội vẫn là Hà Nội - một đô thị vừa cổ kính vừa hiện đại, vừa năng động vừa sâu lắng, vừa hội nhập nhưng không đánh mất “hồn cốt”. Đó là cách trao truyền những giá trị bền vững, để các thế hệ sau không chỉ thừa hưởng một đô thị phát triển, mà còn là một không gian văn hóa giàu bản sắc.

Hà Nội muốn phát triển bền vững cần đặt trên nền tảng trí tuệ, công nghệ và thể chế. Nhưng hành trình ấy sẽ không trọn vẹn nếu thiếu nền tảng văn hóa. Chính văn hóa - với chiều sâu lịch sử và sức sống bền bỉ - mới là điểm tựa để Thủ đô phát triển bền vững.

Khi văn hóa thấm sâu vào từng mạch sống xã hội, khi mỗi người dân ý thức rõ vai trò chủ thể sáng tạo của mình, Hà Nội sẽ trở thành biểu tượng của trí tuệ, nhân văn và sức sống bền bỉ. Và chính ý chí, bản lĩnh, sự quyết tâm của người Hà Nội hôm nay sẽ quyết định việc các chủ trương, chính sách về văn hóa có thực sự đi vào cuộc sống, từ đó kiến tạo một Thủ đô không chỉ giàu có, hiện đại, mà còn giàu bản sắc.

Giữ gìn bản sắc người Hà Nội hôm nay chính là tạo dựng một “điểm tựa” vững chắc cho tương lai. Từ điểm tựa ấy, người Hà Nội có thể tự tin bước ra thế giới với vị thế của một Thủ đô nghìn năm văn hiến, mang theo và lan tỏa câu chuyện phát triển được khởi nguồn từ chính cốt lõi văn hóa của mình.

Hà Thảo Xuân