Gìn giữ 'ngọn lửa' nghề giáo trong kỷ nguyên AI

Chủ động thích ứng, sáng tạo trong dạy học

Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Newton 5 tích cực ứng dụng công nghệ trong các tiết học. Ảnh: Nam Du

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, nhiều giáo viên tại Hà Nội đã nhanh chóng nắm bắt xu thế, đưa công nghệ và trí tuệ nhân tạo vào giảng dạy một cách linh hoạt, hiệu quả. Điều này vừa giúp nâng cao chất lượng bài học, vừa góp phần tạo hứng thú học tập cho học sinh, từng bước hình thành năng lực thiết yếu trong thời đại mới.

Cô giáo Nguyễn Thị Thanh Thảo, giáo viên Trường Trung học cơ sở Trần Duy Hưng là một trong những gương mặt tiêu biểu với sáng kiến “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao chất lượng dạy học và tạo hứng thú học tập môn toán cho học sinh trung học cơ sở”. Không chỉ dừng lại ở việc sử dụng công nghệ như một công cụ hỗ trợ trình chiếu, cô đã khai thác AI như một trợ lý sư phạm, giúp thiết kế bài giảng sinh động, cá nhân hóa nội dung học tập và tạo ra nhiều cách tiếp cận khác nhau cho cùng một bài toán. Nhờ đó, học sinh không còn tiếp cận môn toán theo lối học thụ động, mà được khuyến khích khám phá, đặt câu hỏi và tìm ra lời giải theo cách riêng. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học - những năng lực cốt lõi trong kỷ nguyên số.

Cũng tại Trường Trung học cơ sở Trần Duy Hưng, tiết học công nghệ với chủ đề “Giới thiệu về thủy sản” do cô giáo Phùng Thị Ánh cùng Tổ Khoa học tự nhiên thực hiện đã trở thành một điểm sáng trong đổi mới dạy học. Từ một bài học vốn nặng về lý thuyết, giáo viên đã biến lớp học thành một hành trình khám phá đại dương đầy màu sắc. Chuỗi hoạt động học tập được thiết kế theo hướng mở, liên tục và giàu tính tương tác. Học sinh được chia nhóm, tham gia vào các “trạm kiến thức” để tìm hiểu về khái niệm, vai trò, cách phân loại và tiềm năng phát triển của ngành Thủy sản Việt Nam.

Ngay từ bậc học mầm non, công nghệ cũng đã được lồng ghép một cách tự nhiên vào hoạt động giáo dục. Tại Trường Mầm non Sao Mai - Định Công, các giờ học trở nên sinh động hơn nhờ các video, trò chơi tương tác và nội dung truyền thông được xây dựng với sự hỗ trợ của AI. Những chủ đề gần gũi như phòng, chống bệnh tay chân miệng hay bảo vệ môi trường được truyền tải qua hình ảnh, âm thanh sinh động làm tăng khả năng tiếp thu, ghi nhớ của trẻ. Việc tiếp cận công nghệ từ sớm không chỉ giúp trẻ làm quen với môi trường số mà còn kích thích trí tưởng tượng và khả năng sáng tạo.

Có thể thấy, công nghệ đang góp phần thay đổi căn bản phương pháp dạy và học. Giáo viên không còn là người truyền đạt kiến thức một chiều, mà trở thành người tổ chức, hướng dẫn và truyền cảm hứng. Đây chính là bước chuyển quan trọng để giáo dục thích ứng với yêu cầu của thời đại mới.

Tự tin bước tiếp trong hành trình đổi mới giáo dục

Thực tế cho thấy, dù AI có thể hỗ trợ hiệu quả trong nhiều công việc như: Chấm bài, soạn đề hay cung cấp tài liệu học tập, nhưng không thể thay thế hoàn toàn giáo viên.

Theo cô Nguyễn Thị Thanh Thảo, giáo viên Trường Trung học cơ sở Trần Duy Hưng, để không bị tụt lại phía sau trong thời đại AI, người thầy cần giữ vững 4 nguyên tắc cốt lõi. Trước hết là chuyển vai trò từ “người truyền thụ” sang “người điều phối”. Giáo viên cần tập trung dạy học sinh cách tư duy, cách đặt câu hỏi và khai thác thông tin từ AI, thay vì cung cấp sẵn câu trả lời. Thứ hai là làm chủ năng lực số. Việc hiểu và sử dụng hiệu quả các công cụ AI giúp giáo viên thiết kế học liệu đa dạng, cá nhân hóa lộ trình học tập và hỗ trợ học sinh một cách sát sao hơn. Thứ ba, phát huy trí tuệ cảm xúc. Chỉ giáo viên mới có thể nhận ra những thay đổi tâm lý của học sinh, kịp thời động viên, khích lệ và định hướng cho các em. Cuối cùng là tinh thần học tập suốt đời. Trong một thế giới luôn biến đổi, giáo viên cần không ngừng cập nhật kiến thức, đổi mới phương pháp và sẵn sàng thích ứng với những thay đổi của công nghệ.

Về nội dung trên, nhà giáo Lê Thị Bích Dung, Phó Chủ tịch Hội đồng quản trị Hệ thống Trường Liên cấp Newton - một trong những ngôi trường tiên phong trong đổi mới giáo dục bằng công nghệ số trên địa bàn Hà Nội cũng cho biết, AI nhiều ưu điểm, nhưng có không ít hạn chế so với con người. Hạn chế của AI là chỉ có thể xử lý từng lĩnh vực riêng lẻ, trong khi con người có khả năng tổng hòa nhiều kỹ năng và tri thức.

Lãnh đạo ngành Giáo dục Hà Nội cũng khẳng định, trong mọi hoàn cảnh, sự tương tác giữa con người với con người vẫn là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, giúp tăng cường hiệu quả của sự tương tác đó, chứ không thể thay thế. Trong bối cảnh lớp học đông, áp lực công việc lớn, người thầy vẫn cần giữ được sự tận tâm, quan tâm đến từng học sinh, tin tưởng vào khả năng tiến bộ của các em và biết cách khích lệ đúng lúc. Đây chính là giá trị nhân văn làm nên bản chất của nghề giáo.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, việc giáo dục đạo đức, lối sống của học sinh cũng cần được chú trọng hơn bao giờ hết. Một nền giáo dục toàn diện không chỉ dừng lại ở tri thức mà còn phải giúp học sinh hình thành nhân cách, biết sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng.

Trong kỷ nguyên AI, người thầy không đứng ngoài cuộc mà đang từng ngày thay đổi để thích ứng. Dẫu AI có phát triển đến đâu thì vai trò của người thầy - với tri thức, bản lĩnh và lòng thấu cảm vẫn là trung tâm của quá trình giáo dục. Những giá trị này sẽ giúp đội ngũ giáo viên vững vàng, tự tin bước tiếp trong hành trình đổi mới, góp phần đào tạo những thế hệ công dân toàn diện, đáp ứng yêu cầu của xã hội trong tương lai.

Nam Du