Giao thông xanh - giải pháp cấp thiết cho môi trường

Các phương tiện giao thông công cộng đã và đang hướng đến mục tiêu xanh hóa nhằm bảo vệ môi trường. Ảnh: Thành Luân.

Người dân chủ động chuyển đổi

Tại Hà Nội, nhiều cư dân sinh sống ngoài khu vực vành đai 3 khi phải di chuyển vào trung tâm đã bắt đầu tính toán chi phí và lựa chọn phương án tiết kiệm hơn. Giá xăng, dầu biến động khiến việc dùng xe cá nhân trở thành gánh nặng, đặc biệt với sinh viên và người lao động.

Vũ Đạt – sinh viên năm cuối Trường Đại học Công đoàn chia sẻ, trước đây mỗi lần đổ 100.000 đồng xăng chỉ đủ đi lại 3 - 4 ngày. Khi chi phí tăng cao, Đạt quyết định làm thẻ vé tháng xe bus. “Đi xe bus không chỉ tiết kiệm mà còn bớt áp lực chi tiêu” - Đạt nói.

Tương tự, chị Trần Khánh Vy (ở phố Nguyễn Tuân, Hà Nội) đã sớm chuyển sang đi tàu điện trên cao để đi làm hằng ngày. “Từ ngày đi tàu điện, tôi về nhà sớm hơn, không phải chen chúc giờ tan tầm. Có thêm thời gian chăm sóc gia đình” - chị Vy chia sẻ.

Cùng với sự thay đổi thói quen của người dân, hệ thống giao thông công cộng tại Hà Nội cũng được nâng cấp mạnh mẽ. Các tuyến metro đã ứng dụng định danh điện tử và nhận diện sinh trắc học cho hành khách, rút ngắn thời gian kiểm soát và tối ưu vận hành.

Theo Hà Nội Metro, sau 8 tháng triển khai Kế hoạch 428, công nghệ mới không chỉ vận hành trơn tru mà còn mang lại kết quả vượt kỳ vọng: phục vụ 6,16 triệu lượt khách, góp phần tăng 15% sản lượng và 48% doanh thu.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy nhận định, giá trị lớn nhất của chuyển đổi số là sự hài lòng của người dân – khi họ trực tiếp trải nghiệm dịch vụ thuận tiện, nhanh chóng và minh bạch hơn.

Lãnh đạo Bộ Xây dựng kỳ vọng Hà Nội sẽ sớm đạt mô hình giao thông hiện đại như các đô thị tiên tiến - một phương thức duy nhất, một thẻ duy nhất cho mọi hình thức di chuyển.

Đô thị đẩy mạnh giao thông xanh. Ảnh: Quang Vinh.

Xu hướng xe điện lan rộng

Song song với sự phát triển của giao thông công cộng, ngày càng nhiều người dân chuyển từ xe xăng sang xe điện – một lựa chọn kinh tế hơn, thân thiện hơn và phù hợp với định hướng phát triển xanh.

Nhận được thông báo từ cơ quan về chương trình ưu đãi 15% dành cho cán bộ công nhân viên và cả tứ thân phụ mẫu khi mua xe máy điện, chị Khánh Chi (Đội Cấn, Hà Nội) lập tức chia sẻ thông tin lên nhóm gia đình. Chỉ trong một thời gian ngắn, chị nhận về 5 phản hồi từ 8 thành viên, ai cũng muốn đăng ký mua xe ngay.

Cũng đứng trước biến động giá xăng, chị Hải Yến (Phùng Khoang, Hà Nội) cho biết, gia đình chị đã tính đến việc mua thêm một chiếc xe máy điện, dù trong nhà đã có một chiếc. “Đi xe điện rất êm, nhẹ, không nặng nề như xe xăng. Đây là điểm cộng lớn nhất khiến tôi muốn đổi sang xe điện” - chị chia sẻ.

Không chỉ xe máy điện, xu hướng giao thông xanh còn lan sang cả ô tô điện. Chị Trần Thu Hằng (ở Đại Kim, Hà Nội) cho biết gia đình người em trai đã sử dụng ô tô điện được 2 năm và phản hồi rất tích cực. Năm nay, do nhà chị ở ngoài vành đai 1 nhưng cơ quan lại nằm trong vành đai 1, chị quyết định mua thêm một chiếc ô tô điện để thuận tiện di chuyển hàng ngày.

Đối với nhiều người, quyết định chuyển sang xe điện ban đầu xuất phát từ nhu cầu thực tế: tiết kiệm chi phí, phù hợp xu thế hoặc đáp ứng lộ trình chuyển đổi phương tiện của các đô thị lớn. Nhưng một khi bắt đầu sử dụng, phần lớn đều thừa nhận rằng xe điện mang đến những trải nghiệm hoàn toàn khác biệt.

Chị Hồng Nhung (Hà Đông, Hà Nội), người mới đổi sang xe máy điện được 3 tháng chia sẻ, đi xe điện không tiếng ồn, không rung, rất êm. Điều này trẻ con nhà chị rất thích.

Về chi phí vận hành, anh Minh Trí (Cầu Giấy) cho biết: Trước đây mỗi tháng tôi tốn 600.000 – 800.000 đồng tiền đổ xăng. Giờ chuyển sang xe điện, tiết kiệm hẳn khi xe điện của anh là xe chạy bằng ắc quy, tòa nhà chỗ anh ở còn bố trí hẳn một khu riêng để cho xe điện cắm sạc, tính ra không mất tiền. Chính khoản tiết kiệm này trở thành động lực lớn để nhiều người cân nhắc chuyển đổi.

Tuy nhiên, việc sử dụng xe điện cũng có những bỡ ngỡ. Không ít người cảm thấy lo lắng về quãng đường di chuyển hay độ bền của pin. Nhưng khi hạ tầng sạc ngày càng được cải thiện, tâm lý này dần được tháo gỡ. Anh Văn Huy (Long Biên), người sử dụng xe điện hơn 1 năm qua, cho biết: Lúc đầu tôi sợ hết pin giữa đường, nhưng dùng rồi mới thấy quãng đường thực tế khá ổn. Sạc thì cũng đơn giản.

Các chuyên gia nhận định Việt Nam đang ở thời điểm “bước ngoặt”. Với dân số trẻ, tốc độ đô thị hóa nhanh và sự tham gia mạnh mẽ của doanh nghiệp trong việc thúc đẩy phương tiện xanh, thị trường xe điện sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh trong 3 - 5 năm tới. Quy hoạch giao thông mới của Hà Nội và TPHCM cũng hướng tới việc hạn chế phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong khu vực trung tâm, mở đường cho sự phổ biến của xe điện.

PGS,TS. Bùi Thị An.

PGS,TS. Bùi Thị An - Viện trưởng Viện Tài nguyên, môi trường và phát triển cộng đồng: Xu thế chuyển đổi giao thông xanh là tất yếu, ai không tham gia sẽ bị loại chứ không thể lùi. Tuy nhiên, để phương tiện công cộng phát triển phải có bến bãi tốt, hệ thống kết nối giao thông liên kết chặt chẽ, đầu tư hạ tầng, kể cả các trạm nạp pin, điện...

Giải pháp tối ưu giảm thiểu ô nhiễm

Trước tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng, nhất là tại các thành phố lớn, đô thị đông dân, giới chuyên gia kinh tế, chuyên gia môi trường nhận định, cần có giải pháp chuyển hướng sang sử dụng giao thông công cộng và nhiên liệu xanh… Và phương tiện giao thông sử dụng là phương tiện xanh, được xem phương án tối ưu để thay thế phương tiện xăng, dầu.

Theo TS Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới không khí sạch Việt Nam, những năm gần đây, hàm lượng bụi mịn PM 2.5 ở trong không khí rất cao. Thông qua số liệu được đo đạc chính xác từ các thiết bị quan trắc được thông báo trên website, một số app của các cơ quan quản lý cho thấy không khí Hà Nội đang ô nhiễm nặng, mức độ gây hại cho sức khỏe là rất lớn. PM 2.5 là các hạt bụi mịn có kích thước nhỏ hơn 2,5 micromet, có thể xâm nhập sâu vào phổi và gây ra nhiều vấn đề về sức khỏe.

Nguyên nhân được TS Hoàng Dương Tùng chỉ rõ, giao thông là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm không khí. Nguồn phát thải từ phương tiện giao thông xả ra ngoài môi trường một lượng lớn hạt sooty và oxit nitơ... Tình trạng ô nhiễm bụi mịn trong thành phố lớn, đô thị đông dân cư cao hơn vùng ngoại ô phần lớn là do lượng phương tiện đi lại lớn hơn rất nhiều.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Văn Sơn, công tác tại Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường cho rằng, giao thông vận tải là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến sự gia tăng ô nhiễm không khí ở các đô thị, đóng góp 70% tổng lượng bụi, khí thải vào môi trường không khí. Nguồn ô nhiễm này gây tác động xấu tới sức khỏe cộng đồng, là nguyên nhân gây ra khoảng 3,8 triệu ca tử vong sớm hàng năm. Trong đó, có 20% số ca tử vong là do các bệnh về đường hô hấp và ung thư liên quan đến phơi nhiễm với bụi mịn...

Theo số liệu thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, hiện thành phố có hơn 8 triệu phương tiện, trong đó trên 1,1 triệu ô tô và hơn 6,9 triệu xe máy với gần 73% xe đã sử dụng trên 10 năm. Bên cạnh đó là khoảng 1 triệu phương tiện khác từ các địa phương lân cận lưu thông trên địa bàn thành phố. Mỗi năm Thủ đô Hà Nội tăng 390.000 phương tiện; mỗi tháng tăng 32.750 phương tiện; mỗi ngày tăng 1.100 phương tiện cá nhân. Có thể thấy, hằng ngày khí xả thải từ số lượng xe máy, ô tô và các phương tiện cá nhân đã trở thành nguyên nhân quan trọng gây ô nhiễm không khí.

Còn với TPHCM, đô thị lớn và đông dân nhất cả nước hiện có hơn 10 triệu phương tiện (bao gồm trên 8 triệu xe máy và 1 triệu ô tô). Ngoài ra, với 200.000 người tăng dân số cơ học bình quân mỗi năm đã kéo theo cả triệu xe máy từ các tỉnh, thành khác được bổ sung về thành phố. Đây được coi là một trong những nguyên nhân chính gây ra tình trạng ô nhiễm không khí của TPHCM.

TS Nguyễn Đình Thạo - Giảng viên Khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông vận tải cho biết, hiện nay hoạt động vận tải chủ yếu sử dụng nhiên liệu truyền thống, nhiên liệu hóa thạch. Loại nguyên liệu này sẽ phát ra khí thải nhà kính. Theo nghiên cứu, người ta tính toán được mỗi một xe ô tô con thông thường, cứ chạy 1km sẽ phát thải 250 - 252g khí thải CO2 ra môi trường. Còn nếu tính trong một năm thì lượng CO2 mà một xe ô tô này thải ra môi trường là 3 tấn.

Đại diện Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông TP Hà Nội cho biết chỉ với 10 tuyến bus xanh đưa vào hoạt động đã giảm phát thải 36,5 nghìn tấn CO2, tương đương trồng 1,68 triệu cây xanh. Khi Đề án 879 triển khai và đi vào thực tiễn dự kiến một năm có thể giảm 120 nghìn tấn CO2, đây sẽ là là con số rất ấn tượng. Chúng ta đã có xe bus xanh, tuyến đường sắt đô thị xanh và trợ giá để người dân chuyển đổi xanh.

TS. Võ Trí Thành

TS. Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và Cạnh tranh: Xe điện là một hướng đi quan trọng, có đóng góp nhất định đối với an ninh năng lượng, nhưng không phải là lời giải duy nhất. Bài toán đặt ra cần được tiếp cận một cách tổng thể, gắn với toàn bộ hệ thống năng lượng và mục tiêu phát triển bền vững.

T.Hằng – M.Sang