Giáo sư Vũ Văn Đính - Cha đẻ ngành hồi sức cấp cứu Việt Nam và câu chuyện 'nuôi rắn cứu người'

GS Vũ Văn Đính thăm khám bệnh nhân thời còn công tác. Ảnh: BVCC

Người đặt nền móng cho hồi sức cấp cứu hiện đại

Giáo sư Vũ Văn Đính sinh năm 1933 tại Hải Dương (nay thuộc TP Hải Phòng). Suốt sự nghiệp, ông gắn bó gần như trọn vẹn với Khoa Hồi sức cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai, nơi từng được ví như cửa sinh tử của những bệnh nhân nặng nhất. Tại đây, ông cùng tập thể đã đưa vào áp dụng nhiều kỹ thuật hồi sức lần đầu tiên có ở Việt Nam: sốc điện, đặt máy tạo nhịp, thông khí nhân tạo, lọc màng bụng, lọc máu liên tục…

Dưới thời ông, A9 trở thành trung tâm hồi sức cấp cứu đầu ngành, nơi tiếp nhận bệnh nhân nặng từ khắp các tỉnh thành và chuyển giao kỹ thuật cho nhiều bệnh viện tuyến dưới. Nhiều ca bệnh tưởng như không còn hy vọng đã được cứu sống nhờ những quyết định điều trị táo bạo, kịp thời trong giờ vàng.

Mô hình tổ chức cấp cứu, di sản còn sống đến hôm nay

Một trong những đóng góp mang tính hệ thống của Giáo sư Đính là đề xuất mô hình phân tuyến chức năng trong cấp cứu: thay vì dồn hết bệnh nhân nặng vào một khoa, ông kiến nghị chia thành ba chuyên khoa Khám bệnh – Cấp cứu – Hồi sức tích cực. Mô hình này sau đó được nhân rộng toàn quốc, trở thành khung xương sống của hệ thống cấp cứu ở nhiều bệnh viện lớn.

Ông cũng là người thành lập Tổ Hồi sức chống độc (1994) thuộc Khoa A9, tiền thân của Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai ngày nay. Từ đó, lĩnh vực chống độc tại Việt Nam, đặc biệt là xử trí các ca ngộ độc, rắn cắn, dần được hệ thống hóa và phát triển thành chuyên ngành riêng.

Ông già nuôi rắn cứu người

Câu chuyện khiến nhiều người nhớ nhất về Giáo sư Vũ Văn Đính là hành trình "nuôi rắn cứu người". Đầu những năm 1980, khi bệnh nhân bị rắn độc cắn nhập viện liên tục nhưng Việt Nam chưa có huyết thanh kháng nọc trong nước, thuốc phải nhập ngoại với giá rất cao, ông đã xin rắn độc từ người dân và nhiều địa phương, dựng khu nuôi ngay cạnh Khoa A9 để lấy nọc, nghiên cứu điều chế huyết thanh.

Các loài rắn như cạp nong, cạp nia, hổ mang, hổ chúa, lục xanh… được ông trực tiếp chăm sóc, theo dõi. Từ công trình này, nền tảng điều trị chống độc do rắn cắn tại Việt Nam dần được hình thành, góp phần cứu sống hàng nghìn bệnh nhân và mở ra hướng điều trị hiệu quả cho các ca ngộ độc mạnh. Vì câu chuyện này, ông được đồng nghiệp và báo chí gọi là "ông già nuôi rắn cứu người", một hình ảnh vừa kỳ lạ, vừa rất Việt Nam: dùng chính mối nguy để tạo ra con đường sống.

Vinh danh Cống hiến trọn đời và người thầy của nhiều thế hệ.

Tháng 9/2012, tại Hội nghị Quản lý bệnh viện châu Á (HMA) tổ chức ở Hà Nội, Giáo sư Vũ Văn Đính được trao Giải thưởng Cống hiến trọn đời (Lifetime Achievement Award) vì sự nghiệp y tế. Trong số 4 giải thưởng về quản lý bệnh viện châu Á dành cho Việt Nam năm đó, ông là cá nhân duy nhất được nhận giải Cống hiến trọn đời và là một trong số rất ít người Việt Nam từng được vinh danh ở tầm khu vực.

Bên cạnh vai trò là người đặt nền móng cho chuyên ngành, ông còn là Chủ nhiệm Bộ môn Hồi sức cấp cứu, Trường Đại học Y Hà Nội, trực tiếp đào tạo nhiều thế hệ bác sĩ hồi sức cấp cứu, nhiều người trong số đó nay đã là trưởng khoa, phó khoa tại các bệnh viện tuyến trung ương và tuyến tỉnh. Chính tập thể Khoa A9 dưới sự dẫn dắt của ông cũng hai lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, phản ánh ảnh hưởng sâu rộng của ông với cả một thế hệ.

Giáo sư Vũ Văn Đính ra đi, nhưng di sản của ông vẫn sống trong từng ca cấp cứu thành công, trong mô hình tổ chức cấp cứu - hồi sức - chống độc tại các bệnh viện, và trong tim những người từng được ông cứu, được ông dạy. Ông mãi là "cha đẻ" của ngành hồi sức cấp cứu Việt Nam, một người thầy lớn đã sống trọn đời vì sự sống của người khác.

Xem thông tin tại đây

Thu Lan