Gian nan xử lý rác thải điện tử

Rác thải rắn có màn hình ti vi, máy tính, thủy tinh... do người dân đổ bừa bãi dọc đường đi ra cánh đồng Rộc Dưới, thôn Yên Lạc 4, xã Tề Lỗ gây ô nhiễm môi trường.

Bức xúc vì... rác thải đổ tràn lan

Vào tháng 6/2020, tại xã Bình Dương cũ nay là xã Vĩnh Tường, người dân vô cùng bức xúc trước khoảng 700 tấn rác thải điện tử, là các mảnh màn hình ti vi, máy tính đổ tràn ra mương nước, bờ ruộng. Nhờ sự lên tiếng mạnh mẽ của dư luận, chính quyền địa phương khi đó đã vào cuộc xử lý.

Tương tự, tại làng Yên Lạc, xã Đồng Văn cũ nay là xã Tề Lỗ, hằng ngày người dân rất ngại đi qua khu vực Cầu Đè ra cánh đồng Rộc Chũng quen thuộc để sản xuất, bởi nhiều hộ dân trong làng, thậm chí là người nơi khác lợi dụng đêm tối lén lút đổ bừa rác thải rắn lọc từ nguồn phế liệu ra khu vực này, trong đó có nhiều rác thải điện tử nguy hại, khó xử lý như các loại màn hình vi tính, ti vi, nhựa tái sinh... tràn kín mặt đường chính. Thậm chí trong rác thải điện tử còn có cả chất gây nổ và đạn do người dân thu mua phế liệu vứt bừa ra bãi rác, gây mất an toàn khi nhân viên môi trường thu dọn đốt rác khiến cơ quan chức năng phải phong tỏa để đảm bảo an toàn tính mạng cho người dân, song đến nay vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Chị Hoàng Thị Thu, thôn Giã Bàng, xã Tề Lỗ chỉ vào đống rác có lẫn màn hình ti vi, vi tính, túi nilon sực mùi hôi thối đổ dọc theo đường ra cánh đồng đang canh tác nói: Ruộng nhà em gần đây, mỗi lần đến thăm ruộng, bón phân phải bịt kín mặt, che kín mũi bởi mùi hôi thối xông vào tận họng, nhưng sợ nhất vẫn là mảnh vỡ của màn hình ti vi, vi tính do ai đó ném lẫn rác thải xuống ruộng, có lần chính em đã bị cứa đứt chân.

Hiện hữu nguy cơ ô nhiễm môi trường

Theo đánh giá của các nhà khoa học về môi trường thì nguồn và lượng chất thải phát sinh trên địa bàn nông thôn ngày càng gia tăng, thành phần ngày càng đa dạng, mức độ ô nhiễm ngày càng gia tăng. Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh bình quân đầu người ở khu vực nông thôn đạt từ 0,4 - 0,7 kg/người/ngày.

Lượng rác thải sinh hoạt phát sinh bình quân đầu người ở khu vực nông thôn thải ra từ 0,4 - 0,7 kg/người/ngày (không kể lượng rác thải trong trồng trọt, chăn nuôi). Như vậy, trên địa bàn vùng nông thôn toàn tỉnh ước đạt khoảng 1.500 - 2.000 tấn/ngày (chưa kể rác thải công nghiệp). Trong đó, rác thải khó phân hủy gồm chất liệu nhựa PE, túi nilon chiếm khoảng 1/4 lượng rác thải, ngoài ra còn có lọ thủy tinh, màn hình vi tính, ti vi không thể tự phân hủy được.

Tại nhiều địa phương, trong quá trình thu mua phế liệu có lẫn rác thải điện tử, khi mang về người dân tự tách lọc vật liệu có giá trị như nhôm, đồng, bạc... bằng phương pháp thủ công, chủ yếu người lao động trực tiếp đập phá nên nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với hàng nghìn chất độc hại, bao gồm chì, thủy ngân, niken, chất chống cháy brom hóa và hydrocacbon thơm đa vòng (PAHs) là rất lớn. Trong rác thải điện tử có tồn dư của không ít chất độc hại gây nguy hiểm cho con người và sinh vật. Theo đánh giá của ngành chức năng mức độ ô nhiễm không khí xung quanh khu vực tập trung rác thải (trong vòng 500 - 1000m2) ở mức độ cao. Riêng môi trường nước mặt, thì qua phân tích 100 mẫu mặt nước ở khu vực chôn lấp rác thải, cơ quan chức năng kết luận đều có nồng độ BOD5, COD vượt quá quy chuẩn cho phép từ 1,9 - 8 lần; có khoảng 50% mẫu phân tích có chỉ tiêu vi khuẩn Coliform vượt tiêu chuẩn từ 1,07 - 1,47 lần - đây là dấu hiệu nước mặt đang bị ô nhiễm chất hữu cơ cao. Mức độ ô nhiễm này có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các dịch bệnh nguy hiểm, trong đó có bệnh ung thư.

Giải pháp cho vấn đề xử lý rác thải điện tử

Những năm qua, chính quyền các tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hòa Bình cũ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các cấp, ngành chức năng và các địa phương thực hiện xử lý môi trường rác thải nói chung, trong đó có rác thải điện tử. Ngày 26/11/2021, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 3235/QĐ-UBND tỉnh Phê duyệt Đề án thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt và vệ sinh môi trường trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Ngày 14/12/2022, UBND tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định số 3311/QĐ-UBND phê duyệt Đề án thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2021 - 2025 với tổng kinh phí khoảng hơn 400 tỷ đồng (81 tỷ đồng/năm) trong đó ngân sách tỉnh khoảng 20 tỷ đồng/năm. Ngày 21/5/2025, UBND tỉnh Hòa Bình ban hành Quyết định số 43/2025/QĐ-UBND “Quy định hướng dẫn áp dụng cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho hoạt động xử lý chất thải, xây dựng cảnh quan, bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn tỉnh”... với cơ chế, kinh phí hỗ trợ, khuyến khích các tập thể, cá nhân, doanh nghiệp đầu tư xử lý chất thải sinh hoạt, vệ sinh môi trường rõ ràng.

Ngay sau khi sáp nhập đơn vị hành chính cấp tỉnh, UBND tỉnh Phú Thọ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các cấp, ngành, địa phương thực hiện xử lý môi trường như: Văn bản số 2899/UBND-NNMT ngày 22/8/2025 về việc tổ chức thực hiện Công điện số 134/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc đẩy mạnh thu gom rác thải, bảo vệ, giữ gìn vệ sinh môi trường trên toàn quốc hướng tới Lễ kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9; Quyết định số 139/2025/QĐ-UBND “Quy định một số nội dung về bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Phú Thọ”; Quyết định số 559/QĐ-UBND về thực hiện quản lý thu gom vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Phú Thọ... với các giải pháp toàn diện để xử lý chất thải sinh hoạt, chất thải rắn, trong đó có rác thải điện tử. Trên cơ sở đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các văn bản hướng dẫn các ngành, đơn vị chuyên môn và các địa phương triển khai kịp thời, hiệu quả công tác bảo vệ môi trường, thu gom xử lý rác thải sinh hoạt, chất thải rắn.

Tuy nhiên, vấn đề xử lý rác thải hiện nay vẫn còn nhiều bất cập, gây bức xúc trong cộng đồng dân cư, nguyên nhân chính là do nhiều người dân thiếu ý thức xả thải chưa đúng nơi quy định, chưa phân loại rác thải từ hộ gia đình; trong khi cơ chế xử phạt vi phạm trong lĩnh vực vệ sinh môi trường chưa nghiêm; việc xử lý chất thải rắn và rác thải điện tử chi phí cao do khó tiêu hủy và có chất độc hại... Để xử lý triệt để chất thải rắn nói chung, chất thải điện tử nói riêng, rất cần sự chung tay của cả cộng đồng. Trong đó, người dân cần tích cực phân loại rác thải ngay từ gia đình, thu gom để đúng nơi quy định, không xả thải bừa bãi ra môi trường nhằm đảm bảo an toàn môi trường sống, tạo điều kiện thuận lợi cho các đơn vị trong công tác thu gom và xử lý chất thải rắn khó tiêu hủy, có lẫn chất độc hại như rác thải điện tử.

Xuân Nguyễn