Giảm trừ chi phí y tế, giáo dục: Tăng hỗ trợ, giảm gánh nặng cho người nộp thuế

Bài 1: Lần đầu đề xuất giảm trừ thuế cho chi phí y tế, giáo dục - đào tạo tới gần 50 triệu đồng/năm

Nhằm hỗ trợ thêm chi phí cho người nộp thuế, Bộ Tài chính đưa ra 2 phương án bổ sung quy định về khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo được trừ vào thu nhập trước khi tính thuế TNCN. Với mức đề xuất từ 41 - 47 triệu đồng/năm sẽ giúp giảm đáng kể nghĩa vụ cho người nộp thuế.

Tính toán dựa trên mức sống dân cư

Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 quy định ngưỡng giảm trừ gia cảnh của bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng, người phụ thuộc của người nộp thuế là 6,2 triệu đồng/người/tháng.

Bên cạnh đó, người nộp thuế gặp khó khăn do bệnh hiểm nghèo ảnh hưởng đến khả năng nộp thuế thì được xét giảm thuế tương ứng với mức độ thiệt hại; không tính vào thu nhập chịu thuế các khoản hỗ trợ cho đào tạo nâng cao trình độ, tay nghề của người lao động, tiền học phí cho con của người lao động nước ngoài học tại Việt Nam, con của người lao động Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài, khoản tiền khám bệnh, chữa bệnh hiểm nghèo cho bản thân của người lao động và thân nhân mà người sử dụng lao động trả thay cho người lao động.

(Ảnh minh họa)

Để đồng hành cùng người dân và hỗ trợ thêm cho người nộp thuế, tại Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 bổ sung quy định: “Điều 11. Giảm trừ đối với các khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo và các khoản giảm trừ khác cá nhân cư trú được giảm trừ vào thu nhập chịu thuế trước khi tính thuế đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công các khoản sau đây: Khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo của người nộp thuế, người phụ thuộc của người nộp thuế được giảm trừ vào thu nhập trước khi tính thuế theo mức do Chính phủ quy định”.

Bộ Tài chính cho biết, số liệu giai đoạn 2016 - 2024 cho thấy chi tiêu bình quân của người dân Việt Nam cho cả y tế và giáo dục - đào tạo đều có xu hướng gia tăng, phản ánh sự cải thiện mức sống, sự dịch chuyển ưu tiên của người dân sang đầu tư dài hạn cho nguồn nhân lực, phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và các ưu tiên về chăm sóc sức khỏe.

Theo số liệu Điều tra mức sống dân cư, mức chi tiêu bình quân cho y tế ở Việt Nam trung bình cả nước năm 2024 là 3,5 triệu đồng/người/năm; đối với nội trú là 10,2 triệu đồng/người/năm; mức chi tiêu bình quân cho giáo dục - đào tạo trung bình cả nước năm 2024 là 9,6 triệu đồng/người/năm, trong đó tốc độ tăng chi cho giáo dục - đào tạo hàng năm cao hơn so với y tế.

Hiện nay, tỷ lệ giữa người nộp thuế TNCN trên số người phụ thuộc khoảng 0,8. Tính toán theo số liệu thống kê nêu trên, năm 2024 mức chi tiêu cho y tế và giáo dục - đào tạo của người phụ thuộc và cho chính bản thân người nộp thuế bình quân khoảng 20,4 triệu/năm cho y tế và 19,2 triệu đồng/năm cho giáo dục - đào tạo.

Tính toán theo tốc độ tăng trung bình hàng năm trong giai đoạn 2016 - 2024 thì tổng mức chi tiêu cho y tế và giáo dục - đào tạo bình quân của 1 người nộp thuế và 1 người phụ thuộc tại thời điểm năm 2026 sẽ khoảng 20 triệu/năm cho y tế và 21 triệu đồng/năm cho giáo dục - đào tạo.

Thu nhập hơn 28 triệu chưa phải nộp thuế

Căn cứ vào thực tế chi tiêu cho y tế, giáo dục - đào tạo bình quân theo kết quả Điều tra mức sống dân cư trong giai đoạn vừa qua, Bộ Tài chính đề xuất 2 phương án cụ thể.

Phương án 1, Bộ Tài chính đề xuất các khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước không quá 20 triệu đồng/năm, trừ các khoản chi cho các trường hợp quy định tại Điều 23 Luật Bảo hiểm y tế. Các khoản chi cho giáo dục - đào tạo tại cơ sở giáo dục - đào tạo trong nước không quá 21 triệu đồng/năm gồm khoản tiền học phí giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo quy định của pháp luật về giáo dục - đào tạo và các kỹ năng chuyên môn khác tại cơ sở giáo dục - đào tạo.

(Ảnh minh họa)

Phương án 2, Bộ Tài chính dự trù cho một số năm tiếp theo và đảm bảo phù hợp với mức chi tiêu bình quân theo số liệu được cung cấp và phù hợp với thông lệ quốc tế. Các khoản chi cho khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở y tế trong nước không quá 23 triệu đồng/năm, trừ các khoản chi cho các trường hợp quy định tại Điều 23 Luật Bảo hiểm y tế. Các khoản chi cho giáo dục - đào tạo tại cơ sở giáo dục - đào tạo trong nước không quá 24 triệu đồng/năm, cụ thế: Khoản tiền học phí giáo dục mầm non, giáo dục phố thông, giáo dục nghề nghiệp và giáo dục đại học theo quy định của pháp luật về giáo dục - đào tạo và các kỹ năng chuyên môn khác tại cơ sở giáo dục - đào tạo.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, phương án 1 đối với mức giảm trừ y tế tối đa gấp 2 lần mức chi tiêu bình quân cho y tế nội trú của cá nhân trong năm 2024 và đối với số giảm trừ cho giáo dục - đào tạo gấp 2,2 lần mức chi tiêu bình quân cho giáo dục - đào tạo của cá nhân trong năm 2024.

Đối với phương án 2, mức giảm trừ y tế tối đa gấp 2,3 lần mức chi tiêu bình quân cho y tế nội trú của cá nhân trong năm 2024 và đối với số giảm trừ cho giáo dục - đào tạo đã gấp 2,5 lần mức chi tiêu bình quân cho giáo dục - đào tạo của cá nhân trong năm 2024.

“Việc áp dụng quy định này sẽ góp phần làm giảm nghĩa vụ thuế cho tất cả những người nộp thuế có phát sinh chi phí y tế, giáo dục - đào tạo, trong đó những người nộp thuế ở các bậc thuế thấp sẽ được giảm thuế với tỷ lệ cao hơn”, Bộ Tài chính nêu rõ.

Theo tính toán của cơ quan soạn thảo, trong trường hợp mỗi người nộp thuế có 1 người phụ thuộc và phát sinh các khoản chi phí y tế, giáo dục - đào tạo thì với phương án 2, cá nhân có thể được giảm trừ các khoản sau (chưa kể các khoản giảm trừ cho bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và bảo hiểm thất nghiệp... của người nộp thuế không tính vào thu nhập chịu thuế TNCN): (1) Giảm trừ cho bản thân 15,5 triệu đồng/tháng x 12 tháng + (2) Giảm trừ cho người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/người/tháng x 12 tháng + (3) Giảm trừ cho y tế là 23 triệu đồng/năm + (4) Giảm trừ cho giáo dục - đào tạo là 24 triệu đồng/năm = 307,4 triệu đồng/năm. Mức này gấp gần 2,45 lần mức thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2025 (125,5 triệu đồng/người/năm).

Như vậy, trường hợp cá nhân có phát sinh chi phí giáo dục, y tế và được áp dụng tối đa mức giảm trừ cho y tế, giáo dục - đào tạo theo dự thảo Nghị định thì người nộp thuế có 1 người phụ thuộc với mức thu nhập là 28 triệu đồng/tháng, sau khi trừ các khoản bảo hiểm, giảm trừ cho bản thân người nộp thuế, giảm trừ cho 1 người phụ thuộc và giảm trừ cho y tế, giáo dục - đào tạo vẫn chưa phải nộp thuế (có thu nhập trên 28,63 triệu đồng/tháng mới phải nộp thuế với mức thuế suất bắt đầu từ 5%).

Cũng theo Bộ Tài chính, với phương án 2 tổng mức giảm thu ngân sách khoảng 7.697 tỷ đồng/năm. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng, việc thực hiện giải pháp này sẽ góp phần giảm chi phí y tế, giáo dục - đào tạo cho người nộp thuế, thể hiện sự hỗ trợ, chia sẻ của nhà nước với người dân.

Ngoài ra, về lâu dài, chính sách này sẽ góp phần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào y tế và giáo dục - đào tạo, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy sự phát triển của các ngành dịch vụ liên quan và góp phần tăng năng suất lao động, giảm gánh nặng thuế, tăng thu nhập khả dụng và tạo động lực chi tiêu nhiều hơn cho chăm sóc sức khỏe và học tập, qua đó, nâng cao chất lượng cuộc sống và phúc lợi xã hội.

Để đảm bảo không bị trùng lặp về chính sách, tại dự thảo Nghị định quy định các khoản chi phí mà người nộp thuế được giảm trừ phải đáp ứng các điều kiện: Có hóa đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật; Riêng đối với khoản chi cho y tế phải có thêm Bảng kê chi phí khám bệnh, chữa bệnh sử dụng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế; Không được chi trả từ các nguồn khác kể cả từ nguồn tài trợ, hỗ trợ, trả thay của tổ chức, cá nhân, nguồn ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế...

Dự thảo Nghị định cũng loại trừ việc áp dụng khoản giảm trừ cho y tế, giáo dục - đào tạo trong trường hợp người nộp thuế đã áp dụng cơ chế giảm thuế đối với các khoản chi cho y tế với cá nhân là nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao hoặc đối với các khoản chi cho y tế, giáo dục - đào tạo do người sử dụng lao động chi trả cho người lao động.

Bài 2: Kinh nghiệm giảm trừ y tế, giáo dục - đào tạo từ các nước

Thanh Phương