Giảm thuế xăng dầu và yêu cầu cấp thiết về chiến lược năng lượng dài hạn

Chính sách giảm thuế xăng dầu tạo dư địa ổn định thị trường trong bối cảnh biến động toàn cầu. (Ảnh: MINH PHƯƠNG)

Giải pháp tài khóa kịp thời, trực tiếp ổn định thị trường

Trước diễn biến phức tạp của thị trường năng lượng thế giới, đặc biệt là tác động từ xung đột tại Trung Đông khiến nguồn cung gián đoạn và giá xăng dầu có thời điểm tăng mạnh, Chính phủ đã kịp thời ban hành chính sách (Quyết định số 482/QĐ-TTg ngày 26/3/2026) giảm toàn bộ các sắc thuế đối với một số mặt hàng xăng dầu trong ngắn hạn.

Làm rõ cơ sở của quyết sách này, Thứ trưởng Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, việc tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định giảm thuế xuất phát trực tiếp từ yêu cầu ứng phó với biến động giá năng lượng toàn cầu, đồng thời bám sát chỉ đạo của Trung ương tại Kết luận số 14 ngày 20/3/2026 về yêu cầu triển khai ngay các giải pháp chính sách tài khóa, tiền tệ và bình ổn giá nhằm hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến sản xuất, kinh doanh.

Theo đó, Bộ Tài chính đã chủ động đề xuất giảm các sắc thuế gồm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt xuống mức 0%, áp dụng đến hết ngày 15/4/2026. Đây được đánh giá là giải pháp có tác động nhanh và trực tiếp nhất đến giá bán lẻ trong nước trong bối cảnh cần “giảm sốc” giá năng lượng.

Thực tế cho thấy, chính sách đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Giá nhiều mặt hàng xăng dầu trong nước giảm đáng kể, có sản phẩm giảm tới khoảng 6.000 đồng/lít, qua đó kéo mức tăng giá năng lượng từ khoảng 50% xuống còn 25%. Diễn biến này không chỉ góp phần kiểm soát mặt bằng giá chung mà còn có ý nghĩa quan trọng trong ổn định tâm lý thị trường, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp.

Ở góc độ điều hành, việc sử dụng công cụ thuế cho thấy sự linh hoạt và khả năng phản ứng nhanh của chính sách tài khóa. Trong cấu thành giá xăng dầu, thuế là yếu tố có thể điều chỉnh ngay, giúp Nhà nước can thiệp hiệu quả để giảm áp lực chi phí đầu vào, hạn chế tác động lan tỏa đến lạm phát.

Thứ trưởng Tài chính Trần Quốc Phương.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc giảm thuế sẽ ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước, với mức giảm ước tính khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng. Dù vậy, đây được coi là khoản hỗ trợ cần thiết từ ngân sách nhằm chia sẻ khó khăn với người dân và doanh nghiệp, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2026.

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, chính sách này đã tạo “dư địa” cho doanh nghiệp duy trì hoạt động trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng cao, đặc biệt đối với các ngành chịu tác động trực tiếp như vận tải, sản xuất và logistics. Đồng thời, đối với người dân, việc giảm chi phí nhiên liệu cũng góp phần ổn định đời sống, hạn chế tác động của lạm phát đến thu nhập thực.

Yêu cầu cấp thiết về chiến lược năng lượng chủ động, bền vững

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, ông Nguyễn Quang Huy CEO Khoa Tài chính-Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi nhận định, việc đưa các sắc thuế xăng dầu về 0% trong những thời điểm cần thiết là một quyết sách mang tính linh hoạt, kịp thời và phù hợp với yêu cầu ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn là chính sách này phản ánh sự chuyển dịch rõ nét trong tư duy điều hành.

Theo đó, Nhà nước không còn chỉ phản ứng bị động trước biến động thị trường, mà đã chủ động sử dụng các công cụ chính sách để điều tiết, giảm thiểu tác động tiêu cực ngay từ sớm. Công cụ thuế, khi được vận dụng hợp lý, có thể đóng vai trò như một “van điều tiết” giúp giảm áp lực giá, ổn định kỳ vọng của thị trường và hỗ trợ kiểm soát lạm phát.

Dù vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng thuế chỉ là giải pháp mang tính ngắn hạn, không thể thay thế cho các chính sách mang tính nền tảng. Việc phụ thuộc quá nhiều vào công cụ này có thể gây áp lực lên ngân sách và không giải quyết được tận gốc vấn đề về an ninh năng lượng.

Ông Nguyễn Quang Huy CEO Khoa Tài chính-Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi.

Từ thực tiễn điều hành hiện nay, theo ông Nguyễn Quang Huy yêu cầu xây dựng một chiến lược năng lượng tổng thể, chủ động và bền vững đang trở nên cấp thiết. Trước hết, cần đa dạng hóa nguồn cung thông qua việc đẩy mạnh hợp tác quốc tế, đầu tư ra nước ngoài trong lĩnh vực dầu khí, cũng như tăng cường liên doanh, liên kết với các quốc gia có trữ lượng lớn. Đây là giải pháp giúp giảm phụ thuộc vào thị trường giao ngay và hình thành các chuỗi cung ứng ổn định, dài hạn.

Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống dự trữ xăng dầu chiến lược nhiều tầng cần được coi là một trụ cột quan trọng. Việc thiết kế các kịch bản dự trữ linh hoạt theo các mức 60 ngày, 90 ngày hay 120 ngày sẽ tạo “khoảng đệm” cần thiết để ứng phó với các cú sốc về nguồn cung, đồng thời tạo điều kiện triển khai các giải pháp điều hành dài hạn.

Cùng với bảo đảm nguồn cung, nâng cao năng lực tự chủ trong nước cũng là yêu cầu then chốt. Điều này đòi hỏi phải đầu tư chiều sâu vào lĩnh vực lọc hóa dầu, tối ưu hóa hệ thống phân phối và nâng cao hiệu quả quản trị doanh nghiệp năng lượng, hướng tới mục tiêu giảm dần phụ thuộc vào nhập khẩu.

Ông Nguyễn Quang Huy cũng cho rằng, một yếu tố không thể thiếu là hoàn thiện cơ chế thị trường theo hướng minh bạch, cạnh tranh lành mạnh, với thông tin được công khai đầy đủ. Khi đó, giá xăng dầu sẽ phản ánh sát cung-cầu, giảm gánh nặng điều hành hành chính và hạn chế nguy cơ méo mó thị trường.

Bên cạnh đó, xu hướng chuyển dịch năng lượng cũng cần được thúc đẩy mạnh mẽ. Việc phát triển năng lượng tái tạo, thúc đẩy giao thông điện hóa và khuyến khích sử dụng nhiên liệu sạch không chỉ giúp giảm áp lực lên xăng dầu, mà còn góp phần bảo đảm phát triển kinh tế xanh và bền vững.

Đáng chú ý, một hướng đi được nhiều chuyên gia đề xuất là thiết kế chính sách thuế linh hoạt theo chu kỳ. Theo đó, khi giá thế giới ở mức thấp, có thể tăng thuế để bổ sung nguồn thu ngân sách; ngược lại, khi giá tăng cao, giảm thuế để hỗ trợ nền kinh tế. Cách tiếp cận này giúp chính sách thuế trở thành một “bộ giảm xóc” hiệu quả, hài hòa giữa mục tiêu ổn định ngân sách và hỗ trợ tăng trưởng.

Từ một quyết sách mang tính tình thế, việc giảm thuế xăng dầu về 0% đã cho thấy rõ vai trò của chính sách tài khóa trong điều hành kinh tế vĩ mô, đồng thời mở ra yêu cầu mới về tư duy phát triển. Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, việc chuyển từ ứng phó ngắn hạn sang kiến tạo dài hạn, xây dựng một hệ sinh thái năng lượng chủ động và bền vững sẽ là yếu tố then chốt để bảo đảm ổn định và tăng trưởng của nền kinh tế.

MINH PHƯƠNG