Giám sát phòng thi thời AI, vì sao vẫn còn khoảng trống?

Khi niềm tin kỳ thi vẫn đặt nặng vào con người

Những phản ánh về dấu hiệu điểm thi cao bất thường tại một số điểm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục đặt ra câu hỏi về việc giám sát kỳ thi trong thời đại công nghệ số.

Dù các kỳ thi hiện nay đã có nhiều lớp kiểm soát, từ quy chế coi thi, phân công cán bộ, thanh tra đến lưu trữ hồ sơ, yếu tố con người vẫn là mắt xích quan trọng nhất quyết định sự công bằng trong phòng thi.

Chỉ cần một khâu thực thi không nghiêm túc, mọi quy trình được thiết kế trước đó đều có nguy cơ bị ảnh hưởng.

Vấn đề đặt ra không chỉ là xử lý từng vụ việc sau khi có phản ánh, mà là làm thế nào để công nghệ có thể hỗ trợ phát hiện sớm, giảm phụ thuộc vào may rủi hoặc tố giác sau kỳ thi.

Ảnh minh họa có sử dụng AI

Camera chưa phải lời giải duy nhất

Trong nhiều năm qua, ngành giáo dục đã tăng cường ứng dụng công nghệ vào tổ chức thi, từ quản lý dữ liệu thí sinh, chấm thi đến lưu trữ thông tin.

Tuy nhiên, với khâu coi thi trực tiếp, việc số hóa vẫn gặp nhiều giới hạn.

Camera giám sát có thể ghi nhận hình ảnh nhưng không tự đánh giá được đầy đủ bối cảnh. Một hành động trao đổi, một dấu hiệu bất thường trong phòng thi vẫn cần con người xem xét, phân tích và kết luận.

Công nghệ vì vậy không thay thế hội đồng thi, mà đóng vai trò tạo thêm một lớp kiểm chứng độc lập.

Trong tương lai, các hệ thống thông minh có thể hỗ trợ phát hiện hành vi bất thường thông qua phân tích hình ảnh, thời gian và dữ liệu vận hành. Tuy nhiên, việc áp dụng cần đi kèm quy định rõ ràng về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư và trách nhiệm sử dụng.

AI có thể hỗ trợ nhưng không thay thế trách nhiệm

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo mở ra khả năng mới trong quản trị giáo dục.

Các hệ thống AI có thể được huấn luyện để nhận diện một số dấu hiệu bất thường như mật độ di chuyển trong phòng thi, hành vi lặp lại hoặc những điểm khác biệt so với quy trình chuẩn.

Tuy nhiên, quyết định cuối cùng vẫn cần thuộc về con người.

Nếu phụ thuộc hoàn toàn vào thuật toán, hệ thống có thể phát sinh rủi ro như nhận diện sai tình huống hoặc đưa ra cảnh báo thiếu bối cảnh.

Bài toán của chuyển đổi số giáo dục không phải thay con người bằng máy móc, mà là thiết kế một cơ chế trong đó công nghệ giúp giảm sai sót và tăng khả năng kiểm chứng.

Cần một hệ thống giám sát dựa trên dữ liệu

Xu hướng quản trị hiện đại là chuyển từ phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro. Điều này đòi hỏi dữ liệu trong toàn bộ quá trình tổ chức thi phải được quản lý đồng bộ hơn.

Từ phân công cán bộ coi thi, nhật ký phòng thi, giám sát điểm thi đến quy trình xử lý phản ánh đều có thể được số hóa để tạo dấu vết kiểm tra rõ ràng.

Khi mọi bước đều có khả năng truy xuất, áp lực minh bạch không chỉ đặt lên thí sinh mà cả những người tham gia tổ chức kỳ thi.

Công nghệ không phải giải pháp duy nhất bảo đảm công bằng thi cử. Nhưng trong thời đại số, một hệ thống thi quan trọng cần thêm những “người giám sát thầm lặng” bằng dữ liệu để bảo vệ niềm tin xã hội.

Thế Kiên