Giải phóng nguồn lực để tăng trưởng 2 con số

Để dòng vốn và các công trình hạ tầng tạo sức lan tỏa lớn hơn, góp phần tăng trưởng hai con số, cần chuyển từ tư duy huy động nguồn lực sang kiến tạo năng lực phát triển mới…

Để mỗi đồng vốn, mỗi hecta đất tạo ra nhiều giá trị hơn

Theo TS Trần Xuân Lượng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Bất động sản Việt Nam, tăng trưởng kinh tế có thể nhìn qua bốn cấu phần gồm tiêu dùng, đầu tư, chi tiêu của Nhà nước và xuất khẩu ròng.

Để dòng vốn FDI tạo sức lan tỏa lớn hơn, tiếp tục thu hút và phát huy hiệu quả nguồn vốn này, cần nâng năng lực sản xuất của doanh nghiệp nội địa, tăng liên kết giữa hai khu vực. (Ảnh: Tổ hợp công nghiệp Deep C tại Hải Phòng).

Thời gian qua, Chính phủ đã triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy các động lực này, từ kích cầu tiêu dùng, hỗ trợ doanh nghiệp, đẩy mạnh đầu tư công đến mở rộng xuất khẩu và đã đạt nhiều kết quả tích cực.

Đầu tư và xuất khẩu tiếp tục là những động lực quan trọng. Khu vực FDI cũng còn dư địa phát triển khi Việt Nam tận dụng cơ hội từ quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng, các Hiệp định Thương mại tự do (FTA) và lợi thế về lực lượng lao động.

Song, đa phần doanh nghiệp trong nước quy mô còn nhỏ, năng lực tham gia công nghiệp hỗ trợ hạn chế. Để dòng vốn FDI tạo sức lan tỏa lớn hơn, cùng với tiếp tục thu hút và phát huy hiệu quả nguồn vốn này, cần nâng năng lực sản xuất của doanh nghiệp nội địa, tăng liên kết giữa hai khu vực, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi sản xuất và các khâu tạo giá trị cao.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Nguyễn Quang Huy, Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU) cho rằng đầu tư, tiêu dùng, xuất khẩu và FDI vẫn còn dư địa. Song, yêu cầu của giai đoạn tới không chỉ là huy động thêm nguồn lực mà còn phải nâng hiệu quả sử dụng.

"Không chỉ là huy động thêm bao nhiêu nguồn lực, mà điều quan trọng hơn là làm thế nào để mỗi đồng vốn, mỗi héc-ta đất, mỗi giờ lao động và mỗi đơn vị công nghệ tạo ra nhiều giá trị hơn", ông Huy nói.

Từ cách tiếp cận này, đầu tư phải tạo thêm năng lực sản xuất; FDI cần gắn sâu hơn với doanh nghiệp trong nước, công nghệ và nghiên cứu phát triển. Xuất khẩu cần từng bước chuyển từ gia công, lắp ráp sang chế biến sâu, thiết kế, công nghệ và thương hiệu. Tiêu dùng cũng cần được nâng đỡ bởi thu nhập, việc làm và niềm tin của người dân.

Về khoa học - công nghệ, ông Huy cho rằng, không chỉ dừng ở nhập khẩu máy móc hay mua giải pháp, quan trọng hơn là nâng khả năng nghiên cứu, hấp thụ, cải tiến, tích hợp và thương mại hóa công nghệ; đồng thời tăng kết nối giữa Nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và các đối tác quốc tế.

"Khi doanh nghiệp Việt Nam đi từ gia công sang thiết kế, từ lắp ráp sang làm chủ một phần công nghệ, từ bán sản phẩm sang xây dựng thương hiệu, phần giá trị giữ lại trong nước sẽ tăng lên", ông Huy phân tích.

Kiến tạo hệ sinh thái kinh tế…

TS Chu Tuấn Linh, Trưởng khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU) đánh giá, đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần mở rộng không gian phát triển và tăng khả năng kết nối của nền kinh tế.

Để dòng vốn và các công trình hạ tầng tạo sức lan tỏa lớn hơn, cần chuyển từ tư duy huy động nguồn lực sang kiến tạo năng lực phát triển mới. Vấn đề không hẳn nằm ở thiếu vốn mà còn ở khả năng khơi thông, hấp thụ và phân bổ vốn để tạo ra năng suất, giá trị gia tăng cao hơn.

Nền kinh tế vẫn còn những nguồn lực từ khu vực tư nhân, thị trường vốn, đất đai, tri thức, dữ liệu và FDI có thể tiếp tục được chuyển hóa thành năng lực sản xuất. Vì vậy, cần tiếp tục cải thiện thủ tục đầu tư, tính đồng bộ của quy hoạch, chất lượng chuẩn bị dự án và khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn.

"Một dự án không chỉ được nhìn bằng số vốn giải ngân, mà cần được đánh giá bằng năng lực sản xuất mới, năng suất lao động, công nghệ được tạo ra, việc làm chất lượng cao và giá trị gia tăng mà nó mang lại", ông Linh phân tích.

Cũng theo ông Linh, đầu tư công, trong cách nhìn của chuyên gia, không chỉ tạo dựng hạ tầng mà còn mở ra không gian phát triển mới: "Cần chuyển từ tư duy "đầu tư một công trình" sang "kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế".

Một tuyến cao tốc, cảng biển, sân bay, đường sắt hay hạ tầng số sẽ phát huy hiệu quả cao hơn khi kết nối với khu công nghiệp, logistics, đô thị, năng lượng, dịch vụ, trung tâm đổi mới sáng tạo và các chuỗi sản xuất. Bởi vậy, mỗi dự án chiến lược cần được đặt trong bài toán rộng hơn về năng lực sản xuất mới, khả năng thu hút vốn tư nhân, hình thành ngành nghề và mở rộng không gian phát triển cho địa phương.

Ông Linh cho rằng, Nhà nước cần tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt trong đầu tư hạ tầng nền tảng, đồng thời tạo điều kiện để khu vực tư nhân tham gia thông qua PPP và các cơ chế thị trường minh bạch. Qua đó, vốn đầu tư công có thể tạo thêm sức hút với nguồn lực xã hội và mở ra những chu kỳ đầu tư mới.

Mục tiêu cuối cùng của dòng vốn là tạo thêm năng lực công nghệ, nâng tính tự chủ về khoa học - công nghệ, gia tăng giá trị thương hiệu sản phẩm Việt Nam và đưa doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Để chính sách đến được với doanh nghiệp

Trở lại câu chuyện phát triển khu vực doanh nghiệp trong nước, TS Trần Xuân Lượng đánh giá cao những định hướng mới về phát triển kinh tế tư nhân. Thời gian qua, nhiều chủ trương, chính sách đã được ban hành nhằm tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Để các chính sách tạo thêm sức bật, khâu thực thi cần tiếp tục được nâng cao, đồng thời tính đến sự khác nhau về quy mô, năng lực của từng nhóm doanh nghiệp.

Một vấn đề được chuyên gia lưu ý là mặt bằng sản xuất. Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất đã được quan tâm; thời gian tới cần tiếp tục nâng hiệu quả thực thi, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Giảm được áp lực chi phí mặt bằng sẽ giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực đầu tư máy móc, công nghệ và mở rộng sản xuất.

Hạ tầng giao thông thời gian qua cũng được đầu tư mạnh, tạo điều kiện tốt hơn cho kết nối sản xuất và lưu thông hàng hóa. Để tiếp tục giảm chi phí logistics, nâng sức cạnh tranh của doanh nghiệp, cần phát triển đồng bộ hơn giữa đường bộ, đường sắt, cảng biển, trung tâm logistics và các đầu mối vận tải.

Chuyển từ "thu hút vốn" sang "thu hút năng lực"

Đồng quan điểm về vai trò của thể chế và khâu thực thi, TS Chu Tuấn Linh đánh giá những cải cách thời gian qua đã tạo thêm điều kiện cho hoạt động đầu tư, kinh doanh. Để thu hút dòng vốn dài hạn và chất lượng cao hơn, điều nhà đầu tư cần không chỉ là ưu đãi mà còn là môi trường đầu tư minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo.

"Một thể chế tốt không nhất thiết phải ưu đãi nhiều hơn, mà cần tạo được sự nhất quán và niềm tin dài hạn. Nhà đầu tư cần biết rõ luật chơi, quy hoạch, tiêu chuẩn và trách nhiệm của các bên để có cơ sở tính toán những dự án dài hạn", ông Linh nói.

Từ nền tảng đã có, chuyên gia đề xuất tiếp tục chuyển từ "thu hút vốn" sang "thu hút năng lực". FDI đã và đang đóng góp quan trọng cho nền kinh tế; thời gian tới cần tiếp tục nâng chất lượng dòng vốn theo hướng công nghệ cao, R&D, đào tạo nhân lực và tăng liên kết với doanh nghiệp Việt Nam.

Nguồn vốn trong nước cũng cần hướng mạnh hơn vào công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, công nghiệp hỗ trợ, năng lượng mới và những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh vốn và công nghệ, con người được xác định là năng lực cạnh tranh cốt lõi. Việt Nam cần tiếp tục xây dựng đội ngũ nhân sự có chuyên môn, kỷ luật, năng lực thực thi cao, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Đích đến của tăng trưởng không chỉ là những con số. Tăng trưởng cần tạo thêm việc làm tốt, thu nhập và cơ hội phát triển tốt hơn; nâng chất lượng giáo dục, y tế, nhà ở, giao thông, môi trường sống và tạo điều kiện để người dân tham gia, hưởng lợi từ những cơ hội kinh tế mới.

"Thước đo cuối cùng không chỉ là việc huy động được bao nhiêu vốn hay đạt tốc độ tăng trưởng bao nhiêu, mà là mỗi đồng vốn tạo thêm bao nhiêu năng lực công nghệ, bao nhiêu giá trị Việt Nam, bao nhiêu năng suất, bao nhiêu cơ hội cho người dân và bao nhiêu sức cạnh tranh mới cho đất nước", ông Linh cho biết.

Đức Hùng