Giải phóng 'điểm nghẽn' trong phát triển khoa học công nghệ

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng chúc mừng cán bộ, giảng viên có thành tích trong hoạt động nghiên cứu KHCN.

Nhận định này được PGS.TS Nguyễn Văn Hùng – Hiệu trưởng Trường ĐH Giao thông Vận tải – chia sẻ tại Hội nghị tổng kết hoạt động khoa học công nghệ giai đoạn 2022–2025, diễn ra ngày 29/1.

Nhận diện thách thức

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hùng, những năm gần đây, các chính sách về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã từng bước “giải phóng điểm nghẽn” về thể chế.

Tư duy quản trị khoa học công nghệ đang chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo; từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm theo kết quả”; chấp nhận rủi ro khoa học và cho phép đầu tư trực tiếp vào sản phẩm nghiên cứu, thay vì bó hẹp trong các đơn giá, định mức như trước đây. Đặc biệt, yêu cầu nghiên cứu gắn với nhu cầu của thị trường ngày càng được đặt ra rõ nét.

Cùng với đó, hoạt động quản lý tài sản trí tuệ cũng đang chuyển từ tư duy “bảo hộ” sang khai thác, thương mại hóa. Quy trình được đơn giản hóa, thời gian xử lý nhanh hơn, trao quyền chủ động lớn hơn cho tổ chức và nhà khoa học, qua đó thúc đẩy việc đưa kết quả nghiên cứu vào đời sống và sản xuất.

PGS.TS Nguyễn Văn Hùng – Hiệu trưởng Trường ĐH Giao thông Vận tải trao đổi tại hội nghị.

Từ thực tiễn này, PGS.TS Nguyễn Văn Hùng cho rằng, thách thức lớn nhất hiện nay chính là tinh thần sẵn sàng đổi mới, mức độ chuyên nghiệp của đội ngũ nghiên cứu; là chất lượng nguồn nhân lực, năng lực thích ứng và khát vọng làm chủ công nghệ, đặc biệt là khả năng tạo ra các sản phẩm khoa học – công nghệ có giá trị thực tiễn, phục vụ cộng đồng.

“Khi cơ chế đã được cởi trói, thị trường và doanh nghiệp đã vào cuộc, thì trách nhiệm của các tổ chức nghiên cứu và nhà khoa học là tái cấu trúc hoạt động nghiên cứu, nâng cao năng lực thực thi để tạo ra sản phẩm nhanh hơn, tốt hơn, đáp ứng yêu cầu của xã hội” - PGS.TS Nguyễn Văn Hùng nhấn mạnh.

Ông cũng lưu ý, cơ hội phát triển khoa học công nghệ đang mở ra cho mọi tổ chức, kể cả ngoài công lập. Nếu không thực sự vào cuộc bằng quyết tâm và trách nhiệm, các cơ sở đào tạo, nghiên cứu có nguy cơ bỏ lỡ thời cơ và tụt lại phía sau.

Cơ hội trong đổi mới nghiên cứu, chuyển giao công nghệ

Theo ông Nguyễn Ngọc Chiến – Phòng Pháp chế và Chính sách, Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), chính sách mới nhấn mạnh việc khuyến khích tạo ra, khai thác và phổ biến tài sản trí tuệ do Nhà nước đầu tư. Một trong những điểm đổi mới quan trọng là giao quyền đăng ký sở hữu trí tuệ đối với kết quả nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách nhà nước cho tổ chức chủ trì thực hiện.

Liên quan đến thương mại hóa quyền sở hữu trí tuệ, chủ sở hữu được lập danh mục quản trị nội bộ riêng đối với các quyền chưa đủ điều kiện ghi nhận là tài sản trên sổ kế toán; đồng thời được sử dụng quyền sở hữu trí tuệ trong các giao dịch dân sự, thương mại và đầu tư. Nhà nước cũng khuyến khích khai thác quyền sở hữu trí tuệ để góp vốn hoặc thế chấp vay vốn, qua đó thúc đẩy đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

Nhân dịp này, nhiều tập thể, cá nhân; trong đó có sinh viên được vinh danh khen thưởng.

Hiện nay, hệ thống các Luật, Nghị định và Thông tư mới ban hành đã hình thành hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, đồng bộ và mang tính đột phá cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, theo ông Nguyễn Kỳ - Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP HCM, tại các địa phương còn có các cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho địa phương, góp phần vào sự phát triển bền vững.

Điều này mở ra cơ hội lớn trong việc đổi mới hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, hợp tác với doanh nghiệp. Song, cũng đặt ra yêu cầu mới trong việc đổi mới mạnh mẽ về tư duy quản trị khoa học và mô hình phát triển nhà trường.

Đối với Trường ĐH Giao thông vận tải, ông Kỳ nhận định, khung pháp lý mới vừa mở ra cơ hội rất lớn, vừa đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ. Việc tận dụng hiệu quả các cơ chế, chính sách mới sẽ là yếu tố then chốt để nhà trường thực sự trở thành trung tâm tri thức, đổi mới sáng tạo và đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.

Trong giai đoạn 2022 – 2025, Trường ĐH Giao thông vận tải có 623 bài báo WoS; tỷ lệ năm 2025 là: 0,4 bài WoS, Scopus/giảng viên. Tốc độ tăng trưởng công bố quốc tế: 10-12%/năm.

Minh Phong