Giải pháp nào để hạn chế 'tác dụng phụ' của hóa đơn?

Cụ thể, khoản 5 Điều 8 Nghị định 68/2026/NĐ-CP quy định về sử dụng hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh như sau: Hộ kinh doanh có doanh thu tính thuế giá trị gia tăng hằng năm từ 01 tỷ đồng trở lên thì phải áp dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

Hộ kinh doanh có doanh thu tính thuế giá trị gia tăng năm trên 500 triệu đồng và dưới 01 tỷ đồng không bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

Thuế cơ sở 1 tỉnh Khánh Hòa Tổ chức Hội nghị triển khai chính sách thuế và hóa đơn cho hộ kinh doanh.

Trường hợp đáp ứng điều kiện và có nhu cầu sử dụng hóa đơn điện tử thì đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử. Trường hợp hộ kinh doanh không đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử, có nhu cầu sử dụng hóa đơn điện tử thì thực hiện khai và nộp thuế trước khi được cơ quan thuế cấp hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế theo từng lần phát sinh giao dịch bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ;

Theo dẫn chiếu trên thì chỉ có quy định về việc sử dụng hóa đơn đối với hộ kinh doanh có doanh thu hàng năm trên 500 triệu đồng. Không có quy định về sử dụng hóa đơn điện tử (phát hành hóa đơn) đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống.

Chính từ không có quy định, mà quan điểm của cơ quan thuế và người kinh doanh cũng có sự khác nhau trong việc sử dụng hóa đơn. Người kinh doanh cho rằng họ kinh doanh theo đúng quy định của pháp luật và được làm những gì mà “pháp luật không cấm”; trước ngày 1/1/2026 họ đã được cơ quan thuế chấp thuận cho việc sử dụng hóa đơn điện tử. Ở đây rõ ràng là không có quy định về việc “cấm” hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống sử dụng hóa đơn điện tử.

Đối với hộ doanh thu không quá 500 triệu đồng thì Chính phủ không có quy định “bắt buộc”, không “khuyến khích” thì không đồng nghĩa là “không được” sử dụng hóa đơn. Việc cơ quan thuế không cho hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống sử dụng hóa đơn điện tử đã làm ảnh hưởng đến quyền lợi trong kinh doanh vì không có hóa đơn thì khách hành không mua hàng hóa, dịch vụ của họ.

Về phía một số cơ quan Thuế cơ sở cho rằng pháp luật không có quy định thì hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống không được sử dụng hóa đơn điện tử. Từ đó không ít Thuế cơ sở đã có công văn thông báo yêu cầu hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng/năm trở xuống không được sử dụng hóa đơn điện tử; trường hợp đã đăng ký thì phải hủy hóa đơn đã đăng ký; trường hợp vẫn tiếp tục sử dụng có thể bị xử phạt…

Ngay khi nhận được phản ảnh và thông tin nêu trên, trong một ngày (ngày 17/4/2026), Cục Thuế đã có 02 công văn để xử lý và hướng dẫn đối với việc sử dụng hóa đơn của hộ kinh doanh.

Theo đó, công văn số 2470/CT-CS đã hướng dẫn Thuế các tỉnh, thành phố: Các hộ kinh doanh có doanh thu từ 500 triệu đồng trở xuống đã đăng ký sử dụng hóa đơn và được cơ quan thuế chấp thuận, nếu có nhu cầu thì được tiếp tục sử dụng. Đối với các văn bản, thông báo hoặc quyết định xử phạt đã ban hành chưa phù hợp, yêu cầu Thuế tỉnh, thành phố rà soát để thu hồi, hủy bỏ theo quy định, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.

Việc hướng dẫn của Cục Thuế đã giải tỏa được khó khăn, đáp ứng được nguyện vọng cũng như quyền lợi của hộ kinh doanh có doanh thu không quá 500 triệu đồng; đồng thời đúng theo nguyên tắc quy định của Luật Quản lý thuế là “Tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh phải lập hóa đơn điện tử khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ để giao cho người mua”.

Việc hộ kinh doanh lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyền, giúp ghi nhận doanh thu minh bạch, chứng minh nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, bảo vệ người tiêu dùng…

Tuy nhiên, hóa đơn được coi là cơ sở quan trọng để xác định nghĩa vụ thuế. Căn cứ hóa đơn đã lập, hộ kinh doanh kê khai nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân với tỷ lệ từ 1,5% đến 10% trên doanh thu tùy theo từng ngành nghề kinh doanh. Nhưng đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp khi hóa đơn là đầu vào thì được đưa vào chi phí khi tính thuế thu nhập cá nhân hoặc thuế thu nhập doanh nghiệp theo phương pháp (thu nhập X thuế suất), với thuế suất 15%, 17% hay 20% tùy theo quy mô doanh thu. Chính từ sự chênh lệch này dẫn đến dễ nảy sinh tình trạng trục lợi từ việc sử dụng hóa đơn của hộ kinh doanh để làm giảm nghĩa vụ thuế, có thể nói đây là “tác dụng phụ” của hóa đơn. Nhất là các trường hợp có thể sẽ sử dụng hóa đơn của hộ kinh doanh dưới ngưỡng không phải nộp thuế để hợp thức hóa chi phí khi xác định nghĩa vụ thuế.

Thiết nghĩ về lâu dài, cơ quan quản lý cần tiếp tục hỗ trợ hộ kinh doanh có nhu cầu sử dụng hóa đơn kể cả khi có thay đổi về ngưỡng phải nộp thuế (dự kiến thời gian tới là 1 tỷ đồng), số lượng hộ kinh doanh dưới ngưỡng phải nộp thuế sẽ tăng cao. Đồng thời cần có nhiều giải pháp như giám sát, rà soát, cảnh báo (nhất là hóa đơn của hộ kinh doanh có giá trị lớn, phát sinh thường xuyên...) Để phòng chống “tác dụng phụ’ của hóa đơn nhằm bảo đảm mục tiêu minh bạch trong hoạt động kinh doanh và xác định đúng, đủ nghĩa vụ thuế của người nộp thuế./.

Tin và ảnh: CaTaChi