Giải ngân Chương trình mục tiêu quốc gia: Không để dòng vốn 'đứng ngoài' mục tiêu tăng trưởng

Còn “nút thắt” trong triển khai

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng dự toán ngân sách trung ương năm 2026 thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) là 35.000 tỷ đồng, trong đó 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng chi thường xuyên.

Tuy nhiên, đến hết tháng 4/2026, tiến độ triển khai vẫn chậm so với yêu cầu. Hiện mới chỉ có 3 chương trình (phòng, chống ma túy; phát triển văn hóa; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi) hoàn thiện cơ sở pháp lý để đủ điều kiện phân bổ vốn.

Đối với phần vốn đầu tư công của các CTMTQG, tính đến hết tháng 4/2026 mới giải ngân được 878,68 tỷ đồng, tương đương 8,1% kế hoạch. Trong đó, riêng vốn ngân sách trung ương giải ngân 510,78 tỷ đồng, đạt 7,8% kế hoạch đã làm thủ tục kéo dài.

Vốn Chương trình mục tiêu quốc gia hỗ trợ phát triển bền vững và thu hẹp chênh lệch giữa các vùng miền. Ảnh: Đức Thanh

Đối với kinh phí thường xuyên, lũy kế giải ngân đến hết tháng 4 đạt khoảng 785,99 tỷ đồng, bằng 7% dự toán. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 729,85 tỷ đồng, đạt 7,2% dự toán.

Trong khi đó, mục tiêu Chính phủ đặt ra là rất cao: đến 30/6 đạt 50%, 30/9 đạt 80% và cuối năm đạt 100%. Khoảng cách lớn giữa yêu cầu và thực tế đang đặt ra áp lực không nhỏ cho các tháng tiếp theo.

Tuy nhiên, không phải địa phương nào cũng chậm. Một số địa phương như Quảng Ninh, Đồng Tháp hay Thái Bình đã đạt trên 20% kế hoạch. Điều này cho thấy sự khác biệt không nằm ở nguồn lực, mà ở cách tổ chức thực hiện.

Theo đó, những địa phương làm tốt đều có điểm chung: chuẩn bị dự án sớm, rà soát kỹ danh mục, đảm bảo đủ điều kiện triển khai ngay sau khi giao vốn và phân công trách nhiệm rõ ràng. Ngược lại, nơi làm chậm thường vướng ở khâu thủ tục đầu tư, phối hợp chưa chặt và tình trạng “vốn chờ dự án” vẫn còn phổ biến.

Thực tế này cho thấy “nút thắt” lớn nhất không nằm ở nguồn vốn, mà nằm ở kỷ luật thực thi và năng lực tổ chức triển khai.

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long cũng khẳng định, vấn đề không phải thiếu vốn mà là hiệu quả sử dụng vốn. Nếu không gắn trách nhiệm cụ thể đến từng khâu, từng cấp, đồng thời loại bỏ tình trạng đăng ký dự án hình thức, thì dù nguồn lực lớn cũng khó chuyển hóa thành kết quả thực tế.

Siết kỷ luật, không để dồn áp lực vào cuối năm

Tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, lãnh đạo Chính phủ và các bộ, ngành đã thẳng thắn chỉ ra hàng loạt điểm nghẽn, trong đó đáng chú ý là tình trạng chậm phân bổ và “vốn chờ dự án”.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh yêu cầu phải đẩy nhanh tiến độ ngay từ đầu năm, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong giải ngân, tránh dồn áp lực vào các tháng cuối năm, gây ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn.

Đáng chú ý, tình trạng chậm không chỉ nằm ở khâu giải ngân mà còn bắt nguồn từ khâu chuẩn bị đầu tư. Một số dự án chưa hoàn thiện thủ tục, chưa đủ điều kiện phân bổ nhưng vẫn được đưa vào kế hoạch, dẫn đến phải điều chỉnh nhiều lần, làm chậm toàn bộ quá trình thực hiện.

Các chuyên gia kinh tế cũng cho rằng, cần chuyển mạnh sang tư duy quản lý theo tiến độ và kết quả đầu ra. Nghĩa là không chỉ giao vốn, mà phải kiểm soát chặt quá trình sử dụng vốn, gắn với trách nhiệm người đứng đầu từng chương trình, từng dự án.

Đồng thời, cần tăng cường công khai tiến độ giải ngân theo từng tháng, từng quý; coi đây là cơ sở đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của từng bộ, ngành và địa phương.

Không còn độ trễ cho việc đưa vốn vào nền kinh tế

Các CTMTQG không chỉ là chương trình đầu tư công thông thường, mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, gắn với giảm nghèo bền vững, phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và thu hẹp chênh lệch phát triển giữa các vùng miền. Vì vậy, chậm giải ngân không chỉ là chậm tiến độ dự án, mà là chậm đưa chính sách vào cuộc sống, đặc biệt tại những khu vực còn nhiều khó khăn.

Trong khi đó, nhiều tồn tại cũ vẫn chưa được xử lý dứt điểm như thủ tục đầu tư còn rườm rà, phối hợp liên ngành chưa đồng bộ, tình trạng “giữ chỗ” dự án vẫn còn. Nếu không khắc phục, đây sẽ tiếp tục là những điểm nghẽn kéo dài.

Quỹ thời gian của năm 2026 không còn nhiều, trong khi yêu cầu giải ngân đặt ra rất cao. Điều này đòi hỏi sự chuyển biến mạnh mẽ cả về tư duy và hành động trong toàn bộ hệ thống thực thi. Quan trọng hơn, phải thay đổi cách tiếp cận: giải ngân không phải là “tiêu cho hết tiền”, mà là đưa vốn đến đúng nơi, đúng thời điểm để tạo ra tăng trưởng thực chất và nâng cao đời sống người dân.

Trong bối cảnh nền kinh tế cần thêm động lực tăng trưởng, dòng vốn từ các CTMTQG không thể tiếp tục bị “treo” bởi thủ tục hay chậm trễ tổ chức thực hiện. Vì thế, việc giải ngân nguồn vốn không chỉ là câu chuyện tiến độ, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc trong điều hành phát triển kinh tế - xã hội năm 2026: phải đưa dòng vốn vào nền kinh tế nhanh hơn, hiệu quả hơn và đúng mục tiêu hơn.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ dự toán ngân sách trung ương và kế hoạch đầu tư công năm 2026; chủ động chuẩn bị đầy đủ thủ tục đầu tư, lựa chọn các dự án đủ điều kiện để giao kế hoạch, tránh tình trạng đăng ký mang tính “giữ chỗ”, dẫn đến “vốn chờ dự án”. Việc đẩy nhanh giải ngân cần đi đôi với bảo đảm chất lượng công trình, tăng cường kiểm tra, giám sát, phòng chống thất thoát, lãng phí.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính cũng đề nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương thực hiện nghiêm chế độ báo cáo, kịp thời phản ánh khó khăn, vướng mắc để có giải pháp tháo gỡ, qua đó góp phần thúc đẩy tiến độ thực hiện các CTMTQG trong thời gian tới.

Vân Hà