Giải bài toán bán trú cho học sinh vùng khó

Giờ bồi dưỡng học sinh tham gia kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh.

Đó là tổ chức bữa trưa và chỗ nghỉ cho hàng chục học sinh ngoại trú, góp phần tháo gỡ khó khăn đi lại, giữ vững nền nếp học tập cho học sinh vùng cao.

Đón học trò về trường

Em Lâm Thị Điểm, học sinh lớp 9B, Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh, sống tại bản Cành Toong (xã Yên Na) trong một gia đình thuần nông như nhiều bạn bè cùng trang lứa. Tuy nhiên, hoàn cảnh của em khó khăn hơn khi mẹ bị tật nguyền, không thể lao động; bố phải ở nhà chăm sóc gia đình, cuộc sống chủ yếu trông vào nương rẫy. Dù vậy, Điểm chưa bao giờ nghĩ đến việc bỏ học, luôn cố gắng đến lớp đầy đủ.

Không đủ điều kiện hưởng chế độ hỗ trợ học sinh bán trú, mỗi ngày em tự đạp xe đến trường, quãng đường đi - về khoảng 10 km. Những ngày học cả ngày hoặc trường có hoạt động, Điểm phải mang theo cơm để ăn trưa tại lớp.

Đầu năm học 2025-2026, Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh đã đưa Lâm Thị Điểm vào diện hỗ trợ, tạo điều kiện để em được ăn trưa và nghỉ bán trú tại trường. Chia sẻ niềm vui, nữ sinh cho biết: “Buổi trưa được ở lại trường ăn cùng các bạn, em vui lắm. Không phải về giữa trưa rồi vội vàng quay lại học buổi chiều. Bố mẹ em cũng yên tâm hơn, nhất là những ngày mưa gió”.

Lâm Thị Điểm là một trong 58 học sinh ngoại trú đến từ các bản Cành Toong, Cặp Chạng và bản Hạt (xã Yên Na) được nhà trường bố trí ăn, nghỉ tại ký túc xá. Phần lớn các em có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhà xa trường nhưng không thuộc diện hưởng chính sách bán trú theo Nghị định 66 của Chính phủ. Việc lần đầu tiên được trải nghiệm ăn ở bán trú không chỉ mang lại niềm vui, sự thuận lợi cho học sinh mà còn giúp thầy cô yên tâm hơn trong hành trình đồng hành, nâng đỡ các em đến trường.

“Ở bán trú, em thấy vui nhất là giờ ăn trưa”, Mộng Thị Thanh Trúc, học sinh lớp 6, hồn nhiên chia sẻ. Nhà ở bản Cành Toong, cách trường khoảng 5 km, bố mẹ em đều đi làm tại Lâm Đồng, Trúc và em trai sống cùng ông bà, tự đi học mỗi ngày.

Em trai đang học tiểu học, thuộc diện được hưởng chế độ bán trú, trong khi Trúc học THCS nên xếp diện ngoại trú theo Nghị định 66 của Chính phủ (học sinh THCS chỉ được hưởng chế độ bán trú khi có hộ khẩu thường trú tại khu vực 3 đặc biệt khó khăn và nhà cách trường từ 7 km trở lên - PV). Vì vậy, việc được nhà trường bố trí ăn trưa, nghỉ bán trú đã trở thành niềm mong chờ mỗi ngày của cô học trò người Thái.

Tương tự, em Lương Gia Huy (lớp 7B), nhà ở bản Hạt, có hoàn cảnh gia đình không trọn vẹn khi bố mẹ chia tay, hiện sống cùng bà ngoại. Nhà cách trường khoảng 4 km, trước đây Huy chỉ đi học đều buổi sáng, còn các buổi học tăng cường buổi chiều thường xuyên vắng mặt. Việc tự lo ăn trưa, không có người nhắc nhở khiến em dễ ngủ quên hoặc ngại quay lại trường. Từ đầu năm học này, khi được hỗ trợ ăn trưa và ở lại trường bán trú, Gia Huy đến lớp đều đặn hơn, không còn nghỉ học buổi chiều.

Theo ông Nguyễn Văn Thọ - Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh, năm học 2025-2026, nhà trường triển khai dạy học 2 buổi/ngày, 5 ngày/tuần. Tuy nhiên, do nhiều học sinh ở xa trung tâm xã, việc đi lại giữa hai buổi học gặp nhiều khó khăn.

Trong khi gần 150 học sinh bán trú đã có nền nếp học tập ổn định, thì nhóm học sinh ngoại trú vẫn có tỷ lệ vắng buổi chiều khá cao. Trước thực tế đó, nhà trường đề xuất tổ chức bán trú cho học sinh ngoại trú nhằm giảm quãng đường đi lại, bảo đảm an toàn, sức khỏe và ổn định nền nếp học tập. Đề xuất này đã được chính quyền xã Yên Na đồng thuận và bố trí kinh phí để triển khai.

Bữa ăn trưa bán trú của học sinh ngoại trú Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh.

Dành tất cả yêu thương cho học trò

Bà Vy Thị Bích Thủy - Bí thư Đảng ủy xã Yên Na (Nghệ An) vẫn nhớ rõ thời điểm đầu năm học, khi trên trang Facebook cá nhân, bà viết lời kêu gọi hỗ trợ tổ chức bán trú cho học sinh với thông điệp giản dị nhưng lay động: “1 nghìn đồng cũng rất quý! Chúng ta hãy bắt đầu từ con số nhỏ nhất”.

Từng tốt nghiệp đại học sư phạm, có nhiều năm công tác trong ngành giáo dục trước khi tham gia lãnh đạo địa phương, bà Thủy thấu hiểu sâu sắc những thiệt thòi của học sinh miền núi. Theo bà, tổ chức bán trú không chỉ góp phần duy trì sĩ số, hạn chế tình trạng bỏ học, mà còn tạo nền tảng để học sinh phát triển toàn diện về đức - trí - thể - mỹ.

Trước đó, bậc mầm non trên địa bàn xã đã triển khai bán trú 100% và mang lại hiệu quả rõ rệt. Tuy nhiên, ở cấp tiểu học và THCS, trong tổng số 1.326 học sinh toàn xã, chỉ có 649 em thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ bán trú (gần 49%), chủ yếu là con em hộ nghèo, cận nghèo. Phần còn lại là học sinh “ngoại trú”, không có trợ cấp của Nhà nước, việc tổ chức bán trú cho nhóm này gặp nhiều khó khăn.

Thực tế, thời điểm triển khai chủ trương, xã Yên Na đang trong giai đoạn kiện toàn bộ máy sau sáp nhập, khối lượng công việc lớn, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều hạn chế. Là xã miền núi, thu nhập của người dân thấp, không ít gia đình gặp khó trong việc đóng góp kinh phí cho con ăn trưa tại trường, dù mức tối thiểu chỉ khoảng 18.000 đồng/bữa.

“Chúng tôi xác định làm từng bước: trước hết là để 100% học sinh được ăn bán trú tại trường; bước tiếp theo mới tính đến việc nâng cao chất lượng bữa ăn. Chính quyền xã chủ trương huy động các nguồn lực xã hội để hỗ trợ bữa trưa cho học sinh ngoại trú. Rất may, ngay khi đề xuất được đưa ra, cả hệ thống chính trị đã cùng vào cuộc, người dân đồng thuận và ủng hộ”, bà Vy Thị Bích Thủy chia sẻ.

Học sinh ngoại trú nghỉ trưa tại khu ký túc xá của trường.

Sự đồng thuận đã nhanh chóng mang lại kết quả tích cực. Xã Yên Na huy động được hơn 120 triệu đồng để tổ chức bán trú và bổ sung cơ sở vật chất cho gần 100 học sinh ngoại trú tại Trường Phổ thông DTBT Tiểu học Yên Tĩnh và Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh đến hết tháng 12/2025. Trong đó, học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn được hỗ trợ 15.000 đồng/em/bữa; học sinh hộ nghèo 8.000 đồng; hộ cận nghèo 5.000 đồng; phần kinh phí còn lại do phụ huynh cùng chia sẻ.

Ông Nguyễn Văn Thọ cho biết, giai đoạn đầu triển khai là vất vả nhất. Nhà trường phải cân đối kinh phí, bảo đảm bữa ăn của học sinh ngoại trú không có sự khác biệt so với học sinh bán trú, đồng thời bố trí chỗ nghỉ, quản lý nền nếp sinh hoạt buổi trưa. Thuận lợi là trường có cơ sở vật chất khang trang, đầy đủ khu ký túc xá và đội ngũ nuôi dưỡng, quản sinh đã có kinh nghiệm.

Toàn bộ kinh phí tổ chức ăn trưa bán trú cho học sinh ngoại trú đến hết tháng 12/2025 được chính quyền xã Yên Na hỗ trợ, với tổng số tiền hơn 50 triệu đồng. Từ tháng 1/2026, mô hình tiếp tục được duy trì ổn định nhờ sự đồng thuận của phụ huynh. Theo ông Nguyễn Văn Thọ, chi phí cho 22 bữa ăn trưa tại trường khoảng hơn 300.000 đồng/học sinh/tháng.

Trong khi đó, học sinh được hưởng hỗ trợ chi phí học tập theo Nghị định 81 của Chính phủ khoảng 150.000 đồng/tháng. Phụ huynh thống nhất để nhà trường sử dụng khoản hỗ trợ này cho bữa ăn bán trú và đóng góp thêm phần còn thiếu; riêng học sinh thuộc diện khó khăn, hộ nghèo, cận nghèo sẽ tiếp tục được nhà trường huy động các nguồn lực xã hội hỗ trợ.

Thầy trò Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh.

Lo đường dài cho học trò

Kỳ thi chọn học sinh giỏi tỉnh Nghệ An năm học 2025-2026 đánh dấu cột mốc đáng nhớ với Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh khi lần đầu tiên có học sinh tham dự và giành 1 giải Ba môn Ngữ văn, 1 giải Khuyến khích môn Giáo dục công dân. Với một ngôi trường vùng cao, học sinh chủ yếu là con em đồng bào dân tộc thiểu số, kết quả này là nguồn động viên lớn đối với cả thầy và trò.

Theo thầy Nguyễn Văn Thọ - Hiệu trưởng nhà trường, những năm trước, học sinh dự thi cấp tỉnh của địa bàn huyện Tương Dương (cũ) chủ yếu tập trung ở Trường Phổ thông Dân tộc nội trú, Trường THCS thị trấn và một số trường vùng thuận lợi. Năm nay, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, học sinh được tuyển chọn qua vòng thi cấp xã. Trường Yên Tĩnh có 4 học sinh dự thi cấp tỉnh và 2 em đạt giải, mở ra tiền đề quan trọng để nhà trường từng bước xây dựng, phát triển chất lượng giáo dục mũi nhọn.

Học kỳ đầu tiên với nhiều đổi mới đang dần đi vào nền nếp, chất lượng giáo dục được củng cố rõ rệt. Ít ai ngờ rằng, ngôi trường này nằm ở vùng “rốn lũ”, từng nhiều lần phải sơ tán khẩn cấp mỗi mùa mưa bão. Về công tác từ năm 2020, cô Ngân Thị Thủy là nữ giáo viên đầu tiên của trường; trước đó, do điều kiện đặc biệt khó khăn, đội ngũ giáo viên hầu hết là nam.

Từng có thời gian làm quản sinh tại Trường Phổ thông DTNT THCS Tương Dương, khi nhận nhiệm vụ tại Yên Tĩnh, cô Thủy xác định sẽ phải vất vả hơn nhưng cũng thương học trò nhiều hơn. Giáo viên nơi đây không chỉ dạy học mà còn trực bán trú, chăm lo sinh hoạt hằng ngày, thay gia đình đồng hành cùng học sinh. “Mỗi thầy cô đều phải nỗ lực gấp đôi, gấp ba so với nhiều nơi khác. Nhưng cũng chính vì thế, tình cảm thầy trò càng thêm gắn bó, thân thương”, cô Thủy chia sẻ.

Năm 2022 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh được đầu tư hơn 30 tỷ đồng xây dựng lại, với cơ sở vật chất khang trang, đồng bộ và an toàn. Đây là nền tảng quan trọng để nhà trường yên tâm nâng cao chất lượng dạy học, chăm lo tốt hơn cho học sinh vùng cao.

Theo Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh, quan điểm xuyên suốt là không để bất kỳ học sinh nào vì hoàn cảnh khó khăn mà phải nghỉ học, bỏ học. Ngoài việc thường xuyên động viên, hỗ trợ học sinh trong học tập, nhà trường còn duy trì một việc làm đầy trách nhiệm: bố trí giáo viên đưa đón học sinh tham gia các kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 và thi vào Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh, dù về mặt thủ tục, các em đã tốt nghiệp THCS.

“Trên địa bàn huyện Tương Dương (cũ) chỉ có 2 trường THPT, cách xã Yên Na từ 50-80km, còn Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh cách hơn 200km. Để bảo đảm an toàn, không để học sinh lỡ cơ hội dự thi vì đường xa, nhà trường cử giáo viên trực tiếp đưa đón, lo ăn ở cho các em trong suốt thời gian thi, luôn có lãnh đạo đi cùng để kịp thời xử lý các tình huống phát sinh”, thầy Thọ chia sẻ.

Nhờ những nỗ lực bền bỉ đó, ba năm trở lại đây, chất lượng giáo dục của Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh có chuyển biến rõ rệt: không còn học sinh bỏ học giữa chừng; hằng năm đều có học sinh đạt giải học sinh giỏi cấp huyện (cũ) và nhiều em trúng tuyển vào Trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh. Những tâm huyết âm thầm của thầy cô, với mong muốn dành những điều tốt đẹp nhất cho học trò, đang dần “đơm hoa kết trái” nơi ngôi trường vùng cao xứ Nghệ.

Từ một ngôi trường từng nằm trong nhóm cuối của huyện Tương Dương (cũ), ba năm liên tiếp gần đây, Trường Phổ thông DTBT THCS Yên Tĩnh (xã Yên Na) đã vươn lên mạnh mẽ, được UBND tỉnh Nghệ An công nhận danh hiệu Tập thể Lao động xuất sắc, đồng thời nhận Bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo và UBND tỉnh Nghệ An.

Bài, ảnh: Hồ Lài