Giá vật liệu, nhân công leo thang, nhiều gói thầu nguy cơ thua lỗ

Theo ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng (VACC), nhiều dự án đầu tư công hiện đang gặp khó khăn trong việc lựa chọn nhà thầu. Một trong những nguyên nhân là tổng mức đầu tư và đơn giá trong nhiều dự án chưa phản ánh đúng chi phí thực tế của thị trường.

Chẳng hạn, đơn giá nhân công trong định mức nhà nước hiện chỉ khoảng 350.000 đồng/ngày công, trong khi trên thị trường, các doanh nghiệp phải trả từ 700.000 - 1 triệu đồng/ngày công đối với nhiều vị trí lao động kỹ thuật. Tương tự, giá vật liệu xây dựng do các sở xây dựng công bố ở nhiều địa phương cũng thấp hơn giá mua thực tế từ 15-20%.

Giá vật liệu, nhân công leo thang, nhiều gói thầu nguy cơ thua lỗ. (Ảnh minh họa)

Sự chênh lệch này dẫn đến tình trạng tổng mức đầu tư của một số dự án không còn phù hợp với thực tế thi công. Khi chi phí thực tế cao hơn đáng kể so với chi phí được tính toán trong hồ sơ mời thầu, nhà thầu sẽ phải cân nhắc rất kỹ trước khi tham gia. Có những trường hợp nếu trúng thầu thì nguy cơ thua lỗ là rất lớn.

"Đây là thực tế mà VACC đã nhiều lần phản ánh với Bộ Xây dựng, các bộ, ngành liên quan và Chính phủ. Chúng tôi kiến nghị cần sớm điều chỉnh hệ thống định mức, đơn giá xây dựng để bảo đảm sát thực tế hơn, nhằm không chỉ giúp bảo đảm hiệu quả đầu tư mà còn góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn trên thị trường xây dựng. Khi các chi phí được tính đúng, tính đủ, các nhà thầu sẽ cạnh tranh bằng năng lực, chất lượng và hiệu quả thi công thay vì cạnh tranh bằng cách hạ giá đến mức không hợp lý", ông Hiệp nhấn mạnh.

Cũng theo ông Hiệp, bên cạnh vấn đề đơn giá, thị trường xây dựng hiện nay còn đang phải đối mặt với một thách thức rất lớn khác là thiếu hụt nhân lực.

Hiện nay, cả nước đang đồng thời triển khai rất nhiều dự án hạ tầng lớn, từ cao tốc Bắc - Nam, sân bay, cảng biển đến các dự án đô thị và công nghiệp. Nhu cầu nhân lực vì thế tăng lên rất nhanh. Tuy nhiên lực lượng công nhân xây dựng, đặc biệt là công nhân kỹ thuật lành nghề, lại đang thiếu hụt nghiêm trọng.

Không chỉ thiếu về số lượng, thị trường còn thiếu lao động có tay nghề cao. Các doanh nghiệp lớn thường có điều kiện tài chính tốt hơn nên có thể thu hút nhân sự bằng mức lương và chế độ đãi ngộ cao. Trong khi đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp rất nhiều khó khăn trong việc tuyển dụng và giữ chân người lao động. Điều này tạo ra áp lực cạnh tranh rất lớn về nhân lực trong toàn ngành.

Nếu nhìn dưới góc độ năng suất lao động thì có thể thấy rất rõ áp lực hiện nay. Theo tính toán, một công nhân trong lĩnh vực xây dựng hạ tầng giao thông mỗi năm chỉ tạo ra khoảng 500 - 600 triệu đồng giá trị sản lượng. Trong khi đó, tổng quy mô đầu tư công hiện nay đã lên tới khoảng 1 triệu tỷ đồng. Với khối lượng công việc rất lớn như vậy, nguồn nhân lực hiện có của ngành xây dựng mới chỉ đáp ứng được khoảng 50-60% nhu cầu thực tế.

Trước đây, ngành xây dựng còn có thể tận dụng nguồn lao động nông nhàn từ khu vực nông thôn. Nhưng hiện nay nguồn lao động này gần như không còn. Nếu đến các công trường xây dựng hiện nay sẽ thấy rất rõ sự thiếu hụt lao động. Nhiều công trường phải tuyển dụng lao động từ các vùng sâu, vùng xa, thậm chí từ đồng bào dân tộc thiểu số để đáp ứng nhu cầu thi công.

"Có thể nói, hai khó khăn lớn nhất của thị trường xây dựng hiện nay là hệ thống đơn giá, định mức chưa theo kịp thực tế và tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng. Đây là những vấn đề cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm tiến độ, chất lượng các dự án đầu tư và sự phát triển bền vững của ngành xây dựng trong thời gian tới", ông Hiệp nhấn mạnh.

Tại họp báo đánh giá năng lực nhà thầu Việt Nam sáng 30/6, nhiều diễn giả nhìn nhận ngành xây dựng Việt Nam đang phát triển một cách tự phát theo yêu cầu thị trường dù ngành này sở hữu lực lượng tham gia lớn, ước tính hơn 10.000 doanh nghiệp.

Trong bối cảnh này, cần có chương trình đánh giá năng lực nhà thầu. Các doanh nghiệp sẽ tự kê khai trên nền tảng số theo khung tiêu chí đã công bố gồm hồ sơ chứng minh tư cách pháp lý và năng lực; hồ sơ về tài chính và hồ sơ liên quan quản trị doanh nghiệp.

Sau đó, đơn vị tư vấn sẽ thẩm tra hồ sơ và chuyển Hội đồng xem xét, bỏ phiếu và công bố kết quả. Trường hợp kết quả đánh giá không chính xác hoặc doanh nghiệp gian dối sẽ bị loại khỏi danh sách.

Ông Hoàng Thiệu Bảo, Phó Giám đốc Ban Xây dựng Vinaconex, cho biết việc xếp hạng không chỉ giúp doanh nghiệp được ghi nhận trong nước mà còn tạo uy tín với các chủ đầu tư quốc tế. Ông kiến nghị quy trình nộp hồ sơ cần đơn giản hóa, giảm tối đa thủ tục và quy định rõ hình thức xác thực hồ sơ để các nhà thầu tham gia thuận lợi.

Châu Anh