Gia tăng nguy cơ trào ngược dạ dày-thực quản do stress kéo dài

Triệu chứng trào ngược tái diễn khi căng thẳng

Hình ảnh mô tả tình trạng trào ngược dạ dày-thực quản. Ảnh: BVCC

Trần Đắc Quang (26 tuổi, Ninh Bình), nhân viên văn phòng, phát hiện bị trào ngược dạ dày từ khi còn là sinh viên. Sau một đêm thức khuya làm bài tập anh đói lả nhưng không thể ăn uống, kể cả sữa tươi, do cứ nuốt vào lại có cảm giác trào ngược lên.

Quang nhận thấy các triệu chứng thường xuất hiện khi căng thẳng. Đặc biệt, khi đi làm, tình trạng khó nuốt, buồn nôn, ăn uống không vào tiếp tục tái diễn mỗi khi gặp áp lực.

Sau khi được bác sĩ thăm khám, tư vấn và điều trị bằng thuốc, Quang chủ động điều chỉnh lối sống, hạn chế thức khuya, ngủ đủ giấc, tránh thực phẩm, đồ uống dễ kích phát triệu chứng. Anh cũng tập kiểm soát hơi thở, đi bộ để giảm căng thẳng. “Hiện tôi chỉ sử dụng thuốc khi có triệu chứng”, anh Quang chia sẻ.

Tương tự là trường hợp của P.N (Hà Nội). Do đặc thù công việc truyền thông áp lực, N thường xuyên thức khuya, ăn uống không điều độ. Theo thời gian, cô xuất hiện các triệu chứng điển hình của trào ngược như ợ chua, ợ nóng. Đặc biệt, khi quá no hoặc quá đói, cô có cảm giác buồn nôn, thậm chí nôn. Sau khi đi khám, N được bác sĩ chẩn đoán mắc trào ngược dạ dày-thực quản có liên quan đến stress, đồng thời tư vấn điều trị và điều chỉnh chế độ sinh hoạt tại nhà.

Những trường hợp trên cho thấy các triệu chứng trào ngược dạ dày-thực quản có thể xuất hiện hoặc tái diễn trong những giai đoạn căng thẳng, sinh hoạt thiếu điều độ.

Stress có thể làm trầm trọng triệu chứng trào ngược

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Ngoại khoa, Trưởng Khoa Ngoại tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho biết, trào ngược dạ dày-thực quản là một trong những bệnh lý tiêu hóa thường gặp. Người bệnh có thể đến khám vì nóng rát sau xương ức, ợ chua, ợ nóng, trào dịch lên miệng; song cũng có những biểu hiện không điển hình như ho kéo dài, khàn tiếng, cảm giác vướng họng, đau ngực hoặc ợ hơi nhiều.

PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn tư vấn cho người bệnh. Ảnh: BVCC

Tại Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, bác sĩ gặp nhiều bệnh nhân đến khám vì các triệu chứng liên quan đến trào ngược. Một nhóm đáng chú ý là người trẻ, người làm việc trí óc với cường độ cao, thường xuyên căng thẳng, thức khuya, ăn uống thất thường hoặc sử dụng nhiều cà phê, rượu bia.

“Một điểm cần nhấn mạnh là số người có triệu chứng giống trào ngược không đồng nghĩa với số người có trào ngược axit bệnh lý. Có bệnh nhân thực sự có lượng dịch dạ dày trào lên thực quản bất thường; có người lại chủ yếu bị tăng nhạy cảm thực quản, nóng rát chức năng hoặc rối loạn tương tác não-ruột. Do đó, chẩn đoán đúng cơ chế gây triệu chứng là nền tảng của điều trị”, PGS Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh.

Theo chuyên gia này, stress không phải là nguyên nhân duy nhất gây trào ngược nhưng có thể khiến các triệu chứng xuất hiện rõ hơn hoặc trở nên nghiêm trọng hơn. Căng thẳng kéo dài có thể làm thay đổi hoạt động của hệ thần kinh tự chủ, ảnh hưởng đến trục não-ruột, vận động đường tiêu hóa, đồng thời làm tăng cảm nhận đau, nóng rát hoặc khó chịu ở thực quản.

Vì vậy, cùng một mức độ trào ngược, người đang căng thẳng hoặc lo âu có thể cảm nhận triệu chứng rõ rệt hơn. Stress cũng thường kéo theo những hành vi làm tăng nguy cơ trào ngược như ăn muộn, ăn nhanh, ăn quá no, thiếu ngủ, dùng nhiều cà phê, rượu bia hoặc giảm vận động.

Mối liên hệ này diễn ra theo hai chiều. Stress có thể làm các triệu chứng trào ngược nặng hơn, trong khi những khó chịu kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, lại ảnh hưởng đến giấc ngủ và chất lượng cuộc sống, khiến người bệnh thêm lo lắng.

Đồng quan điểm, TS.BS Vũ Hồng Anh, Phó Giám đốc, Trưởng Khoa Khám chữa bệnh theo yêu cầu và Quốc tế Bệnh viện E cho biết hệ tiêu hóa có mối liên hệ mật thiết với sức khỏe tâm thần. Tình trạng lo âu kéo dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động của đường tiêu hóa, góp phần làm xuất hiện hoặc trầm trọng thêm các triệu chứng trào ngược dạ dày-thực quản.

Theo bác sĩ, khi lo lắng hoặc căng thẳng kéo dài, não bộ sẽ kích thích hệ thần kinh giao cảm đường tiêu hoá, gây ra co thắt thực quản, làm giảm áp lực ở cơ thắt thực quản dưới (vòng cơ ngăn axit từ dạ dày trào lên). Đồng thời, tình trạng này có thể kích thích dạ dày tăng tiết axit và tăng áp lực bên trong dạ dày.

“Ở chiều ngược lại, các triệu chứng trào ngược dạ dày-thực quản như ợ nóng, đau rát ngực, tức nghẹn, khó thở, ho sặc về đêm có thể khiến người bệnh mất ngủ, mệt mỏi, lo lắng về bệnh tật. Tình trạng này kéo dài dễ tạo thành vòng luẩn quẩn, khiến lo âu và các triệu chứng trào ngược càng trầm trọng hơn”, bác sĩ Vũ Hồng Anh chia sẻ.

Bác sĩ cũng dẫn các nghiên cứu thống kê y học cho thấy tỷ lệ người mắc trào ngược dạ dày có kèm triệu chứng lo âu hoặc trầm cảm dao động từ 32,2% đến 75,3%.

Điều trị đúng theo cơ chế gây bệnh

Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân, đặc biệt là giới trẻ nên rèn luyện sức khỏe để phòng bệnh hiệu quả. Ảnh: Kim Thoa.

Theo bác sĩ Vũ Hồng Anh, người có triệu chứng nghi ngờ trào ngược dạ dày-thực quản cần khám chuyên khoa tiêu hóa để được đánh giá và xác định tình trạng bệnh. Nếu kèm theo lo âu, mất ngủ, người bệnh nên được đánh giá thêm về sức khỏe tâm thần nhằm xác định mức độ và có hướng điều trị phù hợp.

Theo PGS.TS Nguyễn Anh Tuấn, điều trị trào ngược dạ dày-thực quản hiện nay được thực hiện theo hướng cá thể hóa, tùy thuộc vào tình trạng và cơ chế gây triệu chứng ở từng người bệnh.

Những biện pháp nền tảng gồm kiểm soát cân nặng, tránh ăn quá no, hạn chế ăn sát giờ đi ngủ, giảm các yếu tố kích phát riêng của từng người, điều chỉnh giấc ngủ và quản lý stress. Thuốc ức chế tiết axit vẫn giữ vai trò quan trọng khi được chỉ định đúng.

Ở những bệnh nhân có tăng nhạy cảm thực quản hoặc rối loạn tương tác não-ruột, chỉ dùng thuốc giảm axit có thể chưa đủ. Khi đó người bệnh có thể cần thêm các biện pháp điều chỉnh hành vi, tập thở bằng cơ hoành, quản lý stress và trong một số trường hợp sử dụng thuốc điều hòa cảm giác thần kinh theo chỉ định chuyên khoa. Bên cạnh đó, phẫu thuật nội soi tạo van chống trào ngược cũng được thực hiện cho những bệnh nhân có chỉ định phù hợp.

“Điều quan trọng nhất không phải là lựa chọn thuốc hay phẫu thuật ngay từ đầu, mà là xác định đúng bệnh nhân đang mắc loại trào ngược nào, nguyên nhân nằm ở đâu và phương pháp nào phù hợp nhất với cơ chế đó để điều trị hiệu quả”, PGS Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh thêm.

Minh Khuê