Gia tăng giá trị của các phát hiện, kiến nghị kiểm toán

KTNN cũng cần tăng cường đào tạo, tập huấn chuyên sâu về phương pháp tiếp cận rủi ro và xác định trọng yếu cho KTV. Ảnh: TL

Tập trung nguồn lực, xác định chính xác các vấn đề trọng yếu

Theo TS. Đặng Thị Hoàng Liên - Phó Vụ trưởng Vụ Chế độ và Kiểm soát chất lượng kiểm toán, hiện nay, Hệ thống Chuẩn mực KTNN đã cơ bản được hoàn thiện, tiếp cận các thông lệ quốc tế. Đồng thời, để cụ thể hóa Hệ thống Chuẩn mực, KTNN cũng đã ban hành các hướng dẫn, trong đó có hướng dẫn phương pháp kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu theo từng lĩnh vực. Các Chuẩn mực KTNN số 100, 300, 3000; quy trình kiểm toán và hướng dẫn KTHĐ đều đề cập cụ thể cách thức đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu.

Đây là tiền đề quan trọng, phù hợp chuẩn mực kiểm toán quốc tế, góp phần thay đổi nhận thức, nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán theo hướng chuyên nghiệp; đồng thời, giảm thiểu rủi ro kiểm toán tới mức thấp nhất, nâng cao giá trị, độ tin cậy của báo cáo kiểm toán.

Qua nghiên cứu, ThS. Ngô Thị Ngọc Tú - KTNN khu vực IV - nhận định: Phương pháp tiếp cận kiểm toán dựa trên đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu trong KTHĐ đã được KTNN nhận thức ở cấp độ chiến lược. Theo đó, từ việc lựa chọn chủ đề kiểm toán cho một số chuyên đề KTHĐ đến việc lập kế hoạch, triển khai và lập báo cáo kiểm toán đã thể hiện sự tập trung vào các lĩnh vực có tác động và rủi ro lớn về mặt kinh tế - xã hội.

Đơn cử, tại cuộc kiểm toán hoạt động đầu tư xây dựng, việc thực hiện các mục tiêu xây dựng và phát triển Khu công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh, trong giai đoạn lập kế hoạch, việc vận dụng phương pháp đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu giúp kiểm toán viên (KTV) nhận diện rủi ro một cách bài bản, bao gồm: Rủi ro về chính sách và rủi ro về kinh tế. Kế hoạch kiểm toán đã hướng đến những vấn đề cốt lõi nhất, tránh dàn trải và tập trung vào những lĩnh vực có rủi ro cao, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến nghĩa vụ tài chính và tuân thủ pháp luật.

Tại cuộc kiểm toán hoạt động Chương trình kích cầu thông qua đầu tư của TP. Hồ Chí Minh, kế hoạch kiểm toán thể hiện sự chặt chẽ và logic khi dành một phần riêng để trình bày kết quả đánh giá rủi ro. Đây là một bước quan trọng trong quá trình lập kế hoạch, nhận diện và phân loại được các rủi ro, bao gồm: Rủi ro xét duyệt, rủi ro sử dụng vốn, rủi ro quản lý, rủi ro quyết toán.

Kế hoạch kiểm toán của cuộc kiểm toán này xác định trọng yếu rất rõ ràng, tập trung vào công tác ban hành văn bản chính sách; xét duyệt và thẩm định dự án; hoạt động bố trí vốn, giải ngân và quyết toán vốn hỗ trợ lãi suất; sử dụng vốn có đúng mục đích và hiệu quả không; vai trò của các sở, ngành trong việc tham mưu. Việc xác định trọng yếu đã giúp thu hẹp phạm vi kiểm toán, tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực quan trọng nhất và nâng cao khả năng đưa ra kiến nghị có giá trị.

Từ kế hoạch kiểm toán chi tiết, khi triển khai kiểm toán, các đoàn kiểm toán đã vận dụng hiệu quả phương pháp đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu, tập trung vào những lĩnh vực, vấn đề có rủi ro cao, được dư luận xã hội quan tâm và mang tính điển hình, tồn tại ở nhiều cơ quan, đơn vị; qua đó phát hiện ra nhiều sai sót, vi phạm nghiêm trọng về quản lý và sử dụng tài sản công, tài chính công.

Trong giai đoạn lập báo cáo kiểm toán, các phát hiện dựa trên rủi ro và trọng yếu đã xác định được thể hiện rõ ràng, lượng hóa được những thiệt hại và thất thoát tài chính, từ đó đưa ra các kiến nghị cụ thể. Nhiều báo cáo kiểm toán của KTNN đã có kiến nghị nổi bật liên quan đến cơ chế, chính sách, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài chính, tài sản công.

Rủi ro và trọng yếu gắn bó chặt chẽ trong KTHĐ. Đánh giá rủi ro giúp nhận diện những vấn đề tiềm ẩn có thể ảnh hưởng tới hiệu quả, hiệu lực của hoạt động công. Xác định trọng yếu giúp lựa chọn và ưu tiên các vấn đề thực sự quan trọng. Việc kết hợp hai yếu tố này giúp KTV tập trung nguồn lực, nâng cao hiệu quả và giá trị gia tăng của kiến nghị kiểm toán.

Xây dựng cơ sở dữ liệu và phát triển các công cụ hỗ trợ

TS. Đặng Thị Hoàng Liên đánh giá, dù đã chú trọng nâng cao trình độ, nghiệp vụ chuyên môn cho KTV, đồng thời nghiên cứu và vận dụng các chuẩn mực, quy trình, phương pháp kiểm toán hiện đại, việc đánh giá rủi ro, xác định trọng yếu vẫn còn những hạn chế. Thực tế, các KTV vẫn quen với phương pháp truyền thống, hiệu quả chưa như kỳ vọng và tiềm ẩn rủi ro cao. Thêm vào đó, đối với loại hình KTHĐ, việc đánh giá rủi ro và xác định trọng yếu có nhiều điểm khác biệt.

Từ kết quả nghiên cứu, ThS. Ngô Thị Ngọc Tú cho rằng, hiện nay, kế hoạch kiểm toán năm của KTNN chủ yếu dựa trên đề xuất của các đơn vị, yêu cầu của Quốc hội, Chính phủ; do vậy, cần có một hệ thống đánh giá rủi ro quốc gia để phân loại, lượng hóa và ưu tiên các lĩnh vực rủi ro cao.

Kế hoạch kiểm toán đã xác định các nội dung trọng yếu, nhưng việc xác định các ngưỡng cụ thể (định lượng, định tính) và việc liên kết giữa rủi ro với các thủ tục kiểm toán chi tiết cần được thể hiện rõ ràng, tạo thuận lợi cho việc phân bổ nguồn lực và đánh giá, phát hiện. KTHĐ yêu cầu cao về thu thập và phân tích dữ liệu - từ các chỉ số tài chính, số liệu thống kê đến các thông tin phi tài chính. Ngoài ra, việc định lượng hậu quả của các sai phạm không dễ dàng, ảnh hưởng đến tính thuyết phục của các phát hiện và kiến nghị.

Để nâng cao hiệu quả của việc đánh giá rủi ro, xác định trọng yếu, KTNN cần tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc, quy trình và thực hiện giải pháp cốt lõi dựa trên ba trụ cột chính: Khuôn khổ pháp lý, chất lượng nguồn nhân lực và hạ tầng công nghệ. Theo đó, KTNN nghiên cứu bổ sung hướng dẫn cụ thể về việc vận dụng phương pháp tiếp cận rủi ro và trọng yếu trong KTHĐ theo từng lĩnh vực đặc thù, phù hợp với thực tiễn. Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu về rủi ro và các phát hiện trọng yếu làm nguồn tham khảo cho KTV; phát triển các công cụ chuẩn hóa.

KTNN cũng cần tăng cường đào tạo, tập huấn chuyên sâu về phương pháp tiếp cận rủi ro và xác định trọng yếu cho KTV, tập trung vào kỹ năng phân tích, đánh giá rủi ro, xác định trọng yếu định tính và định lượng, phân tích dữ liệu, sử dụng ma trận rủi ro và mô hình PLM, ứng dụng công nghệ và áp dụng thông lệ quốc tế./.

THÙY LÊ