Gia tăng đầu tư để khai thác triển vọng ngành gỗ

Các nhà mua hàng quốc tế tham quan sản phẩm tại Hội chợ Xuất khẩu đồ gỗ và nội thất (HawaExpo 2026) được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 4-3. Ảnh: Vương Thế

Trong bối cảnh thị trường quốc tế có nhiều thay đổi, xu hướng xanh hóa, số hóa và phát triển bền vững đang trở thành yêu cầu tất yếu để các doanh nghiệp trong ngành phấn đấu, khai thác dư địa tăng trưởng mới.

Xuất khẩu đạt dấu mốc mới

Năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt gần 17,3 tỷ USD, lần đầu tiên vượt ngưỡng 17 tỷ USD, tăng gần 6% so với năm 2024. Trong bối cảnh nhiều thị trường lớn phục hồi chưa đồng đều, các quốc gia lại đặt ra những tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, phát thải và phát triển bền vững ngày càng được siết chặt thì kết quả này là sự nỗ lực, cố gắng rất lớn của các doanh nghiệp cũng như toàn ngành.

Sản phẩm gỗ Việt Nam hiện đã có mặt tại 45 thị trường trên thế giới, khẳng định vị thế ngày càng rõ nét trên bản đồ thương mại toàn cầu. Cơ cấu thị trường cho thấy, mức độ tập trung cao vào 3 đối tác chủ lực là: Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc, chiếm khoảng 65% tổng kim ngạch toàn ngành. Hoa Kỳ là quốc gia mà Việt Nam xuất khẩu đồ gỗ lớn nhất với 9,06 tỷ USD, tương đương khoảng 45% tổng kim ngạch, tăng trưởng 4,1%.

Bước ngoặt chiến lược đối với sản xuất gỗ của Việt Nam hiện nay là dư địa tăng trưởng theo chiều rộng dần thu hẹp và các tiêu chuẩn toàn cầu ngày càng cao, bài toán chuyển đổi sản xuất, đầu tư khâu thiết kế sản phẩm, xây dựng thương hiệu và ứng dụng công nghệ trở thành điều tất yếu.

Đối với Đồng Nai, xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt gần 2,7 tỷ USD, tăng 34,8% so với cùng kỳ năm 2024; xuất khẩu gỗ đứng thứ 2 cả nước và là ngành có giá trị thứ 4 trong các mặt hàng xuất khẩu của tỉnh. Các doanh nghiệp trong ngành đã có nhiều nỗ lực trong sản xuất, kinh doanh, tiêu thụ sản phẩm ở cả thị trường nội địa lẫn xuất khẩu.

Song song với đẩy mạnh xuất khẩu, sản phẩm gỗ nội thất của Việt Nam cũng đang từng bước gia tăng về giá trị, cơ cấu sản phẩm. Nhóm nội thất gỗ hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch, phản ánh sự cải thiện về năng lực thiết kế, chế biến và khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao của doanh nghiệp Việt Nam. Điều này giúp ngành gỗ từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo đánh giá của các chuyên gia, bước sang năm 2026, toàn ngành kỳ vọng tiếp tục giữ vị thế và phục hồi tích cực. Tuy vậy, vẫn còn những thách thức phía trước. Các rào cản kỹ thuật như: quy định chống phá rừng (EUDR) của EU, các chính sách thuế đối ứng, điều tra chống bán phá giá từ Mỹ, cùng với những biến động về chi phí vận chuyển và thiên tai có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng...

Khai thác triển vọng mới

Dù có những khó khăn nhưng triển vọng cho ngành gỗ vẫn rộng mở. Tuy nhiên, các doanh nghiệp cần phải biết khai thác những thế mạnh của mình và hướng tới sự phát triển bền vững.

Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Ngành gỗ đang đối diện với thách thức ngày càng phức tạp và đa chiều. Các yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững từ các thị trường lớn ngày càng khắt khe, buộc doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang sản xuất xanh và giảm phát thải.

Các chuyên gia cho rằng, vấn đề hiện nay của ngành gỗ là phải tìm cách xây dựng thương hiệu riêng, từ khâu thiết kế sản phẩm. Nhiều năm qua, phần lớn doanh nghiệp gỗ Việt Nam phát triển dựa trên mô hình sản xuất theo đơn đặt hàng cho các thương hiệu quốc tế. Mô hình này giúp doanh nghiệp xây dựng năng lực sản xuất lớn, tối ưu chi phí và duy trì dòng đơn hàng ổn định. Tuy nhiên, giá trị gia tăng chủ yếu vẫn nằm ở khâu thiết kế, thương hiệu và phân phối, những mắt xích mà doanh nghiệp Việt ít nắm giữ.

Do đó, bài toán về lâu dài là các doanh nghiệp cần đầu tư thêm về thiết kế, thương hiệu và dữ liệu thị trường. Với năng lực và quy mô hiện có, doanh nghiệp gỗ Việt hoàn toàn có thể mở rộng thị phần trong các phân khúc mà Việt Nam nắm lợi thế, không đi vào cạnh tranh trực diện với những quốc gia mạnh khác.

Bên cạnh xuất khẩu, để phát huy hơn năng lực của mình, ngành gỗ cần tập trung khai thác tiềm năng thị trường nội địa 100 triệu dân, đây là điểm tựa vững chắc trước các biến động quốc tế. Hiện nay, xu hướng tiêu dùng trong nước đã có nhiều thay đổi, buộc các doanh nghiệp phải nghiên cứu thị hiếu, bắt nhịp xu hướng thiết kế để phát triển sản phẩm phù hợp. Bên cạnh đó là truyền thông sản phẩm, kích cầu thông qua các kênh bán hàng đa dạng, kết hợp linh hoạt giữa truyền thống và hiện đại. Theo ông Võ Quang Hà, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và thủ công mỹ nghệ Đồng Nai, thị trường trong nước lớn, trong khi đó, Đồng Nai là khu vực sản xuất tập trung ngành gỗ dân dụng, đồng thời có diện tích rừng trồng lớn. Thúc đẩy thị trường nội địa sẽ giúp việc sử dụng nguyên liệu gỗ rừng trồng trong nước, trong tỉnh được tốt hơn.

Vương Thế