Giá cà phê lên nóng, xuống cũng nóng

Tiếp theo những năm tháng giá kỳ hạn bùng phát khó lường làm cho các nhà xuất khẩu trong và ngoài nước trải qua một thời kỳ như chưa bao giờ chật vật hơn, nhiều doanh nghiệp trong ngành cà phê đã qua khỏi và giành được nhiều thắng lợi bước đầu.

Thật vậy, tính đến trước Tết Nguyên đán Bính Ngọ, trong vòng 45 ngày đầu năm 2026, Cục Hải quan ghi nhận lượng cà phê xuất khẩu từ Việt Nam đạt chừng 330.000 tấn với 1,53 tỉ đô la Mỹ về tổng kim ngạch. Cà phê là một trong chín mặt hàng xuất khẩu có kim ngạch cao nhất và lớn xếp thứ 2 trong lĩnh vực nông nghiệp sau nhóm gỗ và các sản phẩm gỗ (2,33 tỉ đô la Mỹ).

Diễn biến giá hai sàn kỳ hạn cà phê trong vòng một năm tính đến hết tháng 2-2026. Đường xanh dương biểu thị giá arabica, các thanh sọc biểu thị robusta. Nguồn: TradingView

Cái khó ló cái khôn

Giá kỳ hạn cả hai sàn cà phê khi vào niên vụ mới 2025-2026 không còn nằm ở đỉnh chót vót của tháng ngày cũ trong năm 2025 mà chóp cao đã lùi xuống một bước khá sâu từ trên 400 cts/lb cho sàn Arabica và trên 5.500 đô la/tấn cho robusta mà về 350 cts/lb (tương đương 7.717 đô la/tấn) và 4.250 đô la/tấn tương ứng, tức mất đứt từ 1.200-1.500 đô la/tấn. Càng về cuối tháng 2-2026, giá hai sàn này hạ thêm một nhịp sâu khi về chạm đáy gần 6.062 đô la/tấn với sàn arabica và 3.517 đô la/tấn trên sàn robusta (xem hình minh họa). Cho nên, giá cà phê nguyên liệu trong nước đã xa dần mức 120 triệu đồng để về quanh 95 triệu đồng/tấn. Như vậy, nếu mua một cân lúc giá 120.000 đồng, thì nay đã mất đứt 25.000 đồng!

Kể các con số mới thấy rùng mình giùm cho những nhà xuất khẩu cà phê. Cứ để sơ sẩy, một tấn mua vào lúc giá cao, nay có thể mất 25 triệu đồng như chơi. Nếu không chịu khó tỉnh táo nhận định, nếu không gồng mình chịu đựng để vượt khó, thì chắc chắn không có con số 1,53 tỉ đô la kim ngạch trong vòng 45 ngày đầu năm như đã nói trên.

Ngoài việc giữ vững thị phần xuất khẩu tại EU, như CHLB Đức (17%), Tây Ban Nha và Ý (đều 7%), cà phê Việt Nam đã tìm thêm được người mua ở Hàn Quốc (18%) và Trung Quốc tăng gần 150% so với cùng kỳ năm 2025.

Đường dài còn lắm chông gai

Hàng rào thuế quan Mỹ lập lên, rồi bị hủy, rồi lại được dựng lại. Trong năm 2025, ngành cà phê toàn cầu chịu nhiều khó khăn bởi Sắc lệnh thuế đối ứng của chính quyền Mỹ khi áp thuế nhập khẩu từ 20-50%. May thay, cà phê là mặt hàng nông sản Mỹ không sản xuất đủ cho nhu cầu tiêu dùng trong nước. Mỹ sau đó đã đưa mức thuế áp lên cà phê nhập khẩu này về 0%. Tuy nhiên, thuế nhập khẩu (đối ứng) dựa trên Đạo luật quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) của Tổng thống Donald Trump, đã bị tòa này tuyên bố bất hợp pháp.

Vui với 0% thuế chưa được bao ngày, thì mới đây Mỹ tuyên bố áp dụng 10% rồi 15% cho tất cả hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ theo quyền của Tổng thống và có hiệu lực trong vòng 150 ngày. Giới kinh doanh xuất nhập khẩu cà phê tại Mỹ và các nước đều “chưng hửng” vì chưa biết mặt hàng mình mua bán có chịu thuế lại không. Tính bất nhất trong chính sách này đang là một trở ngại lớn cho dòng chảy hàng hóa cà phê nguyên liệu vào Mỹ. Mỹ là nước hàng năm phải nhập khẩu chừng từ 1,3-1,7 triệu tấn cà phê dạng hạt. Dù các nhà nhập khẩu nguyên liệu ở Mỹ đang đốc thúc các cơ quan liên quan về nhập khẩu phát hành nhanh các văn bản hướng dẫn, nhưng đến khi viết bài này, chủ trương thuế vừa ra đời từ phía Mỹ về cà phê chưa có gì mới sau đợt thay đổi chóng vánh.

Tình trạng này kéo dài bao lâu thì giá sẽ “loạn” dài bấy lâu. Nói về yếu tố cung cầu, giá kỳ hạn tăng suốt mấy năm liền đã kích nhiều nước mở rộng diện tích và tăng sản lượng. Trong mảng nông sản xuất khẩu, đó là điều không thể tránh khỏi. Hiện đang trỗi lên là Honduras, tăng mạnh sản lượng arabica và Uganda, Brazil… tăng diện tích robusta. Người mua đang cảm thấy thoải mái khi có được nhiều chọn lựa hơn từ các nguồn cung ứng.

Nhưng giá kỳ hạn hai sàn cà phê thực sự giật xuống trong những ngày trước khi bước qua tháng 3-2026 khi nghe tin Cục định mức Bộ Nông nghiệp Brazil (Conab) dự báo sản lượng sẽ thu hái năm nay có thể đạt trên 66 triệu bao (bao=60 ki lô gam), còn các đơn vị dự báo khác như Ngân hàng thương mại Nông nghiệp Hà Lan (Rabobank) và World Bank đều ước đoán từ 178-179 triệu bao, tăng từ 8-10 triệu bao. Sản lượng cà phê Việt Nam niên vụ mới cũng được Hiệp hội Cà phê và Ca cao đoán tăng 10%.

Giá kỳ hạn đi xuống khi thị trường thiên về tâm lý nguồn cà phê “dồi dào”. Chính vì vậy, giới đầu cơ trên hai sàn đã và đang bán thanh lý nhiều hợp đồng mua khống đã giữ. Do đó, hiệu suất kinh doanh trên cả hai sàn tính từ đầu năm đến nay đều giảm: Giá kỳ hạn arabica giảm 23% và robusta giảm 6%.

Tình hình địa chính trị tại vùng Trung Đông - thị trường nhập khẩu cà phê đang lớn mạnh của thế giới - từ những ngày cuối tháng 2-2026 rung chuyển mạnh. Thị trường cà phê có thể sẽ bị chấn động mạnh nếu tiếng đạn bom giữa một bên là Israel và Mỹ, bên kia là Iran, chưa ngừng hẳn.

Thuế nhập khẩu cà phê nguyên liệu vào Mỹ kỳ vọng lại sẽ về 0% nhưng chưa chắc được hưởng miên viễn và còn những nút thắt mở theo từng chặp. Sắc lệnh thuế này có thể không được áp dụng cho toàn cầu mà tùy thái độ đối xử của từ nước nhập khẩu đối với Mỹ, nên sẽ rất mơ hồ và bất nhất, tạo nên những chao đảo có thể đem cả lợi và bất lợi về giá, nhưng lại đem rất nhiều rủi ro trong quyết định mua bán đối với giới kinh doanh. Cho nên, dù cán cân cung cầu mặt hàng cà phê đang nghiêng về thế bất lợi cho giá, nhưng biết đâu chuỗi cung ứng có thể gãy đổ do loạn lạc tại Trung Đông?

Thách thức đoạn đường dài 10 tháng còn lại của năm 2026 sẽ nói lên bản lĩnh của các nhà kinh doanh cà phê. Câu “lửa thử vàng, gian nan thử sức”, nhưng trong năm Rồng lửa Bính Ngọ này, chắc phải chỉnh thành “Lửa thử vàng “nâu” (ý nói mặt hàng xuất khẩu cà phê), gian nan thử sức”.

Nguyễn Quang Bình