Ghi lại thanh âm lễ hội cầu ngư Thanh Hóa, đưa lên bản đồ âm nhạc Việt Nam

Trong năm 2026, lễ hội Cầu Ngư tại xã Vạn Lộc và lễ hội cầu an – cầu ngư ở Lạch Trường tiếp tục được tổ chức với nhiều nghi thức truyền thống.

Nghi thức rước Long Châu trong lễ hội cầu ngư ở Thanh Hóa góp phần lưu giữ những nét văn hóa đặc trưng của cư dân vùng biển

Bên cạnh ý nghĩa tín ngưỡng, các hoạt động này còn lưu giữ những âm thanh gắn với đời sống văn hóa của cư dân ven biển, từ tiếng trống hội đến nhạc cụ trong đoàn rước.

Đây là nguồn chất liệu có thể khai thác trong bối cảnh chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống” được phát động, khuyến khích cộng đồng ghi nhận và chia sẻ những thanh âm gắn với đời sống, văn hóa Việt Nam.

Những thanh âm từ lễ hội vùng biển

Ngày 9.4.2026, Lễ hội Cầu Ngư tại cụm di tích nghè Diêm Phố, xã Vạn Lộc khai mạc, diễn ra trong 3 ngày, từ 9–11.4. Các hoạt động gồm rước kiệu, rước cỗ, rước và tiễn hóa Long Châu, trống hội, nhạc lưu thủy, trò chơi dân gian và diễn xướng chầu văn.

Lễ hội Cầu Ngư Vạn Lộc gắn với tín ngưỡng của cư dân làng biển Diêm Phố, thể hiện mong muốn mưa thuận gió hòa, những chuyến ra khơi bình an, đánh bắt thuận lợi. Năm 2017, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Tại Lạch Trường, xã Hoằng Tiến, lễ hội cầu an – cầu ngư năm 2026 diễn ra ngày 30.3. Điểm nhấn là đoàn rước thuyền Long Châu từ đền thờ Tô Hiến Thành đến khu vực cửa biển.

Trong đoàn rước có dàn nhạc ngũ âm, kèn và trống; các nghi thức khai chiêng, khai trống cùng hoạt động tế lễ góp phần tạo nên không khí riêng của lễ hội.

Hai lễ hội cùng gắn với tín ngưỡng của cư dân ven biển nhưng có những nét riêng về không gian và nghi thức. Đây là cơ sở để xây dựng tư liệu theo từng địa điểm, thay vì tập hợp các âm thanh rời rạc mà thiếu thông tin về nguồn gốc.

Chẳng hạn, tiếng trống hội có thể được ghi âm riêng; phần nhạc trong đoàn rước Long Châu có thể được lưu cùng hình ảnh diễn ra nghi thức; lời hát trong diễn xướng chầu văn cần đi kèm thông tin về người thực hành và hoàn cảnh trình diễn.

Những dữ liệu này sẽ có giá trị hơn khi được chú thích đầy đủ về thời gian, địa điểm và nội dung.

Việc ghi âm, ghi hình lễ hội không chỉ phục vụ đưa tin trong thời điểm diễn ra sự kiện. Nếu được lưu trữ có hệ thống, tư liệu còn có thể phục vụ nghiên cứu, giới thiệu di sản và giáo dục văn hóa địa phương.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính chính xác, việc ghi nhận cần có sự phối hợp với ban tổ chức và người thực hành, nhất là đối với các nghi thức tín ngưỡng.

Lễ hội cầu ngư không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng mà còn là dịp gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống qua các thế hệ

Thêm cách giới thiệu văn hóa biển Thanh Hóa

Ngày 12.10.2026, Bộ VHTTDL phát động chương trình “Thanh âm Việt Nam. Giai điệu cuộc sống”, gồm ba nội dung: Đố vui Thanh âm Việt Nam, Cảm nhận Thanh âm Việt Nam và Sáng tạo Thanh âm Việt Nam.

Chương trình diễn ra đến hết ngày 30.11.2026, hướng tới xây dựng Ngân hàng Thanh âm Việt Nam và Bản đồ âm nhạc Việt Nam.

Thông tin và thể lệ được đăng tải trên website thanham.vn, Báo Văn Hóa (baovanhoa.vn) và các kênh truyền thông mạng xã hội chính thức của Ban Tổ chức.

Với Thanh Hóa, những tư liệu từ lễ hội cầu ngư có thể được lựa chọn để giới thiệu nét văn hóa của cư dân ven biển.

Một video ngắn ghi lại tiếng trống hội, một bản ghi dàn nhạc trong đoàn rước hay một sản phẩm kết hợp âm thanh với lời giới thiệu về nghi thức truyền thống đều có thể giúp công chúng hiểu thêm về lễ hội.

Điều quan trọng là sản phẩm phải dựa trên tư liệu thực tế, có thông tin rõ ràng và không làm sai lệch bối cảnh văn hóa.

Bản ghi gốc cần được lưu giữ, trong khi các sản phẩm biên tập hoặc phối âm cần phân biệt rõ với âm thanh được ghi tại lễ hội.

Việc sử dụng tư liệu cũng cần bảo đảm quyền của người thực hành và các bên liên quan.

Để làm được điều đó, cơ quan văn hóa và đơn vị quản lý di tích có thể phối hợp với ban tổ chức, cộng đồng địa phương rà soát những tư liệu hiện có, xác định nội dung còn thiếu và xây dựng phương án lưu trữ.

Trước mắt, việc lập danh mục bản ghi, bổ sung chú thích và quản lý tệp dữ liệu theo từng lễ hội là những bước cụ thể, giúp tư liệu thuận tiện hơn khi cần khai thác.

Số hóa không thay thế việc duy trì lễ hội và truyền dạy các nghi thức trong cộng đồng. Nhưng nếu được thực hiện đúng cách, những bản ghi âm, ghi hình sẽ giúp lưu giữ thêm thông tin về cách tổ chức, nhạc cụ và âm thanh đặc trưng của từng địa phương.

NGUYỄN LINH