Gen Z ngại va chạm, sợ bị đánh giá ở văn phòng

Trong môi trường công sở, phần lớn tương tác - từ việc xác định ai có chuyên môn, tiếp nhận phản hồi của cấp trên đến phối hợp với đồng nghiệp nhiều tính cách - đều xoay quanh năng lực quản lý mối quan hệ. Theo The Wall Street Journal, những kỹ năng này thường được bồi đắp qua trải nghiệm xã hội và quá trình va chạm thực tế theo thời gian. Tuy nhiên, thế hệ mới bước vào thị trường lao động có điểm xuất phát khác biệt.

Giáo sư tâm lý học Tessa West tại ĐH New York (Mỹ) cho rằng nhiều người trẻ thiếu cơ hội rèn luyện kỹ năng xã hội do thời gian học tập trực tuyến kéo dài và thói quen giao tiếp qua tin nhắn thay vì trao đổi trực diện.

Hệ quả đã xuất hiện trong doanh nghiệp. Không ít nhân sự trẻ gặp khó ở giai đoạn hòa nhập, khiến tỷ lệ nghỉ việc của nhóm tuyển dụng mới ở mức cao. Một số rời đi mà chưa xác định rõ nguyên nhân, dẫn đến khó điều chỉnh ở môi trường tiếp theo. Những người ở lại có thể giảm động lực, trong khi nhà quản lý lúng túng trước sự chênh lệch kỳ vọng.

Nếu xu hướng này kéo dài, doanh nghiệp có nguy cơ thiếu đội ngũ kế cận đủ khả năng hợp tác và dẫn dắt. Khi một thế hệ chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng lãnh đạo, quá trình chuyển giao và phát triển trong tổ chức sẽ chịu tác động.

Lớn lên trong môi trường khác biệt

Theo giáo sư Tessa West, Gen Z (sinh năm 1997-2012) trưởng thành trong điều kiện xã hội và giáo dục khác với các thế hệ trước.

Chỉ khoảng 56% người trưởng thành thuộc nhóm này từng trải qua một mối quan hệ tình cảm, thấp hơn đáng kể so với mức trên 75% ở thế hệ trước đó. Những trải nghiệm đời sống như vậy góp phần hình thành các năng lực xã hội nền tảng gồm bộc lộ cảm xúc, hợp tác, tha thứ và nhận biết khi nào nên cạnh tranh - các kỹ năng đều được sử dụng tại nơi làm việc.

Chỉ khoảng 56% Gen Z từng trải qua một mối quan hệ tình cảm khi bước vào tuổi trưởng thành, thấp hơn đáng kể so với các thế hệ trước, yếu tố được cho là ảnh hưởng đến kỹ năng xã hội tại công sở. Ảnh minh họa: RDNE Stock Project.

Những trải nghiệm này có vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực xã hội cơ bản như bộc lộ cảm xúc, hợp tác, tha thứ, cũng như hiểu khi nào nên cạnh tranh. Đây đều là kỹ năng được sử dụng tại nơi làm việc. Ở tuổi trưởng thành, khả năng giao tiếp hiệu quả với bạn đời có liên hệ trực tiếp với cách ứng xử cùng đồng nghiệp hay cấp trên.

Bên cạnh đó, giáo dục trực tuyến ngày càng phổ biến. Năm 2025, số sinh viên học online sẽ vượt số học trực tiếp.

Trong môi trường học đường truyền thống, sinh viên học cách làm việc nhóm, xây dựng mạng lưới quan hệ, xin phản hồi từ giảng viên và hiểu chuẩn mực giao tiếp giữa gặp trực tiếp với trao đổi qua email. Khi việc học chủ yếu diễn ra qua các cuộc gọi video và phòng họp trực tuyến, quá trình học hỏi xã hội này bị thu hẹp.

Là thế hệ lớn lên trong môi trường số, Gen Z quen nhắn tin và giao tiếp tức thời hơn là gặp mặt trực tiếp. Điều này khiến một bộ phận cảm thấy áp lực trước các tương tác đột xuất, cuộc họp quan trọng hoặc phản hồi bất ngờ từ cấp trên.

Va chạm tại nơi làm việc

Sự thiếu hụt kỹ năng giao tiếp thường bộc lộ qua những tình huống cụ thể.

Ví dụ, trong một buổi thuyết trình nhóm, nếu đồng nghiệp liên tục nói chen, người trình bày có thể lo ngại cấp trên không đánh giá đúng mức đóng góp của mình. Cách xử lý phù hợp là trao đổi trực tiếp để làm rõ. Tuy nhiên, tâm lý ngại va chạm khiến nhiều người chọn im lặng.

Việc quyết định nên trao đổi với cả nhóm, nói riêng với một đồng nghiệp hay báo cáo với cấp trên đòi hỏi hiểu biết về động lực và chuẩn mực nội bộ.

Sự thiếu hụt kỹ năng giao tiếp thường bộc lộ qua những tình huống cụ thể. Ảnh minh họa: Yan Krukau/Pexels.

Nếu bỏ qua nhóm và phản ánh thẳng với quản lý, cá nhân đó có thể vô tình phá vỡ quy ước chung, làm căng thẳng thêm mối quan hệ. Trong bối cảnh làm việc từ xa, khả năng quan sát và thấu hiểu đồng nghiệp càng hạn chế.

Ngay cả khi lựa chọn đối thoại với nhóm, kỹ năng xử lý xung đột vẫn giữ vai trò then chốt. Cách đặt vấn đề cần đủ tinh tế để tránh tạo cảm giác bị công kích. Nếu truyền đạt thiếu khéo léo, người nêu ý kiến có thể trở thành bên bị quy trách nhiệm.

Với những người quen giao tiếp qua màn hình, việc giải quyết va chạm trực diện không đơn giản. Khi thiếu công cụ phù hợp, mâu thuẫn dễ bị bỏ qua thay vì được tháo gỡ.

Doanh nghiệp cần thay đổi cách tiếp cận

Trước thực tế này, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp tổ chức giao tiếp theo hướng minh bạch và trực diện hơn. Trước hết, chuẩn mực nội bộ cần được diễn đạt rõ ràng thay vì mặc định rằng nhân viên sẽ tự hiểu.

Từ mức độ trang trọng khi gửi email cho cấp trên đến việc có nên sử dụng biểu tượng cảm xúc trong nhóm chat, mỗi môi trường đều có quy ước riêng. Việc hệ thống hóa các nguyên tắc này thành hướng dẫn cụ thể và chia sẻ với nhân sự mới có thể giảm bớt suy đoán không cần thiết.

Để thích ứng với thế hệ lao động mới, tổ chức cần xây dựng hệ thống trao đổi thông tin minh bạch, nhất quán, tạo nền tảng chung để các thế hệ có thể hợp tác hiệu quả. Ảnh minh họa: Mikhail Nilov/Pexels.

Tiếp đó, doanh nghiệp cần phân định rõ kênh trao đổi tương ứng với từng loại vấn đề. Những yêu cầu ngắn hoặc cập nhật thông tin có thể xử lý qua tin nhắn nhóm, nhưng các quyết định quan trọng hay mâu thuẫn cá nhân nên được thảo luận qua điện thoại, họp trực tuyến hoặc gặp trực tiếp.

Khi xung đột nảy sinh trên nền tảng nhắn tin, quản lý nên chủ động chuyển sang hình thức trao đổi trực tiếp để tránh hiểu lầm kéo dài.

Cuối cùng, xây dựng văn hóa đặt câu hỏi là yếu tố quan trọng. Nhân sự mới có thể lúng túng trước phản hồi từ cấp trên, chưa rõ nên trao đổi với ai khi xảy ra va chạm hoặc không hiểu hết các quy định không chính thức. Khi lãnh đạo chủ động yêu cầu làm rõ khái niệm và thuật ngữ trong cuộc họp, họ phát đi tín hiệu rằng việc tìm kiếm sự giải thích là được khuyến khích.

Theo Tessa West, khoảng cách giữa các thế hệ không chỉ nằm ở tuổi tác mà còn ở cách mỗi nhóm trưởng thành và học cách giao tiếp. Để thích ứng, tổ chức cần xây dựng hệ thống trao đổi thông tin minh bạch, nhất quán, tạo nền tảng chung để các thế hệ có thể hợp tác hiệu quả.

Thư Vũ