FTA Index giúp nâng cao hiệu quả thực thi FTA

Các địa phương đạt thành tích trong việc thực thi các FTA năm 2025 vừa được Bộ Công Thương công bố. Ảnh: Phương Lan

Đo hiệu quả thực thi hội nhập

Việt Nam hiện có 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) đang thực thi, bao phủ thị trường chiếm hơn 80% GDP toàn cầu. Các FTA góp phần mở rộng xuất khẩu, thu hút đầu tư, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, lợi thế từ FTA không tự chuyển hóa thành tăng trưởng nếu thiếu năng lực tổ chức thực hiện và sự phối hợp hiệu quả giữa trung ương, địa phương và doanh nghiệp.

Từ yêu cầu này, Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp xây dựng FTA Index - bộ chỉ số đo lường chất lượng thực thi các cam kết và mức độ hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA của chính quyền địa phương.

FTA Index không chỉ đánh giá việc địa phương ban hành chương trình, kế hoạch thực hiện FTA mà còn phản ánh cảm nhận, trải nghiệm thực tế của doanh nghiệp về hiệu quả hỗ trợ. Qua đó, địa phương có thể nhận diện những điểm mạnh, điểm hạn chế trong cung cấp thông tin, xây dựng và thực thi pháp luật, nâng cao năng lực cạnh tranh.

Năm 2024, FTA Index lần đầu được triển khai trên toàn quốc. Năm 2025, FTA Index tiếp tục được hoàn thiện phương pháp đánh giá, phạm vi khảo sát và chất lượng dữ liệu. Đến ngày 31-12-2025, 4.066 doanh nghiệp có hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa trong hai năm liên tiếp 2023-2024 đã được thu thập ý kiến.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, FTA Index không nhằm tạo ra bảng xếp hạng để các địa phương chạy đua về thứ hạng. Quan trọng hơn, kết quả giúp mỗi địa phương phát huy những lĩnh vực làm tốt, đồng thời nhận diện điểm nghẽn và nội dung doanh nghiệp chưa hài lòng để cải thiện.

Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Võ Trí Thành cho rằng, việc đo lường giúp doanh nghiệp, địa phương xác định đang ở đâu, đạt đến mức nào và so sánh với các địa phương, đối tượng khác, từ đó tiếp tục hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực thi.

Biến dữ liệu thành động lực cải cách

Theo Bộ Công Thương, giá trị của FTA không nằm ở số lượng hiệp định Việt Nam đã ký mà ở khả năng biến ưu đãi thành lợi thế trong từng đơn hàng và từng thị trường. Vì vậy, FTA Index được định hướng trở thành công cụ giúp hình thành vòng phản hồi giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Doanh nghiệp phản ánh những vấn đề phát sinh, cơ quan quản lý có thêm dữ liệu để điều chỉnh chính sách, còn địa phương chuyển kết quả đánh giá thành những nhiệm vụ cụ thể.

Do đó, yêu cầu đặt ra là các địa phương cần xây dựng chương trình hành động sau khi công bố FTA Index và lựa chọn những tồn tại lớn để xử lý dứt điểm.

Thực thi FTA cũng cần gắn với thu hút đầu tư có chọn lọc, chuyển đổi xanh, phát triển kinh tế số, đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Doanh nghiệp ngành da giày mong muốn FTA Index cải thiện thực chất việc thực thi FTA. Ảnh: Lê Nhung

Đối với doanh nghiệp, các FTA vừa tạo cơ hội mở rộng xuất khẩu, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực nội tại. Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Da giày - Túi xách Việt Nam cho rằng, việc thực hiện quy tắc xuất xứ giúp doanh nghiệp tận dụng tốt hơn ưu đãi thuế quan, đồng thời thúc đẩy đầu tư vào nguồn nguyên phụ liệu và năng lực sản xuất trong nước.

Khi các thị trường ngày càng nâng cao yêu cầu về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, doanh nghiệp phải nâng cấp quản trị và công nghệ. Cùng lúc, cơ quan quản lý cần đổi mới phương thức hỗ trợ để doanh nghiệp thích ứng nhanh hơn. “Tôi mong muốn rằng bộ chỉ số phải rất thực chất, đo lường được đúng bản chất và giúp cho chúng ta cải thiện được chất lượng của việc thực thi các FTA”, bà Xuân nói.

FTA Index cũng có thể cung cấp thêm thông tin cho nhà đầu tư khi quyết định đầu tư ngày càng gắn với khả năng kết nối chuỗi cung ứng, đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiếp cận các thị trường có FTA. Nếu được duy trì ổn định và tiếp tục nâng cao chất lượng dữ liệu, bộ chỉ số có thể trở thành nguồn tham khảo về năng lực thực thi FTA của từng địa phương.

Theo định hướng của Bộ Công Thương, FTA Index sẽ tiếp tục được hoàn thiện về phương pháp đánh giá, chất lượng dữ liệu và khả năng ứng dụng trong quản lý nhà nước. Bộ cũng tăng cường phổ biến thông tin về FTA, nâng cao năng lực cán bộ thực thi tại địa phương, kết nối cơ quan quản lý với hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời từng bước phát triển các công cụ hỗ trợ thực thi FTA trên nền tảng số.

Việc khai trương Trang thông tin điện tử FTA Index cũng mở thêm kênh để doanh nghiệp tra cứu chỉ số của địa phương và theo dõi tiến độ cải cách, thực thi cam kết.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, thành công của các FTA không chỉ được đo bằng số lượng hiệp định đã ký, mà quan trọng hơn là mức độ địa phương và doanh nghiệp tận dụng được những cơ hội từ các hiệp định.

FTA Index 2025 vì vậy đang được đặt trước yêu cầu lớn hơn, đó là biến dữ liệu thành hành động, biến cam kết hội nhập thành kết quả và đưa lợi ích từ FTA đến gần hơn với hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Vĩnh Hà