EU siết dư lượng thuốc trừ sâu, nông sản Việt đối mặt 'cửa ải' mới

Một đợt điều chỉnh tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và kiểm dịch đang diễn ra tại nhiều thị trường xuất khẩu lớn. Trong nửa đầu tháng 7/2026, các thành viên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) gửi tổng cộng 51 thông báo về các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật, theo tổng hợp của Văn phòng SPS Việt Nam.

Đáng chú ý nhất là 8 thông báo từ Liên minh châu Âu (EU), trong đó đề xuất hạ mạnh mức dư lượng tối đa của thuốc trừ sâu diazinon có thể tác động trực tiếp tới nhiều mặt hàng Việt Nam, từ dứa, ớt chuông đến nghệ và củ cải đường.

Theo Thông báo số 518/TB-SPS-BNNMT ngày 16/7/2026 của Văn phòng SPS Việt Nam thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 51 thông báo có 24 dự thảo đang lấy ý kiến và 27 quy định đã có hiệu lực. Số liệu bao gồm 4 thông báo phát sinh ngày 30/6 nhưng được tiếp nhận sau thời điểm chốt số liệu kỳ trước.

Các thay đổi cho thấy 2 xu hướng rõ rệt. Châu Âu vừa siết giới hạn dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, vừa đơn giản hóa kiểm tra đối với một số thực phẩm chế biến rủi ro thấp. Tại các thị trường khác, trọng tâm là kiểm dịch động vật, cập nhật mức dư lượng và điều chỉnh điều kiện nhập khẩu.

EU siết dư lượng nhưng mở cửa cho thực phẩm chế biến

Nội dung doanh nghiệp xuất khẩu nông sản cần đặc biệt lưu ý là dự thảo sửa đổi Phụ lục II và III của Quy định (EC) số 396/2005 về dư lượng tối đa của diazinon, mã G/SPS/N/EU/963.

Diazinon không còn được EU cho phép sử dụng trong thuốc bảo vệ thực vật, dù vẫn được cấp phép cho một số mục đích thú y. Do Cơ quan An toàn thực phẩm châu Âu chưa đủ dữ liệu để xác nhận giá trị tham chiếu độc tính mới, EU đề xuất hạ phần lớn mức dư lượng tối đa xuống giới hạn định lượng, gần sát ngưỡng không phát hiện.

Theo dự thảo, mức dư lượng diazinon tối đa trên hạnh nhân giảm từ 0,05 xuống 0,01 mg/kg; nam việt quất từ 0,2 xuống 0,01 mg/kg; dứa từ 0,3 xuống 0,01 mg/kg; củ cải từ 0,1 xuống 0,01 mg/kg. Với hành tây và ớt chuông, mức giới hạn giảm từ 0,05 xuống 0,01 mg/kg; ngô ngọt từ 0,02 xuống 0,01 mg/kg; cải thảo từ 0,05 xuống 0,01 mg/kg; su hào từ 0,2 xuống 0,01 mg/kg và củ cải đường từ 0,1 xuống 0,01 mg/kg.

Nhóm gia vị và dược liệu cũng chịu tác động đáng kể. Mức dư lượng trên hoa bia dự kiến giảm từ 0,5 xuống 0,05 mg/kg; gia vị từ hạt từ 5 xuống 0,05 mg/kg. Với cam thảo, nghệ và các loại gia vị từ rễ, thân rễ khác, trừ gừng và cải ngựa, giới hạn giảm từ 0,5 xuống 0,05 mg/kg.

Một số sản phẩm có nguồn gốc động vật cũng nằm trong phạm vi điều chỉnh. Mức dư lượng đối với mỡ lợn giảm từ 0,7 xuống 0,01 mg/kg; thịt xẻ và nội tạng gia cầm từ 0,02 xuống 0,01 mg/kg; sữa bò và sữa ngựa từ 0,02 xuống 0,01 mg/kg.

Riêng gan và thận của lợn, bò, cừu và dê được điều chỉnh từ 0,03 xuống 0,02 mg/kg để thống nhất với Quy định (EU) số 37/2010. Ngược lại, giới hạn định lượng đối với mật ong được nới từ 0,01 lên 0,05 mg/kg.

Dự thảo dự kiến được thông qua ngày 1/2/2027, công bố ngày 1/3/2027, có hiệu lực sau 20 ngày và được áp dụng sau sáu tháng kể từ thời điểm có hiệu lực. Hạn góp ý là ngày 8/9/2026.

Dứa, ớt chuông, nghệ và củ cải đường đều nằm trong nhóm nông sản Việt Nam xuất khẩu sang EU. Khi mức dư lượng bị kéo xuống gần ngưỡng không phát hiện, doanh nghiệp không thể chỉ kiểm nghiệm thành phẩm mà phải kiểm soát hoạt chất từ vùng nguyên liệu và trong toàn bộ quá trình sản xuất.

Diazinon bị kéo sát ngưỡng không phát hiện.

Trong khi siết diazinon, EU lại nới kiểm tra với một số thực phẩm hỗn hợp có rủi ro thấp.

Quy định (EU) 2026/908 sửa đổi Quy định (EU) 2021/630, mã G/SPS/N/EU/962, bổ sung nhiều sản phẩm hỗn hợp ổn định trong điều kiện bảo quản vào danh mục được miễn kiểm tra chính thức tại trạm kiểm soát biên giới. Quy định đã được công bố và có hiệu lực vào ngày thứ 20 kể từ ngày đăng trên Công báo Liên minh châu Âu.

Danh mục mới có nhiều sản phẩm gần với thế mạnh chế biến của Việt Nam, gồm bỏng ngô; snack ngô dạng que, dạng xốp; khoai tây chiên lát mỏng và dạng giòn ăn liền; rau, quả, hạt đã qua chế biến hoặc bảo quản, trong đó mật ong là thành phần động vật duy nhất.

Diện miễn trừ còn có nước xốt chứa chiết xuất hàu hoặc cá; nước xốt và chế phẩm làm nước xốt; gia vị chứa mật ong; bánh kẹo, kẹo cao su và các sản phẩm tương tự sử dụng chất tạo ngọt thay đường. Quy định cũng sửa đổi yêu cầu chứng nhận tư nhân đối với các lô hàng liên quan, theo hướng thống nhất với Quy định (EU) 2022/2292.

Một thay đổi dài hạn khác là việc EU thông qua Quy định (EU) 2026/1388 về thực vật được tạo ra bằng một số kỹ thuật gen mới, mã G/SPS/N/EU/687/Add.1.

Quy định được áp dụng đầy đủ từ ngày 17/7/2028. Tuy nhiên, Điều 29, 30 và 31 liên quan đến xuất nhập khẩu và giám sát thị trường đã có hiệu lực từ ngày 16/7/2026. Các doanh nghiệp giống cây trồng và công nghệ sinh học vì thế cần nghiên cứu khuôn khổ mới ngay từ bây giờ.

Mỹ và châu Á đồng loạt lập hàng rào kiểm dịch

Sau EU, Hoa Kỳ là thị trường gửi nhiều thông báo nhất trong kỳ, với 7 nội dung liên quan đến hủy đăng ký thuốc bảo vệ thực vật và điều chỉnh mức dư lượng tối đa.

Cơ quan Bảo vệ môi trường Hoa Kỳ đang tiếp nhận đề nghị tự nguyện hủy đăng ký hàng loạt hoạt chất, gồm glyphosate, azoxystrobin, propiconazole, thiamethoxam, lambda-cyhalothrin, dicamba, paraquat dichloride, malathion và bifenthrin.

Thông báo mã G/SPS/N/USA/3576 còn đề cập việc chấm dứt sử dụng captan trong các sản phẩm gia đình và làm vườn, cùng oxytetracycline hydrochloride trên nhóm cây có múi. Hạn góp ý và thời điểm dự kiến có hiệu lực đều là ngày 29/7/2026.

Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Hoa Kỳ cũng đang xem xét kiến nghị cho phép chiếu xạ ion hóa với liều không quá 30 kGy để giảm tác nhân gây bệnh trong bột mì tăng cường vi chất chưa qua xử lý, mã G/SPS/N/USA/3577.

Ở nhóm quy định có hiệu lực từ ngày 30/6/2026, Hoa Kỳ ban hành nhiều mức dư lượng tối đa mới. Chlormequat chloride được quy định lại trên lúa mạch, yến mạch, lúa mì và một số sản phẩm động vật. Các hoạt chất bifenthrin, diflufenican, epyrifenacil và fluoxapiprolin được thiết lập mức dư lượng trên nhiều nhóm rau, quả và hạt. Hạn gửi ý kiến phản đối là ngày 31/8/2026.

Trung Quốc công bố dự thảo hợp nhất và làm rõ quy trình giám sát, quản lý kiểm dịch đối với động vật và vật liệu di truyền động vật xuất cảnh, nhập cảnh và quá cảnh.

Doanh nghiệp xuất khẩu động vật sống cần lưu ý thời gian cách ly tối thiểu: 45 ngày đối với gia súc lớn và trung bình dùng làm giống, 14 ngày với động vật thủy sản sống và 30 ngày với các loại động vật khác, trừ trường hợp có quy định riêng. Hạn góp ý là ngày 30/8/2026.

Nhật Bản đã sửa đổi Luật Phòng chống bệnh truyền nhiễm gia súc, bổ sung bệnh viêm da nổi cục vào danh mục bệnh phải kiểm soát và đưa trâu nước vào nhóm loài quản lý đối với bệnh này. Quy định có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Nhật Bản đồng thời loại khỏi danh mục cấm nhập khẩu các loại thức ăn dành cho vật nuôi cảnh không dùng làm thực phẩm, nếu sản phẩm được xử lý nhiệt ở 121,1 độ C trong ít nhất ba phút hoặc bằng phương pháp tương đương và có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu.

Hàn Quốc gửi 3 thông báo. Thông báo thứ nhất đề xuất sửa đổi tiêu chuẩn thực phẩm, gồm giới hạn zearalenone trên ngô, bổ sung vỏ trấu vào nhóm nguyên liệu được sử dụng hạn chế và quy định mới với 106 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Hạn góp ý là ngày 31/8/2026.

Thông báo thứ hai đưa ra quy định riêng đối với thực phẩm chế biến từ nuôi cấy tế bào có nguồn gốc động vật, cùng hạn góp ý ngày 31/8/2026. Thông báo còn lại cập nhật danh mục cây ký chủ, khu vực phân bố và côn trùng môi giới của vi khuẩn Xylella fastidiosa, áp dụng với các lô hàng có giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật gửi từ ngày 13/7/2026.

Singapore đang chuẩn hóa yêu cầu nhập khẩu thức ăn chăn nuôi chứa thịt hoặc sản phẩm thịt, áp dụng chung cho mọi quốc gia xuất khẩu và bãi bỏ cơ chế công nhận riêng đối với từng nguồn, từng sản phẩm. Quy định dự kiến được thông qua vào tháng 9/2026, có hiệu lực sau 6 tháng; hạn góp ý là ngày 8/9/2026.

Canada có 5 thông báo. 2 dự thảo đáng chú ý gồm đề xuất nới lỏng có điều kiện lệnh cấm sử dụng một số vật liệu có nguy cơ chỉ định trong thức ăn cho động vật không nhai lại và thú cưng, hạn góp ý ngày 13/9/2026; cùng cơ chế miễn trừ tạm thời cho phép lưu thông lượng nhỏ thịt đỏ giữa các tỉnh khi thiếu công suất giết mổ, hạn góp ý ngày 29/8/2026.

3 thông báo còn lại là các mức dư lượng tối đa mới đã có hiệu lực đối với fluoxapiprolin, ethiprole và spidoxamat.

Phần lớn thời hạn góp ý trong đợt thông báo này rơi vào cuối tháng 8 và đầu tháng 9/2026. Điều đó có nghĩa doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng chỉ còn khoảng 6 - 8 tuần để rà soát tác động, đối chiếu quy trình sản xuất và gửi ý kiến thông qua Văn phòng SPS Việt Nam khi cần thiết.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu, 51 thông báo không đơn thuần là một tập hợp quy định kỹ thuật. Mỗi lần thị trường hạ mức dư lượng, thay đổi điều kiện kiểm dịch hoặc điều chỉnh hồ sơ chứng nhận đều có thể làm phát sinh chi phí kiểm nghiệm, thay đổi quy trình sản xuất và gia tăng nguy cơ lô hàng bị giữ lại nếu doanh nghiệp cập nhật chậm.

Thành An