EU lên tiếng bảo vệ ICC trước lệnh trừng phạt mới của Mỹ

Trụ sở Tòa án Hình sự quốc tế (ICC) tại La Haye (Hà Lan). Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo truyền thông châu Âu ngày 19/8, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa lên tiếng ủng hộ ICC, sau khi chính quyền Mỹ công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào những quan chức tham gia điều tra cáo buộc Israel phạm tội ác chiến tranh tại Gaza.

Hai lãnh đạo EU khẳng định ICC góp phần mang lại công lý cho nạn nhân của những tội ác nghiêm trọng nhất trên thế giới, đồng thời nhấn mạnh các thẩm phán và quan chức của tòa án phải được hành động độc lập, không chịu sức ép từ bên ngoài.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 18/8 thông báo áp đặt lệnh trừng phạt đối với Chánh án ICC Tomoko Akane, người Nhật Bản, và luật sư cấp cao Abdoulaye Seye của Senegal. Ông Seye được giao nhiệm vụ điều tra các cáo buộc về tội ác chiến tranh do Israel thực hiện trong cuộc xung đột tại Gaza.

Ông Rubio mô tả ICC là một tòa án siêu quốc gia “tham nhũng và bị chính trị hóa nghiêm trọng”, đồng thời cáo buộc cơ quan này lạm dụng quyền hạn và vượt quá phạm vi thẩm quyền. Ngoại trưởng Mỹ khẳng định Washington sẽ không chấp nhận những hành động mà ông cho là xâm phạm chủ quyền quốc gia.

Theo ông Rubio, hai quan chức bị trừng phạt đã tham gia nỗ lực truy tố các quan chức thuộc những chính phủ không chấp nhận thẩm quyền của ICC.

Mỹ và Israel đều không phải thành viên ICC. Tuy nhiên, Palestine đã gia nhập tòa án này từ năm 2015, qua đó cho phép ICC điều tra các tội ác bị cáo buộc xảy ra trên lãnh thổ Palestine.

Châu Âu phản đối sức ép lên ICC

Hà Lan chỉ trích mạnh mẽ quyết định của Washington. Ngoại trưởng Tom Berendsen cho biết chính phủ Hà Lan không tán thành các biện pháp trừng phạt mới.

Một người phát ngôn Chính phủ Đức cũng khẳng định Berlin tiếp tục ủng hộ ICC, cho rằng tòa án đã buộc những người phạm các tội ác nghiêm trọng nhất phải chịu trách nhiệm và đang thực hiện đúng nhiệm vụ được giao.

ICC gọi các biện pháp trừng phạt của Mỹ là một “cuộc tấn công trắng trợn” nhằm vào tính độc lập của tòa án.

Đây là động thái mới nhất trong hàng loạt nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm gây sức ép và làm suy yếu uy tín của tổ chức có trụ sở tại La Haye. Mỹ trước đó đã trừng phạt 11 quan chức cấp cao của ICC, trong đó có cựu công tố viên trưởng Karim Khan.

Ông Rubio từng tuyên bố Washington muốn “tháo dỡ” ICC từng phần, đồng thời cho biết sẽ kêu gọi các quốc gia thành viên rút khỏi Quy chế Rome, văn kiện thành lập và quy định hoạt động của tòa án.

Venezuela và Chad gần đây trở thành những quốc gia mới nhất thông báo rút khỏi ICC. Chính phủ Hungary trước đây dưới sự lãnh đạo của ông Viktor Orban cũng từng tuyên bố ý định rời khỏi tòa án, nhưng quyết định này đã bị hủy bỏ sau chiến thắng áp đảo của Thủ tướng Peter Magyar trong cuộc bầu cử hồi tháng 4. Cả 27 quốc gia thành viên EU hiện đều là thành viên ICC.

EU được kêu gọi có biện pháp mạnh hơn

Dù ủng hộ thể chế này, các nước châu Âu vẫn có phản ứng khác nhau trước lệnh bắt giữ Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu do ICC ban hành.

Pháp, Đức và Italy đến nay đều chưa cam kết công khai rằng sẽ thi hành lệnh bắt nếu ông Netanyahu đặt chân tới lãnh thổ của họ. Sự dè dặt này cho thấy khoảng cách giữa tuyên bố bảo vệ tính độc lập của ICC và cách một số chính phủ châu Âu xử lý những quyết định cụ thể của tòa án.

Một số nghị sĩ cấp cao trong Nghị viện châu Âu cho rằng EU cần có phản ứng mạnh hơn trước các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ.

Chủ tịch Nhóm Liên minh Tiến bộ Xã hội và Dân chủ trong Nghị viện châu Âu Iratxe Garcia kêu gọi khối kích hoạt Quy chế ngăn chặn. Công cụ pháp lý này sẽ cấm các doanh nghiệp và ngân hàng có trụ sở tại EU tuân thủ các lệnh trừng phạt của Mỹ nhằm vào ICC.

Các biện pháp hạn chế của Washington đã ảnh hưởng đáng kể đến đời sống hằng ngày của những thẩm phán ICC bị trừng phạt. Thẩm phán người Pháp Nicolas Guillou từng cho biết việc châu Âu thiếu các dịch vụ thay thế đối với những nền tảng thiết yếu khiến người bị trừng phạt có thể gần như bị loại khỏi nhiều hoạt động xã hội và tài chính thông thường.

Việc EU lên tiếng bảo vệ ICC cho thấy khối này muốn duy trì vai trò của các thể chế tư pháp quốc tế trước sức ép từ Mỹ, dù những khác biệt liên quan lệnh bắt giữ ông Netanyahu vẫn đặt ra câu hỏi về mức độ thống nhất trong cam kết đó.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc